Ο σοσιαλισμός στην Ελλάδα και στις Ανδεις

Μια από τις μεγαλύτερες διαφορές μεταξύ του σοσιαλισμού του ΣΥΡΙΖΑ και του «σοσιαλισμού των Ανδεων» (Βολιβία, Εκουαδόρ) αφορά την εννοιολογική σύλληψη της κοινωνίας. Η σύλληψη του κοινωνικού γίγνεσθαι του ΣΥΡΙΖΑ -όπως μας θύμισε η πρόσφατη παρέμβαση του Νίκου Κοτζιά για το θέμα των Τσάμηδων- δεν διαφέρει ουσιαστικά απ’ αυτή των άλλων ελληνικών κομμάτων. Η Ελλάδα είναι ένα μονοεθνοτικό κράτος εντός του οποίου δεν υπάρχουν εθνοτικές μειονότητες.

Οποιαδήποτε άποψη περί του αντιθέτου ισοδυναμεί με περίπου εθνική προδοσία.

Αυτή περίπου ήταν και η αντίληψη που επικρατούσε στη Βολιβία και στο Εκουαδόρ πριν από την άνοδο στην εξουσία των σοσιαλιστικών πολιτικών δυνάμεων των Εβο Μοράλες (Βολιβία) και Ραφαέλ Κορέα (Εκουαδόρ).

Οι διάφορες εθνικές και πολιτισμικές μειονότητες (κυρίως ιθαγενείς Ινδιάνοι) ήταν τελείως στο περιθώριο χωρίς να έχουν ούτε αναγνώριση ούτε ρόλο στο εθνικό αφήγημα της χώρας όπως αυτό διαμορφωνόταν από τις δεξιές ολιγαρχικές δυνάμεις.

Ομως αυτή η εικόνα έμελλε να αλλάξει ριζικά με την άνοδο των Σοσιαλιστών.

Το πρώτο μέλημα του Ραφαέλ Κορέα στο Εκουαδόρ (περίπτωση που γνωρίζω καλύτερα) ήταν να φέρει τις μειονότητες στο επίκεντρο του ιστορικού και πολιτισμικού αφηγήματος της χώρας.

Αυτό επετεύχθη με την υιοθέτηση του νέου Συντάγματος το 2011 που αναγνώριζε την ύπαρξη 14 «εθνών» και 19 «λαών».

Ετσι το Σύνταγμα αναγνώριζε στις παραλιακές περιοχές της χώρας τούς Αουα, Τσάτσι, Επέρα κ.ά., στις Ανδεις τους Καράνκι, Οταβάλο, Καγιάμπα, Κανάρι, Σαρανκούρα κ.ά. και στην Αμαζονία τους Σούαρ, Σεκόγια, Σιόνα, Σαπάρι κ.ά.

Επίσης το Σύνταγμα αναγνώριζε την ύπαρξη 14 γλωσσικών ιδιωμάτων: Τσίτσουα στις Ανδεις (που μιλάνε 18 έθνη), Τσα Παλάα, Τσαφίκι Σιακέδε κ.ά. στα παράλια και Ινγκε, Παϊκόκα Σούαρ Ατσουάρ κ.ά. στην Αμαζονία.

Επίσης το άρθρο 83 του Συντάγματος της χώρας καθιερώνει ως υποχρέωση των πολιτών «να προωθούν την ενότητα και ταυτότητα στο πλαίσιο της ποικιλομορφίας και της διαπολιτισμικότητας».

Ομως οι αλλαγές δεν περιορίστηκαν μόνο στο Σύνταγμα. Επίσης η Ιστορία της χώρας και οι εθνικές γιορτές άλλαξαν ριζικά. Χαρακτηριστική ήταν η αλλαγή στο όνομα και νοηματική σηματοδότηση της 12ης Οκτωβρίου που γιορταζόταν ως ημέρα της ανακάλυψης του Εκουαδόρ από τους Ισπανούς.

Η ημέρα αυτή με προεδρικό διάταγμα του 2011 ονομάστηκε Ημέρα Διαπολιτισμικότητας και στοχεύει στην ανάδειξη των πολιτισμικών ιδιαιτεροτήτων των διαφόρων «εθνών» που συγκροτούν τη χώρα.

Το 2015 με νόμο που ψηφίστηκε υποχρεώνονται τα ΜΜΕ να αφιερώνουν το 5% της καθημερινής τους ύλης σε θέματα πολυπολιτισμικότητας και ιδιαίτερα στην προβολή των παραδόσεων και ηθών που συγκροτούν την κουλτούρα των διαφόρων κοινοτήτων.

Φυσικά και το πεφωτισμένο αυτό σύστημα παρουσιάζει προβλήματα. Ενα είναι ότι η ανάδειξη της πολιτισμικής ιδιαιτερότητας μέσα από την προβολή των παραδόσεων τείνει να «παγώνει» τις κοινωνίες σε μια ιδεατή διαχρονικότητα που πολλές φορές δεν έχει σχέση με την πραγματικότητα.

Επίσης η εξιδανίκευση των διαφόρων εθνών τείνει να υποβαθμίζει τα σοβαρά εσωτερικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν, όπως η βία εναντίον των γυναικών και ο αλκοολισμός.

Παρ’ όλα αυτά όμως, έχοντας ζήσει την κατάσταση στην Ελλάδα και ζώντας αυτή του Εκουαδόρ, δεν έχω καμία αμφιβολία ότι η αντιμετώπιση αυτών των «ευαίσθητων θεμάτων» είναι μερικούς αιώνες φωτός μπροστά στη χώρα της Λατινικής Αμερικής σε σχέση με την Ελλάδα.

Γενικότερα ζώντας στον Τρίτο Κόσμο καθημερινά διαπιστώνω ότι η σύγκριση της Ελλάδας με τον Τρίτο Κόσμο μέσα από εκφράσεις όπως «τριτοκοσμική χώρα κατάντησε η Ελλάδα» αποτελεί τεράστια προσβολή… για τον Τρίτο Κόσμο φυσικά!