Θα ‘λεγε κανείς ότι ο Καρλ Μαρξ δεν έχει πατρίδα, ανήκει σε όλον τον κόσμο, αφού οι ιδέες του έχουν εμπνεύσει και κινητοποιήσει δεκάδες λαούς και κινήματα ανά την υφήλιο. Ωστόσο, είναι γνωστό ότι ο αποκαλούμενος και ιδρυτής του επιστημονικού σοσιαλισμού, γεννήθηκε στη Γερμανία και ήταν Γερμανοεβραίος.
Επισκεπτόμενος, πρόσφατα, το Βερολίνο, είχα την ευκαιρία να συζητήσω με πολλούς για τη διαχρονική αξία του μαρξισμού. Στο Βερολίνο υπάρχει οδός Καρλ Λίμπκνεχτ και σταθμός Ρόζα Λούξεμπουργκ στο μετρό. Η σημερινή Γερμανία τιμά την ιστορία της, με εξαίρεση την περίοδο του χιτλερισμού, την οποία έχει κατατάξει στις πιο μαύρες σελίδες της.
Στη χώρα μας, πολλοί δηλώνουν μαρξιστές επηρεασμένοι από ένα είδος τριτοκοσμικού μαρξισμού. Ιστορικά η Αριστερά, είτε πρόκειται για τη σοσιαλδημοκρατική είτε για την κομμουνιστική εκδοχή της, έχει ταυτιστεί με τις ιδέες του Μαρξ.
Το ίδιο ισχύει ακόμα και για εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα του 20ού αιώνα. Εξ αντικειμένου, λοιπόν, δημιουργήθηκαν πολλοί «μαρξισμοί» στον κόσμο.
Ο μαρξισμός είναι ή πρέπει να είναι μια κριτική θεωρία, ένα ανοιχτό και όχι κλειστό ιδεολογικό σύστημα, ούτε πολύ περισσότερο «συνταγή» για τη διεκδίκηση και την κατάληψη της εξουσίας από την εργατική τάξη και τους συμμάχους της.
Πρώτο κλασικό έργο του Μαρξ, που φέρει την υπογραφή και του Ενγκελς, είναι το «Κομμουνιστικό Μανιφέστο». Πρόκειται για σύντομο και εξαιρετικά περιεκτικό κείμενο, που έχει χωρέσει σε μικρά βιβλία τσέπης. Είναι και γλαφυρό κείμενο, με αναμφισβήτητη λογοτεχνική αξία.
Ο Μαρξ λέει στο «Κομμουνιστικό Μανιφέστο» ότι οι αντικαπιταλιστές δεν πρέπει να υποτιμούν την ικανότητα του καπιταλισμού να ξεπερνάει τις κρίσεις του και να αυτοανανεώνεται, ότι δεν αρκεί να ηχήσουν δυνατά οι σάλπιγγες για να πέσουν τα τείχη της Ιεριχούς.
«Η αστική τάξη -λέει το «Μανιφέστο»- δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς να επαναστατεί αδιάκοπα τα εργαλεία παραγωγής, δηλαδή τις σχέσεις παραγωγής, δηλαδή όλες τις κοινωνικές σχέσεις.
Αυτή η αδιάκοπη μετατροπή στους τρόπους παραγωγής, αυτός ο μόνιμος κλονισμός όλου του κοινωνικού συστήματος, αυτή η αιώνια αβεβαιότητα και κίνηση διακρίνουν την αστική εποχή από όλες τις προηγούμενες».
Αναμφισβήτητα, ο Μαρξ υπήρξε διεθνιστής. Ωστόσο, δεν υποτιμούσε την πάλη για τον σοσιαλισμό στο εθνικό επίπεδο.
Ο Μαρξ λέει στο «Μανιφέστο» ότι «ο κομμουνισμός δεν αφαιρεί από κανέναν τη δύναμη να ιδιοποιείται κοινωνικά προϊόντα. Αφαιρεί μόνο τη δύναμη να υποδουλώνει την εργασία των άλλων με τη βοήθεια αυτής της ιδιοποίησης».
Ο Μαρξ ήταν πρόδρομος σε ό,τι αφορά τα δικαιώματα των γυναικών και των παιδιών. Απευθυνόμενος στους πολέμιους των ιδεών του, δηλώνει: «Μας κατηγορείτε γιατί θέλουμε να καταργήσουμε την εκμετάλλευση των παιδιών από τους γονείς τους, το ομολογούμε αυτό το έγκλημα».
Στον πυρήνα του «Κομμουνιστικού Μανιφέστου» θα βρούμε και την ιδέα της ειρήνης, της οποίας η μόνιμη επικράτηση θεωρείται δυνατή μόνο αφού καταργηθεί η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο. «Καταργήστε -λέει το «Μανιφέστο»- την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο και θα καταργήσετε την εκμετάλλευση ενός έθνους από άλλο έθνος».
Ο Μαρξ τασσόταν και υπέρ των συμμαχιών. «Οι κομμουνιστές -αναφέρει το «Μανιφέστο»- υποστηρίζουν σ’ όλες τις χώρες κάθε επαναστατικό κίνημα ενάντια στην υπάρχουσα πολιτική και κοινωνική τάξη».
Τέλος, ορισμός κατά τη γνώμη μου του σοσιαλισμού με δημοκρατία και ελευθερία είναι η άποψη ότι «στη θέση της παλιάς αστικής κοινωνίας, με τις τάξεις της και τους ταξικούς ανταγωνισμούς έρχεται μια ένωση όπου η ελεύθερη ανάπτυξη καθενός είναι η προϋπόθεση για την ελεύθερη ανάπτυξη όλων».
Με άλλα λόγια, η Αριστερά δεν παίρνει την εξουσία για να την ασκήσει αυταρχικά, αλλά για να απελευθερώσει όλη την κοινωνία.
* Μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΣΥΡΙΖΑ
