Συνεχίζουμε σε χαλαρό, καλοκαιρινό ύφος, τάχα πως τον Αύγουστο δεν υπάρχουν ειδήσεις. Είτε στο διακεκαυμένο άστυ είτε στα θέρετρα, μια καλοκαιρινή απόλαυση είναι και ο θερινός κινηματογράφος, τα θερινά τα σινεμά όπως τα απαθανάτισε ο Κηλαηδόνης.
Η γλώσσα δουλεύει απρόβλεπτα κι έτσι εδώ συνδυάζει αρμονικά στην ίδια φράση τον μάλλον λόγιο τύπο «θερινός», που βέβαια μας είναι πολύ οικείος από τη συχνή θεσμική του χρήση, με τον εντελώς λαϊκό τύπο «το σινεμά».
Το θέρος είναι λέξη ήδη ομηρική (ούτ’ εν θέρει, ουδ’ εν οπώρη στην Οδύσσεια, όπου οπώρα το φθινόπωρο) και προέρχεται από ινδοευρωπαϊκή ρίζα που δηλώνει τη ζέστη και τη θερμότητα -από την οποία άλλωστε προέρχεται και η λέξη «θερμός». Θέρος όμως είναι και ο θερισμός: θέρος-τρύγος-πόλεμος λέει η παροιμία για τις τρεις μεγάλες αναστατώσεις της παλιάς εποχής. Αραγε να ονομάστηκε το καλοκαίρι από τον θερισμό, να σημαίνει «εποχή του θερισμού»; Οχι, το αντίστροφο συνέβη, η αρχική σημασία του ρήματος «θερίζω» ήταν «περνώ το καλοκαίρι» και μετά πήρε τη σημασία «δρέπω». Η λέξη «καλοκαίρι» εμφανίστηκε τον Μεσαίωνα.
Το σινεμά πάλι είναι δάνειο από τα γαλλικά, αλλά αντιδάνειο βέβαια, διότι η γαλλική λέξη cinématographe πλάστηκε από τους αδελφούς Λιμιέρ, που εφεύραν τον κινηματογράφο, το 1892, με βάση τους ελληνικούς όρους κίνημα (στη γενική, κινήματος) και γράφω. Κι επειδή το πεντασύλλαβο θηρίο ήταν ανοικονόμητο για τους Γάλλους, σύντομα συντμήθηκε σε cinema και ακόμη περισσότερο σε ciné. Από τα γαλλικά πέρασε στις περισσότερες άλλες γλώσσες, όπου πολλές φορές υπάρχει πλάι σε ντόπιους όρους· στα αγγλικά υπάρχει μεν το cinema αλλά και το movie, σύντμηση του moving picture.
Στα ελληνικά, οι όροι κινηματογράφος και σινεμά μπορεί να δηλώνουν τόσο την τεχνική της καταγραφής κινούμενων εικόνων και την τέχνη της δημιουργίας κινηματογραφικών ταινιών, όσο και την αίθουσα ή γενικότερα τον χώρο όπου προβάλλονται ταινίες. Με την πρώτη σημασία είχαμε παλιά τον βωβό κινηματογράφο και μετά τον ομιλούντα, μέχρι που η διάκριση έχασε τη σημασία της, έχουμε επίσης ευρωπαϊκό, αμερικανικό, σύγχρονο, πρωτοποριακό, εμπορικό ή κλασικό κινηματογράφο· με τη δεύτερη έχουμε συνοικιακούς και κεντρικούς κινηματογράφους, χειμερινούς και θερινούς.
Υπάρχει και ο λαϊκός-προφορικός τύπος «ο σινεμάς» (πληθυντικός «οι σινεμάδες»), προσαρμογή του δανείου στο τυπικό της ελληνικής, η οποία δεν γνωρίζει ουδέτερα σε -α. Τον βρίσκω και σε τίτλους άρθρων, ιδίως στον πληθυντικό. Υπάρχει βέβαια και το θαυμάσιο υποκοριστικό, το σινεμαδάκι.
Πάμε κανένα σινεμαδάκι το βράδυ; Στην πρόταση αυτή δύσκολα μπορούσαμε να αντισταθούμε τον καιρό εκείνο που υπήρχαν πολύ περισσότερα θερινά σινεμά, όταν η παραμονή στην Αθήνα το καλοκαίρι μετατρεπόταν σε ταχύρρυθμο σεμινάριο κινηματογραφίας, καθώς μ’ αγιόκλημα και γιασεμιά γνωρίζαμε τα αριστουργήματα της έβδομης τέχνης. Τα λίγα σινεμά που έχουν απομείνει και αντιστέκονται στην αδήριτη πίεση της αγοράς και της «αξιοποίησης» αξίζουν τη στήριξή μας. Πηγαίνετε λοιπόν σινεμά!
