Ευρώπη είναι και η Ρωσία

Κάποιοι στην Ελλάδα, ίσως και εκτός συνόρων, δεν είδαν με καλό μάτι την επικείμενη επίσκεψη του προέδρου της Ρωσίας Βλαντιμίρ Πούτιν. Επανέρχονται σε δήθεν αυταπάτες της κυβέρνησης για τα οφέλη από τα ανοίγματα στη Ρωσία, υπαινίσσονται ή και μιλούν ευθέως για διατάραξη της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης, αναπαράγοντας ψυχροπολεμικές αντιλήψεις για τις σχέσεις Ε.Ε. – Ρωσίας.

Να τους υπενθυμίσω, λοιπόν, ότι Ευρώπη δεν είναι μόνο η Ε.Ε., ούτε, πολύ περισσότερο, η Ευρώπη του Καρλομάγνου. Ευρώπη είναι και η Ρωσία, γεωγραφικά, ιστορικά και πολιτισμικά.

Επισήμανση πρώτη. Στην ευρωπαϊκή ήπειρο, πέραν της Ε.Ε., υπάρχουν και άλλοι δύο θεσμοί πανευρωπαϊκής εμβέλειας, στους οποίους η μεταψυχροπολεμική Ρωσία διαδραματίζει ενεργότατο ρόλο. Πρόκειται για το Συμβούλιο της Ευρώπης και τον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ).

Τα σημερινά προβλήματα στο σύνολο της Ευρώπης απαιτούν τόσο μια νέα πορεία της ευρωπαϊκής ενοποίησης όσο και την οικοδόμηση νέων σχέσεων πολύμορφης συνεργασίας της Ε.Ε. με τη Ρωσία, μακριά από ψυχροπολεμικές λογικές και εμμονή στην επέκταση του ΝΑΤΟ μέχρι τα ρωσικά σύνορα. Ζητείται μια νέα δομή για την πανευρωπαϊκή συνεργασία, όπως την οραματίστηκε ο τελευταίος ηγέτης της ΕΣΣΔ, Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, προτείνοντας, από το 1985, ένα Κοινό Ευρωπαϊκό Σπίτι, με βάση τον ΟΑΣΕ (πρώην ΔΑΣΕ) και τις αρχές του.

Η Ευρώπη δεν είναι μόνο έννοια γεωγραφική, γιατί αν ήταν μόνο έννοια γεωγραφική και όχι πολιτική και πολιτισμική, τότε η Ρωσία δεν θα ήταν Ευρώπη, αφού εκτείνεται μέχρι το Βλαδιβοστόκ, αλλά ούτε και η Τουρκία θα έπρεπε να διεκδικεί την ένταξή της στην Ε.Ε., αφού μόνο ένα μικρό τμήμα της είναι έδαφος της ευρωπαϊκής ηπείρου.

Επισήμανση δεύτερη. Η ιδέα της ενωμένης Ευρώπης δεν γεννήθηκε μέσα στον Ψυχρό Πόλεμο, έχει ιστορία μεγαλύτερη των διακοσίων χρόνων. Πρωτοδιατυπώθηκε το 1814, από τον Γάλλο ουτοπικό σοσιαλιστή Σεν Σιμόν (που ήταν και φιλέλληνας) και υποστηρίχθηκε με θέρμη και από τον Βίκτορα Ουγκό και άλλους φωτισμένους, κατά κανόνα αριστερούς διανοητές.

Την είχε υποστηρίξει και ο Ιωάννης Καποδίστριας, όντας υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας. Ολοι οι προαναφερθέντες υποστήριζαν την Ευρωπαϊκή Ιδέα, ως ιδέα φιλειρηνική, δημοκρατική και πανευρωπαϊκή. Ετσι την πρότεινε και ο καθολικά τιμώμενος Αλτιέρο Σπινέλι, διά του Μανιφέστου του Βεντοτένε (1941), όντας μέλος του παράνομου Ιταλικού Κ.Κ. και δεσμώτης του καθεστώτος Μουσολίνι.

Σημειώνω ότι το Μανιφέστο Σπινέλι «για μια ελεύθερη και ενωμένη Ευρώπη» δεν εξαιρούσε την τότε ΕΣΣΔ, η οποία συνέβαλε καθοριστικά στη δημιουργία της αντιχιτλερικής συμμαχίας που οδήγησε στην αντιφασιστική νίκη και την απελευθέρωση της Ευρώπης από τις δυνάμεις του Αξονα.

Επισήμανση τρίτη. Η Ελλάδα έχει πολλούς λόγους να θέλει την ανάπτυξη των ελληνορωσικών σχέσεων, διότι αυτό επιβάλλουν τα εθνικά της θέματα και η υπόθεση της Κύπρου. Μπορούμε, πιστεύω, να συμβάλουμε σε μια νέα σχέση της Ε.Ε. με τη Ρωσία στη βάση του αμοιβαίου οφέλους και κυρίως προς όφελος της ειρήνης και της σταθερότητας στην Ευρώπη και όλον τον κόσμο.

Δεν παραγνωρίζω το γεγονός ότι η Ρωσία ως μεγάλη δύναμη έχει τις δικές της επιδιώξεις και κρατικά συμφέροντα, ότι κοιτάει προς τη Δύση αλλά και προς την Ανατολή, επιδιώκοντας τη δημιουργία μιας ευρωασιατικής κοινότητας υπό την ηγεμονία της. Διατηρεί, όμως, σημαντικό ρόλο και στα Βαλκάνια, καθώς και στη Μ. Ανατολή, όπου οι εξελίξεις (π.χ. στη Συρία) μας ενδιαφέρουν άμεσα ως χώρα.

Αλλωστε στα δύσκολα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου, τόσο ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, ως πρωθυπουργός, όσο και ο Ανδρέας Παπανδρέου είχαν διαφοροποιηθεί από επιλογές του ΝΑΤΟ και της Δύσης, σταθμίζοντας το εθνικό συμφέρον. Ο πρώτος, το 1979, είχε ταχθεί κατά του μποϊκοτάζ των Ολυμπιακών Αγώνων της Μόσχας (1980).

Ο δεύτερος είχε υποστηρίξει τη μη εγκατάσταση των ευρωπυραύλων, προτείνοντας ταυτόχρονα και το ευρωπαϊκό αντιπυρηνικό κίνημα, μια Ευρώπη ελεύθερη από τα πυρηνικά όπλα, από τον Ατλαντικό ώς τα Ουράλια.

*Μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΣΥΡΙΖΑ