Μέρες οργής για αμαρτίες…

Διάβασα με μεγάλο ενδιαφέρον («Εφ.Συν.» Σαββατοκύριακου, 28-29/3) το άρθρο του Γιάννη Σβώλου: «Το δέος του λοιμού μετουσιώνεται σε μουσική». Ενδεικτική αναδρομή στους μεγάλους λοιμούς που έπληξαν την ανθρωπότητα. Και πώς αυτοί οι λοιμοί, με τους αμέτρητους νεκρούς, επηρέασαν τη Δυτική μουσική, με βάση ιταλικό εσχατολογικό ποίημα του 13ου αιώνα, στα λατινικά: Dies irae (Ημέρα οργής), που «περιγράφει με δριμύτητα την Εσχατη Κρίση: το σάλπισμα έγερσης των νεκρών, την αμείλικτη θεοδικία και την απόρριψη των αμαρτωλών στο πυρ της Κόλασης».

Το ποίημα μελοποιήθηκε κατά το γρηγοριανό μέλος, εντάχθηκε στη Νεκρώσιμη Ακολουθία της Δύσης και ο «απόηχος» επηρέασε έργα διάσημων συνθετών, κλασικής και νεότερης μουσικής. Συσχετίζει, στο τέλος, ο Σβώλος τα τότε «εσχατολογικά» με τα τώρα… «κορονοϊκά» και αναφερόμενος σε σχετικό άρθρο του «Γκάρντιαν» (18/3): «Η κορυφή του παγόβουνου: είναι η καταστροφή της φύσης από τον άνθρωπο υπεύθυνη για τον κορονοϊό;», καταλήγει: «Σήμερα η “αμαρτία” έχει άλλο νόημα και όνομα· όμως οι συνέπειες και ο τρόμος μπορεί να είναι ίδιου μεγέθους…».

Να τη λοιπόν η «αμαρτία»· με ή χωρίς εισαγωγικά. Το «άλλο νόημα και όνομα» της το έδωσαν οι χριστιανοί, που το πήραν –και το παραποίησαν– από τους αρχαίους. Αποτυχία και αστοχία, την έλεγαν οι αρχαίοι· ούτε τιμωρίες ούτε τίποτα. «Εκών δ’ ημάρτανεν φωτός» («Εκουσίως δεν τον πέτυχε»), Ιλιάδα, «Ημάρτομεν Βοιωτίας» («Χάσαμε τη Βοιωτία»), Ηρόδοτος· πλειάδα αρχαίων συγγραφέων… αναμάρτητων!

Ημαρτημένων αθώωσις, η διόρθωση λαθών στα παλαιά τυπογραφεία! Αμαρτίγαμος, ο ανύπαντρος, αμαρτίνους, ο συγκεχυμένος (όπως όλοι μας, τώρα!), αμαρτοεπής (ο μπαρούφας, ο Γεωργιάδης…). Απειρα τα λεξικογραφικά της αρχαίας αμαρτίας, ουδεμία σχέση έχουσας με την (τιμωρητική) χριστιανική. Απόλυτη όμως σχέση (συνάφεια) με τυχόν ανθρώπινες ενέργειες και παραλείψεις που, ενδεχομένως, μας έφεραν (την ανθρωπότητα) στις σημερινές… μετανεωτερικού ζόφου Ημέρες οργής…