Ρύθμιση χρέους ή και μεταρρυθμίσεις

Από το 2009 όλοι αναγκαστικά μάθαμε για ελλείμματα, δημόσιο χρέος, πρωτογενή πλεονάσματα, δημιουργική ασάφεια, απομείωση χρέους και πολλούς άλλους οικονομικούς όρους με κυριότερη λέξη-μπαμπούλα την πτώχευση.

Μέχρι στιγμής το τελευταίο αυτό επεισόδιο έχει αποφευχθεί, αλλά η μάχη έχει δοθεί με σκληρό και ανελέητο τρόπο στον τομέα των μεταρρυθμίσεων και της διευθέτησης του δημόσιου χρέους. Τι χρειάζεται για την ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας;

Οι μεταρρυθμίσεις στην ουσία είναι απαιτήσεις για τη δυνατότητα της χώρας να αποπληρώσει τα δάνειά της, έστω και τα απομειωμένα, αλλά πρέπει ταυτόχρονα να στηρίζουν ένα νέο μοντέλο παραγωγής.

Η αλήθεια είναι, αν υπάρχει αλήθεια, πως η Ελλάδα έζησε μετά την είσοδό της στην ΕΟΚ, στην Ε.Ε. και στη συνέχεια στο ευρώ λειτουργώντας με ένα μεταπολεμικό μοντέλο, επιτυχημένο για την εποχή του, αλλά ελάχιστα ανταγωνιστικό και ανοιχτό στις προκλήσεις μιας παγκοσμιοποιημένης οικονομίας.

Μιας οικονομίας βασισμένης στην ελεύθερη διακίνηση κεφαλαίου και τεχνογνωσίας και με συμπλήρωμα το χαμηλότατο εργατικό κόστος των αναπτυσσόμενων χωρών.

Η αποβιομηχάνιση της Δύσης είχε αρχίσει και συνεχίζει να συντελείται, με αποτέλεσμα ο νέος πρόεδρος των ΗΠΑ να θέλει να κηρύξει εμπορικό πόλεμο στην Κίνα επιβάλλοντας δασμούς 35% στα κινεζικά προϊόντα.

Το ελεύθερο εμπόριο φαίνεται να πλησιάζει στο τέλος του, αν και η αναστροφή αυτή θα έχει υψηλό κόστος για την παγκόσμια οικονομία.

Οι τεράστιες ανισότητες μεταξύ του ανεπτυγμένου και του αναπτυσσόμενου κόσμου έχουν γεφυρωθεί σε κάποια σημεία και έχουν φέρει πλούτο σε κομμάτια του ασιατικού και του αφρικανικού κόσμου, αλλά έχουν, όπως ήταν φυσικό, επιφέρει και πιέσεις και κοινωνικούς κραδασμούς σε Ευρώπη και ΗΠΑ.

Σε αυτόν τον μεταβαλλόμενο κόσμο υπάρχουν τεράστιες τριβές και ανορθολογικές προσεγγίσεις στον τομέα της οικονομίας αλλά και στο κοινωνικό γίγνεσθαι. Δυστυχώς η Ελλάδα βρέθηκε να είναι οικονομικά ο πιο αδύναμος κρίκος της ευρωζώνης.

Τα μακροοικονομικά μοντέλα της χώρας ήταν ένας κρατισμός του παλιού καλού καιρού της Γαλλίας και κάποιου τύπου σοσιαλιστικό μοντέλο με βαθμιαίες παραχωρήσεις προς το φιλελεύθερο. Στην πραγματικότητα όμως, το φιλελεύθερο μοντέλο δεν ήταν ποτέ πλήρως αποδεκτό, μια και είναι ασύμβατο με τη δομή του ελληνικού κράτους και την κοινωνική βάση της χώρας.

Το μοντέλο αυτό σήμερα αναφέρεται ως νεοφιλελεύθερο και προφανώς η ονομασία αυτή θέλει να τονίσει την επιθετικότητα και την αυθαιρεσία του κεφαλαίου.

Δεν αξίζει να ερίζουμε για ονόματα, όπως έλεγε ο Πλάτων, αλλά όταν τα ονόματα βαρύνονται με ιδεολογικές προκαταλήψεις, όπως κομμουνισμός, νεοφιλελευθερισμός, οι οποίες υποδηλώνουν την απέχθεια ή την προσήλωση προς μια οικονομική και κοινωνική πρακτική, τότε τα ονόματα γίνονται σημαίες συστημάτων τα οποία μπορεί και να βρίσκονται σε εμπόλεμη κατάσταση μεταξύ τους.

Καταφέραμε στη Δύση να μη θεωρούμε άπιστους ή θανάσιμους εχθρούς μας τους ανήκοντες σε άλλα χριστιανικά δόγματα ή ακόμη και σε άλλες θρησκείες, αλλά να διατηρούμε τις διαφορές μας στο οικονομικό πεδίο σε αυτή τη θλιβερή κατάσταση.

Το ζητούμενο, δηλαδή η ανάπτυξη ή η αύξηση του πλούτου με μέτρο το ΑΕΠ, αποτελεί το έπαθλο των ανταγωνιζομένων στο πεδίο της θεωρίας, οι οποίοι προσπαθούν να επανεκκινήσουν την ελληνική οικονομία που πνέει τα λοίσθια. Ο Καστοριάδης έχει πριν από αρκετά χρόνια απαντήσει στο ερώτημα για το πώς επιτυγχάνεται ανάπτυξη, αλλά δεν ακούω αναφορές στην άποψή του.

Κρατικός καπιταλισμός ή ανεξέλεγκτος καπιταλισμός; Το δίλημμα είναι ψευδές. Αυτό που πρέπει να αναζητείται είναι το μείγμα, και αυτό άλλοι, όπως η Γερμανία, το έχουν πετύχει και άλλοι, όπως εμείς, όχι.

Η Ελλάδα δεν έχει καν θέσει το πρόβλημα στις αληθινές του διαστάσεις. Σκιαμαχεί με τον εαυτό της ως κοινωνία αποφεύγοντας να πάρει αποφάσεις.

Το ίδιο κάνουν τα πολιτικά κόμματα τα οποία έχουν συλλήβδην αρνηθεί να ανοίξουν τον διάλογο σε πραγματιστικές βάσεις με το να αποτυπώσουν τα τρία μεγάλα προβλήματα της χώρας, το δημογραφικό, το συνταξιοδοτικό και το αναποτελεσματικό κράτος.

Τώρα ανέκυψε το ζήτημα πόσο σημαντική είναι για την πραγματική οικονομία η απομείωση του χρέους ή πόσο σημαντικές είναι οι πραγματικές μεταρρυθμίσεις – και πάλι το δίλημμα είναι ψευδές.

Το άσπρο και το μαύρο σε ζητήματα ζωής και λειτουργίας της παραγωγής δεν είναι εύκολο να ανατρέψουν την πραγματικότητα. Η χώρα χρειάζεται όπως η διψασμένη γη τις μεταρρυθμίσεις που θα την οδηγήσουν στο να συμμετάσχει στον διεθνή καταμερισμό παραγωγής.

Αλλά το ίδιο χρειάζεται μια ουσιαστικά επανεκτίμηση του δημόσιου χρέους σε σχέση με τις πραγματικές προδιαγραφές της ντόπιας οικονομίας και όχι της ελβετικής ή του Πεκίνου.

Η χώρα πέρασε από καταστροφές σε θριάμβους και αντίστροφα, είτε εθνικούς είτε οικονομικούς. Βγήκε από Κατοχή και Εμφύλιο και οικονομικά διέπρεψε. Μπήκε στη μεγάλη ευρωπαϊκή οικογένεια και βρέθηκε σε μια τροχιά ανόδου και πλούτου πρωτόφαντου για μια χώρα που μαστιζόταν από τη φτώχεια για πάνω από 20 αιώνες.

Ισως αυτός ο δανεικός πλούτος δεν μας ανήκε ποτέ ως κληρονομιά. Θα πρέπει να προσπαθήσουμε και πάλι εμείς οι ίδιοι, πολύ σκληρά, να αποκτήσουμε πλούτο από τα χέρια, τον νου και τη θέλησή μας. Το πώς θα γίνει αυτό εναπόκειται στον πατριωτισμό μας και στην απόφαση να εμπλακούμε με τον πραγματικό κόσμο γύρω μας.

* συγγραφέας