Το όποιο αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος της 23ης Ιουνίου στο οποίο θα κριθεί η σχέση του Ηνωμένου Βασιλείου με την Ε.Ε., δεν θα αφήσει ανεπηρέαστο τον χάρτη της Ευρώπης.
Οι ιστορικές ρίζες της κρίσης, γνωστές∙ σχεδόν ιδρυτικές. Ειδικότερα όσον αφορά το Ηνωμένο Βασίλειο η ασάφεια της σχέσης της με την Ευρωπαϊκή Ενωση ήταν παλιά. Οταν η Βρετανία ήταν «εκτός» (1953-1973) δεν ήθελε να είναι απολύτως «εκτός». Ακόμη και όταν υπήρξε μέλος της Ε.Ε. (περίοδος 1973-σήμερα, 2016), ποτέ δεν ήταν απολύτως «εντός» και ουδέποτε εγκατέλειψε τον ατλαντισμό της ή την αυτοκρατορική απομόνωσή της.
Για όλο το προηγούμενο διάστημα, αυτό που είδαμε από την πλευρά της Ευρωπαϊκής Ενωσης είναι οι γνωστές προσευχές των αξιωματούχων και οι κοινότοπες πρακτικές: εκβιασμοί, εκφοβισμοί, καταστροφολογία. Καμία πραγματική προσπάθεια για να αποφευχθεί η σταδιακή διάλυση της Ενωσης.
Εκτός από τα εντός «σενάρια τρόμου» που κινητοποίησαν οι υποστηρικτές του Bremain (Παραμένουμε στην Ε.Ε.), ήρθε και η προφητεία του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Ντόναλντ Τουσκ, ότι «το Brexit θα μπορούσε να είναι η αρχή της καταστροφής, όχι μόνο της Ε.Ε. αλλά και του δυτικού πολιτικού πολιτισμού στο σύνολό του».
Μετριοπαθή αιτήματα για αξιόπιστη ευρωπαϊκή στρατηγική αν υπερισχύσουν οι Brexiteers –όπως ονομάζονται– χάθηκαν ή έμειναν ασαφή. Οι φιλοευρωπαϊκές ελίτ και οι αναλυτές, αντί να διαβάζουν την πραγματικότητα που προκαλεί τις φυγόκεντρες δυνάμεις και τον ευρωσκεπτικισμό, επιλέγουν τον οδηγό κόστους-οφέλους για να «δέσουν» τη μακροπρόθεσμη επιβίωση της Ε.Ε. από το υψηλό κόστος εξόδου από αυτήν.
Ή χρησιμοποιούν νομικά επιχειρήματα. Λ.χ., στις 14 Ιουνίου στους «Financial Times» o αρθρογράφος και νομικός εμπειρογνώμονας David Allen Green ανέπτυξε την απίστευτη νομική θεωρία ότι το Brexit, ακόμα και αν οι Βρετανοί ψηφίσουν υπέρ της αποχώρησης, δεν πρόκειται να συμβεί πραγματικά (http://blogs.ft.com/david-allen-green/2016/06/14/can-the-united-kingdom-government-legally-disregard-a-vote-for-brexit/).
Ωστόσο, από όλη αυτή την περιπέτεια μπορούν να εξαχθούν ορισμένα γενικότερα συμπεράσματα εις πείσμα της αποτυχίας της εκστρατείας και των δύο στρατοπέδων.
Το πρώτο έχει να κάνει με τις ανησυχίες της επικράτησης του Brexit. Θα επηρεάσει σε βάθος χρόνου τόσο τις οικονομικές όσο και τις πολιτικές –κυρίως τις πολιτικές–ισορροπίες σε ολόκληρο τον κόσμο, πολύ περισσότερο από όσο θα μπορούσε να υποδηλώσει περίπου το 2,4% της συμμετοχής της Μεγάλης Βρετανίας στο παγκόσμιο ΑΕΠ.
Αν οι Βρετανοί ψηφοφόροι αποφασίσουν να εγκαταλείψουν την Ε.Ε., αυτό θα δείξει ότι τα οικονομικά επιχειρήματα έχουν μικρότερο βάρος σε σχέση με τις εκκλήσεις στο συναίσθημα οργής και τα πολιτικά πάθη. Μια πιθανή νίκη των Brexiteers σίγουρα θα ενισχύσει τις αποσχιστικές δυνάμεις, τις πολιτικές του απομονωτισμού και τους εθνικισμούς και αλλού – στην Ιταλία, στη Γαλλία, στην Ισπανία, στην Ελλάδα… Και αυτό δεν θα είναι απότοκο μιας οικονομικής ανοησίας, αλλά μάλλον η παγίωση μιας πολιτικά επικίνδυνης εξέλιξης.
Το δεύτερο συμπέρασμα έχει να κάνει με την ουσία. Για μεγάλο χρονικό διάστημα η Μεγάλη Βρετανία υπήρξε σταθερός οικονομικός πόλος που, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, ενίσχυσε την ενιαία αγορά της Ε.Ε. Συνάμα, υπήρξε μια σημαντική χώρα για την ιστορία της Ευρώπης. Τώρα, η συμβολική της επιρροή σε θέματα πολιτικής και δημοκρατίας δοκιμάζεται.
Είναι αρκετοί οι Βρετανοί (ίσως μάλιστα να είναι και η πλειοψηφία) που, αν σιχαίνονται το Διευθυντήριο των Βρυξελλών, σίγουρα δεν τους αρέσει η ιδέα μιας χώρας κυριαρχημένης από την ξενοφοβική λογική της ρατσιστικής εφημερίδας «The Sun», στην οποία οι μετανάστες χαρακτηρίζονται «κατσαρίδες». Σιχαίνονται εξίσου την ιδέα να κυβερνιέται η χώρα τους από τη ριάλιτι νοοτροπία Μπερλουσκόνι, Μπέπε Γκρίλο ή Τραμπ.
Το τρίτο συμπέρασμα έχει να κάνει με την Ε.Ε. Δεν έχει όραμα που να αγγίζει τους λαούς. Ομως, η εναγώνια θέαση για την κατανόηση της Ευρώπης των λαών είναι παρούσα. Οι λαοί ζουν στο τώρα και έχουν κάθε λόγο να προτιμούν μια πολιτική από κάποια άλλη (ή ακόμα κι ένα σύνολο πολιτικών).
Αυτό που λείπει είναι μια ηθική αφήγηση, συνεκτική, κατανοητή, που να προσδίδει στις επιλογές κάποιο νόημα με μέλλον. Δεν μπορεί τη ζωή στην Ευρώπη να την υποκαθιστά ένα ατέρμονο στόρι λιτότητας και μια κολεξιόν κανόνων δημοσιονομικής πειθαρχίας (που αφήνει απειθάρχητους τους πρόξενους του κακού)∙ ούτε μια εσαεί προσευχή για οικονομική μεγέθυνση που, από μόνη της χωρίς την ψίχα του παρόντος βίου, ουδέποτε εγγυήθηκε δημοκρατία, ισότητα και ευημερία.
Το τέταρτο συμπέρασμα έχει να κάνει με την παγκοσμιότητα. Καμία χώρα, όσο μεγάλη και να είναι, δεν μπορεί να τα καταφέρει μόνη της. Πολύ δε περισσότερο όταν ολόκληρος ο πλανήτης δοκιμάζεται. Κανείς δεν έχει την πολυτέλεια να ζήσει «κάπου αλλού».
Η Μεγάλη Βρετανία μοιάζει να κάνει άλμα στο κενό. Αλλά είναι αμφίβολο το αν οι Βρετανοί θέλουν να παραδοθούν στην οπισθοδρόμηση ή στον απομονωτισμό. Οπως και άλλοι πολίτες της Ε.Ε., εξακολουθούν να θέλουν, μαζί με τις μελλοντικές γενιές, να είναι Ευρωπαίοι (με την υπερηφάνειά τους ως Βρετανοί, Γερμανοί, Ελληνες, Ιταλοί, Γάλλοι, Ισπανοί…) έτοιμοι να αναλάβουν δράση για τη μεταρρύθμιση της διακυβέρνησης της Ευρώπης.
Και έχουν δίκιο όσοι μαζί τους πιστεύουν ότι ο κόσμος θα ήταν πολύ καλύτερος τόπος με μια Ευρώπη ενωμένη, δημοκρατική, ευημερούσα και ασφαλή. Πάντως, μια άλλη Ευρώπη.
-320x213.jpg)
