Κυριακή βράδυ, διατρέχοντας παλιές εφημερίδες προς ανακύκλωση, βρέθηκα να διαβάζω, με μεγάλο ενδιαφέρον («Συντακτών» 11/9/23), το άρθρο του Κώστα Βέργου, οικονομολόγου, διεθνολόγου, «Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος (μνήμη Αντώνη Καρυώτη)» (του νεαρού που πνίγηκε από καταπέλτη του φεριμπότ Blue Horizon στο λιμάνι του Πειραιά με υπαιτιότητα μελών του πληρώματος).
Ο τίτλος του άρθρου είναι δάνειος από ομότιτλο βιβλίο του Ιταλοεβραίου συγγραφέα Πρίμο Λέβι «Αν αυτό είναι ο άνθρωπος» («Se questo è un uomo»· μεταφρασμένο και στα ελληνικά), πρώτη έκδοση 1947, δυο χρόνια μετά την απελευθέρωση του Λέβι από το Αουσβιτς, όπου ο συγγραφέας καταγράφει τις εκεί εμπειρίες του και αποτελεί το εμβληματικό του βιβλίο, του οποίου, κατά τον Βέργο, απαιτούσε ακριβείς μεταφράσεις που τις έλεγχε προσωπικά, επειδή «ήθελε να αποδοθούν οι λέξεις του σωστά, ειδικά αυτές για την κατάρρευση του ανθρώπου και τον θάνατο».
Σημειώνει ο Λέβι από τα βιώματά στο Αουσβιτς: «Με εντυπωσιάζει η απανθρωπιά του ανθρώπου απέναντι στον άνθρωπο» «Η ανθρώπινη φύση είναι τέτοια, ώστε θλίψη και πόνος δεν προσθέτουν τίποτα στην συνείδησή μας. … Υπάρχει πάντα μια ανεπαρκής γνώση της πολύπλοκης φύσης της δυστυχίας. … Ισως γι’ αυτό επιβιώσαμε στα στρατόπεδα. Ισως γι’ αυτό συχνά λέμε ότι οι άνθρωποι δεν είναι ποτέ ευχαριστημένοι. Δεν είναι ότι δεν ξέρουν τι είναι ευτυχία. Είναι ότι δεν κατανοούν την πολυπλοκότητα της δυστυχίας».
Είδα στο Διαδίκτυο ότι ο Λέβι (1919–1987) Φεβρουάριο του 1944, με συνολικά 650 Εβραίους της Ιταλίας (θυμήθηκα το φιλμ του Ντε Σίκα «Ο Κήπος των Φίντζι-Κοντίνι»!), στοιβάχτηκαν σε τρένο (50 άνθρωποι σε κάθε βαγόνι) και μεταφέρθηκαν στο στρατόπεδο θανάτου του Αουσβιτς. Οπου και καταγράφηκε ο Λέβι ως νούμερο 174.517. Απελευθερώθηκε, με την είσοδο του Κόκκινου Στρατού, Ιανουάριο του 1945. Από τους 650 Εβραίους της «αποστολής», επέζησαν μόλις 20! Αουσβιτς – Λωρίδα Γάζας. Η Ιστορία διδάσκει; Αμφιβολίες…
