Περηφάνια και προκατάληψη

Καλοκαίρι στην Ελλάδα. Σύροι, Αφγανοί, Αφρικανοί πρόσφυγες πηγαίνουν από τους καταυλισμούς στις κοντινές παραλίες.

Ποιος μπορεί να αντισταθεί στη δροσιά της θάλασσας, ακόμα κι αν για πολλούς συμπατριώτες τους ο βυθός της υπήρξε το τέλος του ταξιδιού για την ελευθερία; Βουτούν ακόμα και στα νερά του λιμανιού του Πειραιά.

Οταν φτάνουν σε κάποια παραλία, απ’ αυτές όπου συχνάζουν ντόπιοι και τουρίστες, οι λουόμενοι αναστατώνονται. Κάποιοι βγαίνουν γρήγορα από τη θάλασσα για να βεβαιωθούν πως χρήματα και κινητά είναι στη θέση τους.

Σαν μια αόρατη κυρία, «υπεύθυνη παραλίας», να τους καλεί μέσω του εσωτερικού τους μικροφώνου να ασφαλίσουν τα προσωπικά τους αντικείμενα.

Οι παρέες των προσφύγων αυτο-απομονώνονται. Χωρίς κάποιος να τους το πει ή να τους το επιβάλει. Είναι ο τρόπος των άλλων όταν τους κοιτούν και μόνο. Είναι ο τρόπος… Η περηφάνια τούς οδηγεί σε κάποιο από τα άκρα της παραλίας για να μην ενοχλούν τους ντόπιους.

Λένε πως κάποτε ο Αϊνστάιν είχε πει πως είναι δυσκολότερο να διασπάσεις την προκατάληψη από το να διασπάσεις το άτομο. Μία από τις χειρότερες μορφές προκατάληψης, και περιέργως αυτή που «δικαιολογούμε» ευκολότερα, είναι η ξενοφοβία.

Είναι φυσικό να φοβόμαστε ό,τι δεν ξέρουμε και συνήθως υπερβάλλουμε όταν είμαστε φοβισμένοι. Μέσα σ’ ένα κλίμα αβεβαιότητας για το τι μας περιμένει, είναι εύκολο και «δελεαστικό» να στοχοποιούμε τους πρόσφυγες.

Υπάρχουν πολλοί λόγοι για την ολοένα αυξανόμενη ξενοφοβία και άλλες μορφές προκατάληψης στη χώρα μας αλλά και σε κάθε γωνιά του πλανήτη.

Συνήθως πρόκειται για λόγους που συνδέονται με τη στρεβλή ηθική σκέψη – λόγους που έχουν να κάνουν με την καταστροφολογική ρητορεία των πολιτικών και τις κοινωνικές συνέπειες της προσφυγικής ροής.

Ο χειμώνας που έρχεται αναμένεται να είναι καθοριστικός για το πώς θα συμβιώσουμε με τους πρόσφυγες, σε μια χώρα με πολλά προβλήματα. Ηρεμα και εποικοδομητικά, αλλά σθεναρά θα πρέπει να χτυπηθεί η προκατάληψη της ξενοφοβίας και του ρατσισμού.

Τον τόνο για τον δημόσιο διάλογο μπορεί να τον δώσει κυρίως ο πολιτικός κόσμος. Αυτή είναι η ουσία στα λόγια της Χάνα Αρεντ, όταν έλεγε πως οι άνθρωποι θα πρέπει να μπορούν να βρίσκουν λύσεις, για το πώς θα ζήσουν αρμονικά μεταξύ τους, μόνο σε πολιτικό πλαίσιο. Οτιδήποτε άλλο είναι καταστροφικό και επικίνδυνο.