Αιχμηρές γλώσσες

Ει θεοί διαλέγονται, τη των Ελλήνων γλώττη χρώνται. Νομίζω ότι δεν χρήζει ερμηνείας η άνωθι φράση ενός απ’ τους σπουδαιότερους σοφούς της ύστερης αρχαιότητας, ο οποίος σαν σήμερα, πριν από 1.973 χρόνια ακριβώς, είχε την ατυχία να συναντηθεί, καθώς περιπλανιόταν φυγάς με κάρο κοντά στη Γαέτα, με τον εκατόνταρχο Ερέννιο και τον χιλίαρχο Ποπίλιο, που ειρήσθω εν παρόδω είχε υπερασπιστεί στο δικαστήριο, όταν κατηγορήθηκε για πατροκτονία. Εβγαλε το κεφάλι του να δει από πού προέρχεται ο αχός κι οι δυο αξιωματικοί τού το έκοψαν διαμιάς.

Υλακτούσαν σαν αγέλη άγριων σκύλων οι διώκτες του, τεμαχίζοντάς του και τα χέρια, παρότι δεν εξείχαν απ’ το βραδυκίνητο όχημα. Κατόπιν οδήγησαν το μακάβριο λάφυρό τους ώς στην αιώνια πόλη και το παρέδωσαν στον σκληρότερο εκπρόσωπο της Δεύτερης Τριανδρίας, ο οποίος επέμεινε μέχρι τέλους στην προγραφή του νεκρού. Αγόρευε στη σύγκλητο ο Αντώνιος, όταν του παρέδωσαν τα τετμημένα μέλη του εχθρού του.

Ωχριούν οι πιο αιμοσταγείς δολοφόνοι εμπρός του. Ευθύς τα τοποθετεί στο βήμα, σαν ουδέτερο διακοσμητικό στοιχείο, και, κοιτάζοντάς τα, διατάζει το τέλος των προγραφών. Η Φουλβία, το στεφάνι του, σπεύδει άρον άρον στον άμβωνα και τραβά έξω τη γλώσσα του αυθάδους ρήτορα, τρυπώντας την ασταμάτητα με μια βελόνα, αποτρόπαια, ύστατη εκδίκηση για όσα καταλόγιζε σε ’κείνη και τον σύζυγό της ενόσω ζούσε.

Χθες καιγόταν η Αθήνα απ’ τις συγκρούσεις των ΜΑΤ με τους νεαρούς που διαδήλωναν στη μνήμη του αδικοχαμένου Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου, ωστόσο το 43 π.Χ., στη Ρώμη, οι πολιτικές διαφορές λύνονταν με απείρως πιο βάρβαρο τρόπο. Το θύμα δεν ήταν άλλο από τον Μάρκο Τύλλιο Κικέρωνα, έναν απ’ από τους επιφανέστερους άνδρες της αυτοκρατορίας και δεύτερο ανάμεσα στους ρήτορες της αρχαιότητας μετά τον Δημοσθένη.

Ιδιοφυής φιλόσοφος υπήρξε επίσης. Σπούδασε στην Αθήνα και τη Ρόδο δίπλα σε σπουδαίους μετασωκρατικούς, στωικούς, επικούρειους, μεγαρίτες και ηδονιστές. Αναμείχθηκε στην πολιτική και ανήλθε στα ύπατα αξιώματα. Αποκάλυψε τη συνωμοσία του Κατιλίνα, εναντίον του οποίου εκφώνησε τέσσερις διαπρύσιες ομιλίες. Επειτα απ’ τη δολοφονία του Καίσαρα τάχθηκε κατά του Μάρκου Αντώνιου με δεκατέσσερις αιχμηρούς λόγους, που ονομάστηκαν «Φιλιππικοί», επειδή θεωρούνται εφάμιλλοι με τους αντίστοιχους του κορυφαίου Αθηναίου ρήτορα, αντιπαράθεση που πλήρωσε με τη ζωή του.

Ακολουθεί απάνθισμα αποστροφών του: «O tempora! Ο mores! (Ω καιροί! Ω ήθη)», «Μπορεί να έχουμε υψηλές ιδέες για τη φύση των λαών, αλλά η αλήθεια είναι ότι οι λαοί λίγο απέχουν από το να είναι συμμορίες ληστών», «Μετά τη νίκη έχεις περισσότερους εχθρούς», «Αν νιώθεις υπερηφάνεια για τους προγόνους σου, μη στερήσεις αυτή τη δυνατότητα και από τους απογόνους σου», «Αν έχεις έναν κήπο και μια βιβλιοθήκη, έχεις όλα όσα σου χρειάζονται», «Το πρόσωπο είναι μια εικόνα του μυαλού, με τα μάτια για μεταφραστές του». Και περί ευωχίας που υπαινίσσεται το αρκτικόλεξο: «Η πείνα είναι το καλύτερο καρύκευμα», «Να τρως για να ζεις, όχι να ζεις για να τρως».