Οι ήρωες του ’40, άμαχοι, οπλίτες, αξιωματικοί και ηγεσία της χώρας δεν υπάρχουν πια παρά στις δέλτους της Ιστορίας και στη μνήμη των ολιγάριθμων επιζώντων. Βέβαια η φωτογραφία, ο κινηματογράφος και η λογοτεχνία όπως και οι άλλες τέχνες απαθανάτισαν αυτό το μέγα γεγονός το οποίο στην ουσία καθόρισε το οντολογικό μέρος την ταυτότητάς μας μέχρι τώρα. Γιατί μέχρι τώρα μιλάμε και ζούμε με το έπος του ’40, την Εθνική Αντίσταση, καθαρή απόρροια του έπους στα αλβανικά βουνά και για ό,τι επακολούθησε στη συνέχεια.
Η σημασία της Ιστορίας δεν είναι η αποστήθισή της ούτε η απομνημόνευση γεγονότων και ημερομηνιών. Η σημασία της έγκειται στο πόσο οι αξίες που ενέπνευσαν κάθε ιστορικά αξιομνημόνευτη στάση επιζούν και διαπνέουν όσους θεωρούν τους εαυτούς τους μέρος αυτής της ιστορικής πραγματικότητας.
Σήμερα όμως η χώρα ζει σε έναν άλλο κόσμο ένα δράμα το οποίο την κρατάει αιχμάλωτη στο τέλμα της έλλειψης οράματος και της διάλυσης.
Το δράμα ορίζεται ως οικονομικό, αλλά οι διαστάσεις του είναι στην πραγματικότητα το κοινωνικό-ιστορικό φαντασιακό της Ελλάδας, αυτό που διαμορφώθηκε μετά τα ηρωικά κατορθώματά μας που ξεπερνούν ακόμη και τη φαντασία των μυθιστοριογράφων.
Βρισκόμαστε όχι πια στο σταυροδρόμι αλλά στον κατάντη δρόμο της αυτοτιμωρίας και της αδιάλειπτης οπισθοχώρησης.
Και είναι αλήθεια πως δεν υπήρξαμε καλοί στις υποχωρήσεις. Η επίθεση ήταν πάντα το δυνατό μας σημείο. Αλλά αν κάποτε επιτεθήκαμε στους εχθρούς της ελευθερίας μας, τώρα δεν έχουμε να επιτεθούμε σε τίποτε το συγκεκριμένο, να το τοποθετήσουμε απέναντί μας, να το ξεπεράσουμε, να αντισταθούμε στη δύναμή του με τη δική μας θέληση για δύναμη.
Ολα στέκονται μέσα μας, απροσδιόριστα και έωλα, λίθοι και πλίνθοι και ξύλα ατάκτως ερριμμένα, έτσι ώστε να μην μπορεί να είναι χρήσιμα για να οικοδομηθεί ένας οίκος, κάτι χρήσιμο.
Οι υποχωρήσεις δεν άρχισαν πρόσφατα, αλλά χρόνια τώρα υποχωρούμε σε κάθε πεδίο ομαδικής προσπάθειας. Υποχωρήσαμε στην ελληνικότητα της συνείδησής μας, δηλαδή την ταυτότητά μας. Ανάμεσα στα ερείπια της ελληνικής γλώσσας, της ήδη αποκαλούμενης greeklish, μια ηρωική φιλόλογος έγραψε για τους μαθητές της:
«Η διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών για το επίπεδο του τρέχοντος πολιτισμού μιας κοινωνίας είναι ό,τι και τ’ αποθέματα χρυσού για την οικονομία της: όπως αυτά (τ’ αποθέματα χρυσού) λειτουργούν ως η σταθερή λογιστική μονάδα για το χρήμα που θα τεθεί σε κυκλοφορία, έτσι και το σύστημα εκπαίδευσης που δεν παραγκωνίζει τ’ αρχαία ελληνικά, χαρίζει σταθερό αντίκρισμα κριτικής σκέψης, γλωσσικού πλούτου, πολιτειακού προβληματισμού κι αισθητικής απόλαυσης».
Βέβαια τα αποθέματα χρυσού πήγαν σε σχήματα ανερμήνευτα, σε κατασκευές δίχως θεμέλια. Τα μεταλλεία του Λαυρίου εξαντλήθηκαν και το ταμείο της Δήλου ήρθε στην Αθήνα, όχι για να υψώσει Παρθενώνες, αλλά για να εισαγάγει το κάθε είδους gadget, δίχως καν να μπορούμε να εκμεταλλευτούμε αυτό το νέο χρυσωρυχείο.
Και όμως υπάρχουν ακόμη ήρωες ανάμεσά μας. Οι οικογενειάρχες που παλεύουν για να κρατήσουν τα σπιτικό τους όρθιο και τα παιδιά τους στα όρια της αξιοπρέπειας.
Μαζί τους ένα μεγάλο μέρος από τους ανθρώπους που υπηρετούν το σύνολο: οι κρατικοί λειτουργοί, οι αστυνομικοί, οι ένοπλες δυνάμεις που εφαρμόζουν τους νόμους και διατηρούν την κρατική υπόστασή μας ακέραια.
Και άλλοι μεγάλοι ήρωες στέκονται ακόμα στα νοσοκομεία της χώρας, ήρωες γιατροί και νοσηλευτικό προσωπικό που ακόμη δεν υποχωρούν, αλλά συνεχίζουν να επιτίθενται στον θάνατο και τον πόνο.
Ανάμεσα σε ατέλειωτα περιστατικά, ελλείψεις και αρρώστιες του νου και του σώματος, αντιστέκονται αντικρίζοντας κάθε μέρα αυτό που νομοτελειακά θα έρθει για όλους.
Ναι, υπάρχουν ήρωες που όχι μόνο αντιστέκονται, αλλά επιτίθενται ακόμη σε εχθρούς που αντιλαμβάνονται, συγκεκριμένους και απτούς, την άγνοια, τη μισαλλοδοξία, την πείνα, την ασθένεια, τη φτώχεια που κάνει τον άνθρωπο να χάνει την πίστη του στην ανθρωπιά του και στον πλησίον του.
Δυστυχώς αυτοί οι ήρωες, οι σιωπηλοί και αόρατοι ήρωες, δεν έχουν ούτε την προσοχή ούτε τον σεβασμό της εξουσίας.
Τα μάτια και τα αυτιά των ηγετών έχουν γεμίσει από ιδεολογικά ακατέργαστα σλόγκαν και κούφιες εκφράσεις μιας διαλεκτικής η οποία δεν ενέχει καμία πρόταση δεμένη στην άγκυρα της πραγματικότητας.
Και αν πράγματι μπορούσαμε να διαυγάσουμε τα κοινωνικά και ιστορικά προβλήματα της χώρας με υποθέσεις του 19ου αιώνα, στην Ελλάδα όλα αυτά σήμερα βρίσκονται ενώπιόν μας δίχως ειρμό και συνέπεια.
«Οι ήρωες προχωρούν στα σκοτεινά», έλεγε ο Σεφέρης και ο Ελύτης γράφει το «άσμα ηρωικό και πένθιμο για το χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας». Οι Ελληνες ήρωες από το πάνθεον της αρχαιότητας ήταν ηλιακοί, οι πράξεις τους απευθύνονται στο φως και στη σωτηρία που προσφέρει ο ήλιος στους ανθρώπους ως μέσον αποκάλυψης της αλήθειας.
Οι σημερινοί ήρωες προχωρούν ακόμα δίχως ελεγείες και παιάνες, δίχως φανφάρες και σημαίες. Αν μπορέσουν να αποκαλύψουν την αλήθεια την κρυμμένη στο μάτι του ήλιου, τότε η χώρα θα γιορτάσει ένα πραγματικό δεύτερο έπος.
Εμείς το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να σώσουμε τους ήρωες!
* Συγγραφέας
