Αγέρωχοι, στοιχισμένοι ανά δυάδες και τραγουδώντας οδηγούνται στη μαρτυρική μάντρα του Σκοπευτηρίου οι 200 της Καισαριανής τη σημαδιακή Πρωτομαγιά του ’44. Οι φωτογραφίες του υπολοχαγού της Βέρμαχτ Χέρμαν Χόιερ που βγήκαν σε ηλεκτρονική δημοπρασία συνταράσσουν τη συλλογική συνείδηση, καθώς επαναφέρουν στη ληθαργική μας μνήμη την οπωσούν λησμονημένη περίοδο της Κατοχής· πληγή χαίνουσα, παρά ταύτα, επί ογδόντα τόσα συναπτά χρόνια. Κρατούμενοι με το Ιδιώνυμο του Βενιζέλου και τους έκτακτους νόμους της 4ης Αυγούστου οι περισσότεροι από τους 200, παραδόθηκαν ανεπισήμως από το επίσημο κράτος στους ναζί διά το προδιαγεγραμμένο περαιτέρω.
Γελαστές και γελασμένες στον καναπέ, γαλουχημένες στην επίπλαστη ευμάρεια που χάνεται, οι νεότερες γενιές συγκλονίζονται αντικρίζοντας κατάματα ζοφερές και συνάμα ηρωικές εικόνες της πρόσφατης Ιστορίας μας. Μια φωτογραφία, χίλιες σελίδες εν προκειμένω. Και ανάδυση στον κροταφικό λοβό του εγκεφάλου μισοξεχασμένων διηγήσεων των παππούδων μας. Οι 200 της Καισαριανής εγγράφονται ως κορυφαία έκφανση στο μαρτυρολόγιο της Εθνικής Αντίστασης. Δεν είναι, όμως, η μόνη. Γερμανοί, Ιταλοί και Βούλγαροι κατακτητές χρησιμοποίησαν κατά κόρον τις εκτελέσεις για να κάμψουν το αγωνιστικό φρόνημα του λαού μας.
Χαμερπείς ντόπιοι δωσίλογοι συνέδραμαν αυτοβούλως το αποτρόπαιο έργο. Εχουμε αναρωτηθεί, αλήθεια, πόσοι εκτελέστηκαν επί Κατοχής σε πολιτείες και ύπαιθρο για την αντιστασιακή τους δράση ή για αντίποινα; Εχουμε υπολογίσει, άραγε, τον ακριβή αριθμό όσων χάθηκαν στα Ολοκαυτώματα τόσων χωριών; Αν δεχτούμε ότι οι απώλειες των αμάχων το διάστημα 1941-1944 ξεπερνούν το μισό εκατομμύριο, οι εκτελεσμένοι πρέπει να ανέρχονται σε δεκάδες χιλιάδες. Η συντριπτική τους πλειονότητα, θέλω να πιστεύω -πεποίθηση που ενισχύεται από το σημαινόμενον των φωτογραφιών- αντιμετώπισε με περηφάνια το απόσπασμα.
Ο δεκαεπτάχρονος μαθητής Μαθιός Πόταγας ήταν απ’ τους πρώτους. Οταν οι «σιδηρόφρακτες» γερμανικές μεραρχίες κατηφόριζαν για να καταλάβουν την Καλαμάτα, στις 2 Μαΐου 1941, στάθηκε με παρρησία μπροστά στο προπορευόμενο άρμα μάχης στον δρόμο έξω απ’ το χωριό του, τη Βυτίνα, και σταμάτησε τη φάλαγγα με τ’ άγουρο κορμί του. «Δεν θα περάσετε» είπε αποφασιστικά. «Δεν θα μας σκλαβώσετε. Τώρα είμαι ένας. Πίσω μου, όμως, ακολουθούν χιλιάδες». Σαστισμένος ο Γερμανός διοικητής ρώτησε τον δραγουμάνο τι λέει αυτό το παιδί και, όταν εκείνος του μετέφρασε, εκτέλεσε εν ψυχρώ τον Μαθιό απ’ τον πύργο του τανκς και διέταξε να συνθλίψουν το κεφάλι του με τις ερπύστριες.
Ναζιστική κτηνωδία αποτελεί και το πογκρόμ εναντίον των αναπήρων του αλβανικού έπους, που πρωτοστατούσαν με τα αμαξίδια και τις πατερίτσες στις διαδηλώσεις της εποχής. Στις 30 Νοεμβρίου 1943 οι Γερμανοί διέταξαν τα Τάγματα Ασφαλείας να προβούν σε εκατοντάδες συλλήψεις. Πολλοί ανάπηροι πέθαναν κατά τη μεταφορά τους στα στρατόπεδα Χαϊδαρίου και Χατζηκώστα από τη βαναυσότητα των «Ράλληδων». Μνημείο των 283 εκτελεσμένων υπάρχει στο βάθος του νοσοκομείου «Σωτηρία», πίσω απ’ το παλιό σανατόριο. Δεν λύγισαν στιγμή ούτε αυτοί απέναντι στα μυδραλιοβόλα.
Η ψυχή της αντίστασης αποτυπώνεται στο τελευταίο σημείωμα που άφησε ο δεκαεννιάχρονος Νίκος Ν. Γλέζος, μικρότερος αδελφός του παλικαριού που μαζί με τον Λάκη Σάντα κατέβασαν τη σβάστικα απ’ την Ακρόπολη. Πάνω στο καμιόνι που τον μετέφερε στην Καισαριανή, βρήκε το κουράγιο να ειδοποιήσει τους δικούς του γράφοντας στη φόδρα του μπερέ του: «10 – 5 – 44. Αγαπητή μητέρα σας φιλώ, χαιρε(τι)σμούς, σήμερα πάω για εκτέλεση πέφτοντας για τον Ελ. ΛΑΟ. Γλέζος Νίκος, Παραμυθίας 40». Οχι «με πάνε». «πάω».
