Γυναίκες μαχήτριες

Από προσωπικό ημερολόγιο: «Παρασκευή, 31.3.22. Πήγα χθες στο Τριανόν, στην Κοδριγκτώνος και είδα την ταινία του Λεωνίδα Βαρδαρού “Γυναίκες Μαχήτριες”, δίωρο ντοκιμαντέρ, κυρίως με συνεντεύξεις γυναικών από την Αντίσταση, το δεύτερο αντάρτικο, τον Δημοκρατικό Στρατό, τις φυλακές και τις εξορίες, βασανιστήρια, εκτελέσεις και άλλα του ματωμένου παρελθόντος της χώρας μας.

»Υπομονή και επιμονή του σκηνοθέτη συγκέντρωσης πολύτιμου υλικού που πήρε χρόνια. Οι πιο πολλές μαχήτριες δεν ζούνε πια. Είδα και γνωστές, αγαπητές ανάμεσά τους. Οπως την Αγγελική Καρναβά-Μπαστούνα, από τις λίγες που ζουν, μόνιμα πλέον στην Ικαρία, με τον άντρα της, τον εξαίρετο Κώστα Μπαστούνα, σύντροφο του μεγάλου μας αδελφού, του Γιώργου, στη Μακρόνησο· αχώριστοι φίλοι μετά.

»Οπως τη Νίτσα Γαβριηλίδη-Θεοδοσιάδη, δεύτερη από τις τρεις αδελφές του Γιώργου Γαβριηλίδη· ο μοναχογιός. Μακρονησιώτης επίσης, ο τρίτος μιας αξέχαστης για μένα, από τα παιδικά μου χρόνια, συντροφιάς. Η Νίτσα πέθανε ένα χρόνο πριν από τον Γιώργο, σε βαθιά γεράματα, με μνήμη αλώβητη. Τελευταία της χρονιά, στην Τήνο, νομίζω το ’18, όταν ξυπνούσε και έβγαινε στη βεράντα της θάλασσας, έλεγε σοβαρά, είχε και χιούμορ: “Πάλι δεν ήρθε κι απόψε!”. Ηθελε να πεθάνει. Ζωή γεμάτη: Εξορίες, φυλακές, βασανιστήρια, οικογενειακές διώξεις, πατέρας πεθαμένος, στα 52, νομίζω το ’52, εξόριστος στον Αϊστράτη. Γάμος, Γαλλία, Κονγκό, Μαδαγασκάρη, παιδιά, εγγόνια. Επιστροφή στην Ελλάδα μετά τη χούντα… Τα έχει καταγράψει αυτά σε τρία-τέσσερα βιβλία–μαρτυρίες.

»Τέλος, η Λαμπρινή Ραντά-Καπλάνη. Tελευταία γυναίκα που εκτελέστηκε μετά τον Εμφύλιο, στο Σκοπευτήριο Καισαριανής. Με κάτι σαν “απαγωγή”, δεδομένου ότι η καταδίκη εις θάνατο δεν ήταν παμψηφεί! “Εγώ θα κλείσω τους τάφους συντρόφισσες!”, αποχαιρέτησε τις άλλες μελλοθάνατες στου Αβέρωφ. Τα ίδια είπε και στη μητέρα μου, λίγες μέρες πρωτύτερα, στο τελευταίο επισκεπτήριο που της έκανε: “Εγώ θα κλείσω τους τάφους Μεροπάκι!”. Πρώτες ξαδελφάδες, από το Φραντάτο Ικαρίας».