Σχολεία και δάσκαλοι

Ανοίγουν αύριο τα σχολεία σε όλη τη χώρα, την ίδια μέρα όπως κάθε χρόνο, επιβάλλεται λοιπόν το σημερινό μας σημείωμα να έχει θέμα σχολικό, όπως είχαμε κάνει και πέρυσι. Πέρυσι είχαμε λεξιλογήσει για το σχολείο, σήμερα θα πούμε για τον δάσκαλο.

Δάσκαλος είναι αυτός που διδάσκει, δηλαδή που μεταδίδει συστηματοποιημένες γνώσεις σε μαθητή ακολουθώντας μια διδακτική μέθοδο· ειδικότερα όμως, αν δεν δώσουμε άλλον προσδιορισμό, δάσκαλος ή δασκάλα είναι αυτός ή αυτή που διδάσκει σε δημοτικό σχολείο, που μαθαίνει στα παιδιά τα πρώτα γράμματα.

Ο δάσκαλος, στα αρχαία διδάσκαλος, προέρχεται από το ρήμα διδάσκω, ήδη ομηρικό. Στο Ψ της Ιλιάδας διαβάζουμε πως ο Δίας και ο Ποσειδών «ιπποσύνας εδίδαξαν παντοίας» στον Αντίλοχο, του έμαθαν όλες τις ιππικές τέχνες. Το ρήμα διδάσκω προέκυψε από το θέμα δα- (πρβλ. δαήμων, αδαής) με εκφραστικό αναδιπλασιασμό. Στα μεσαιωνικά χρόνια, ο διδάσκαλος έγινε δάσκαλος με απλολογία, δηλαδή σίγησε η μία από τις δύο συνεχόμενες συλλαβές που έχουν τα ίδια ή συγγενικά σύμφωνα. Με τον ίδιο τρόπο έγινε αμφορεύς ο αμφιφορεύς και τράπεζα η τετράπεζα· αυτά δεν μας ενοχλούν διότι τα μάθαμε έτσι, όταν όμως σήμερα λένε αθλίατρο τον αθλητίατρο και περιβαντολόγο τον περιβαλλοντολόγο μάς πιάνει ηθικός πανικός ότι η γλώσσα τάχα καταστρέφεται.

Δάσκαλοι υπάρχουν όχι μόνο στο δημοτικό σχολείο αλλά και κάθε λογής: δάσκαλοι σκακιού ή χορού, κολύμβησης ή τένις, οδήγησης ή πιάνου. Τους βρίσκουμε σε σχολεία, σε φροντιστήρια, στο σπίτι για ιδιαίτερα μαθήματα, σε αθλητικούς συλλόγους, σε πνευματικά κέντρα. Στη δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια εκπαίδευση δεν υπάρχουν δάσκαλοι αλλά καθηγητές, που συνήθως έχουν μεγαλύτερο γόητρο και καλύτερες αποδοχές, αλλά ο μεγαλύτερος έπαινος για έναν καθηγητή είναι να τον πουν οι μαθητές του δάσκαλο. Και κάποτε για έναν λαμπρό επιστήμονα θα ακουστεί η επίκριση πως είναι άριστος ερευνητής αλλά κακός δάσκαλος.

Δάσκαλοι υπάρχουν και στη φρασεολογία μας. Οταν κάποιος επιτήδειος υποσκελίζεται από κάποιον ικανότερό του, λέμε χαιρέκακα ότι «βρήκε τον δάσκαλό του»· όταν κάτι γίνεται αμέσως και με πειθαναγκασμό, λέμε πως έγινε «από τ’ αυτί και στον δάσκαλο». Μ’ όποιον δάσκαλο καθίσεις τέτοια γράμματα θα μάθεις, λέει η παροιμία, αναγνωρίζοντας τον ρόλο του στη διαμόρφωση του χαρακτήρα· από τον δάσκαλο απαιτούμε συνέπεια σε όσα διδάσκει, αλλιώς τον ψέγουμε: δάσκαλε που δίδασκες και νόμο δεν εκράτεις.

Δασκάλους αποκαλούμε και όσους, με το έργο τους και την προσωπικότητά τους, εμπνέουν και καθοδηγούν άλλους, κι έτσι λέμε για δασκάλους του γένους· έναν παλαίμαχο δημοσιογράφο, που έχει αναδείξει πολλούς νεότερους, θα τον πούμε δάσκαλο της δημοσιογραφίας. Κάποτε όχι για καλό -λέμε για δάσκαλο της απάτης, ας πούμε.

Αύριο χιλιάδες πρωτάκια θα περάσουν το κατώφλι του σχολείου και θα γνωρίσουν τη δασκάλα τους ή τον δάσκαλό τους. Πολλά από αυτά θα θυμούνται τη μέρα αυτή για πάντα. Να χαιρετίσουμε τους αφανείς ήρωες της εκπαίδευσης, τη δασκάλα και τον δάσκαλο.