Φυτό της οικογένειας των λειριοειδών

Ανθισμένα τούτο τον καιρό τ’ ασφοδίλια στον Υμηττό. Αφθονα. Τέτοια η σύστασή τους που πολλαπλασιάζονται πανεύκολα. Ισως γι’ αυτό δεν τους πολυδίνουμε σημασία: επειδή είναι γεμάτος ο τόπος. Ισως και από φόβο θανάτου: από τη μυθολογία ακόμα θεωρούνταν άνθη των νεκρών, νεκρολούλουδα, σύμβολο πένθους, δεμένα με τον Αδη, την Περσεφόνη, αλλά και τον Διόνυσο· ήταν έμβλημά του.

Φυτό που συμβολίζει τη λήθη. Κατά τον Ομηρο («Οδύσσεια») έσπερναν ασφόδελο στους τάφους νομίζοντας πως οι νεκροί τρέφονται με τους κονδύλους του (ρίζες). Αλλωστε οι τεθνεώτες κατοικούν σε λιβάδι με ασφοδίλια, στους ασφοδελούς λειμώνες. «…Διαβαίνοντας λιβάδια από ασφοδίλι», λέει για τους νεκρούς στη «Λήθη» ο Μαβίλης.

Και ο Σεφέρης, στο «Στράτης ο Θαλασσινός ανάμεσα στους Αγάπανθους»: «…Δεν έχει ασφοδίλια, μενεξέδες, μήτε υάκινθους – πώς να μιλήσεις με τους πεθαμένους./ Οι πεθαμένοι ξέρουν μονάχα τη γλώσσα των λουλουδιών – γι’ αυτό σωπαίνουν».

Φυτό της οικογένειας των λειριοειδών. Εχει τα φύλλα στη βάση, λογχοειδή. Ανάμεσά τους φύεται στέλεχος ύψους περίπου μέτρου που απολήγει σε άνθη υπόλευκα, κωδωνοειδή – αστεροειδή. Ομορφο. Δεν το τρώνε τα αιγοπρόβατα.

Αλλά είναι ωφέλιμο στη μελισσοκομία και με πλούσιες θεραπευτικές ιδιότητες γνωστές από την αρχαιότητα. Φυτό αγαπητό στη λαογραφία, δεμένο με προλήψεις, εξ ου και οι πολλές λαϊκές ονομασίες του: σφέρδουκλας, ασφόντυλος, σπερδούκλας, καραβούκι, ακαρώνι, άρβηκας, σπουρτούλα, σπερδούκλι και άλλες.

Δεν βρήκα (δεν έκανα βέβαια διατριβή!) την ονομασία σαν ήμασταν παιδιά στις μεγάλες εξερευνήσεις στο Βουνό μας, τον Λυκαβηττό: φαΐ του φιδιού· έτσι πρωτόμαθα το ασφοδίλι, πολλά χρόνια προτού διαβάσω Σεφέρη και Μαβίλη, που η πλατεία του ήταν στη γειτονιά μας. Ουδέποτε έμαθα το «πόθεν» της ονομασίας. Τα παιδικάτα καλύτερα να μην τα διαταράσσει κανείς…