Αγιά Κυριακή

Πολιτική, θεολογική και πολιτισμική διαμάχη η Εικονομαχία, δίχασε το Βυζάντιο επί ενάμιση αιώνα. Από το 726, οπότε ο Λέων Γ’ ο Ισαυρος διέταξε τον σπαθαροκανδιδάτο του να απομακρύνει τον Χριστό από τη Χαλκή Πύλη των ανακτόρων, εικονοκλάστες και εικονόφιλοι έκαναν γης μαδιάμ την αυτοκρατορία, προβαίνοντας συχνά σε ακρότητες.

Το 843 αναστηλώθηκαν οριστικά οι αγιογραφημένοι οσιομάρτυρες στα κλίτη των ναών, ωστόσο τα πρωτόγονα μέσα ενημερώσεως της εποχής καθυστερούσαν εκνευριστικά να στείλουν τα σχετικά μηνύματα από την Πόλη στην περιφέρεια. Πολλές περιοχές εξακολουθούσαν, έτσι, να διατηρούν εκκλησιές με ανεικονικό διάκοσμο, ήγουν γεωμετρικά σχήματα, πουλιά, ψάρια και πού και πού κανέναν τρισόλβιο τύπο σταυρού για ξεκάρφωμα, ακόμα και μετά το 1000. Μια απ’ αυτές η Νάξος, στην οποία σώζονται κάμποσα τέτοια ναΰδρια.

Η Αγιά Κυριακή, τρία χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Απειράνθου, είναι αναμφίβολα το πιο φημισμένο. Τους τελευταίους αιώνες εγκαταλείφθηκε από το χριστεπώνυμο ποίμνιο με αποτέλεσμα να βρίσκουν καταφύγιο στον νάρθηκα και στο Ιερό της ή να βελάζουν από την άλλοτε θέση του άμβωνα αμνοερίφια από τα γύρω μαντριά. Τις πρόσφατες δεκαετίες, μολαταύτα, το ενδιαφέρον αρχαιολόγων και περιηγητών στράφηκε ξανά στο σπάνιο ξωκλήσι.

Νιτερέσα ξένα για δυο συλλόγους απ’ τη Λωζάννη και τη Γενεύη, αλλά δεν το ’βαλαν κάτω. Πασχίζουν από το 1993 για τη διάσωση του μνημείου, κάνοντάς το γνωστό ανά την Υφήλιο και εξασφαλίζοντας χρηματοδότηση από χορεία χουβαρντάδων χορηγών. Οι προσπάθειές τους ευοδώθηκαν με τη δρομολόγηση εργασιών στερέωσης και στεγάνωσης με τη φροντίδα της 2ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων το ’13-’14 και ανάδειξης του διάκοσμου υπό την εποπτεία της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων το ’14-’15.

Απέσπασε το βραβείο Ευρωπαϊκής Πολιτιστικής Κληρονομιάς/Europa Nostra στην κατηγορία «Καλύτερης Συντήρησης» η Αγιά Κυριακή, το οποίο θα απονεμηθεί στις 22 Ιουνίου στο Βερολίνο. Γράφουμε ενίοτε τα λίγα καλά που συμβαίνουν στον τόπο. Οσοι βρεθείτε στο νησί της Αριάδνης το καλοκαίρι, αξίζει τον κόπο να πάρετε το πλακόστρωτο μονοπάτι απ’ τ’ Απεράθου και να θαυμάσετε τον ναΐσκο, έπειτα από μισής ώρας απολαυστική πεζοπορία. Οι πολύπειροι περιπατητές μπορείτε να ξεδιψάσετε κάτω από αιωνόβια πλατάνια με το τρεχούμενο νερό της Καλλονής λίγο πιο πέρα. Κι αν έχετε κουράγιο, να δείτε τα παλιά ορυχεία της σμύριδας, προτού δροσιστείτε στις ακτές της Μουτσούνας. Θα με θυμηθείτε!