Η Αγγλία, η ΕΟΚ και η ιστορία

«L’ ANgglettere, ce n’ est plus grand chose» («Η Αγγλία δεν είναι μεγάλη πια»). Με αυτά τα λόγια ο Σαρλ Ντε Γκολ, το 1963, αρνείται να συναινέσει στην από το 1961 αίτηση της Μεγάλης Βρετανίας να γίνει μέλος της ΕΟΚ των έξι.

Η αίτηση έγινε από τον συντηρητικό πρωθυπουργό Χ. Μακμίλαν. Τα οφέλη υπολογίζονταν ως σημαντικά από μερίδα τού τότε Συντηρητικού κόμματος. Οι Εργατικοί διαφωνούσαν. Πίστευαν ότι η ακραία πολιτική της ελεύθερης αγοράς στην ΕΟΚ θα μπορούσε να καταστρέψει τα επιτεύγματα του κοινωνικού κράτους τους (!).

Ετσι την ημέρα της ψηφοφορίας στο βρετανικό Κοινοβούλιο για την έγκριση της αίτησης, η μαζική απουσία δεκάδων βουλευτών του Συντηρητικού κόμματος και όλων των βουλευτών του Εργατικού κόμματος επέτρεψε στην κυβέρνηση με 313 ψήφους υπέρ έναντι 4 κατά να κερδίσει τη θετική απόφαση.

Ομως, η Γαλλία, ενώ αρχικά είχε εκφράσει την υποστήριξή της στην ένταξη της Μεγάλης Βρετανίας, με την ανάληψη της προεδρίας το 1958 από τον Ντε Γκολ, η θετική αυτή στάση ανατρέπεται, προχωρώντας το 1963 στην επίσημη απόρριψη της αίτησης.

Πολλοί οι λόγοι, και οικονομικοί –γιατί να μοιραστεί τον πλούτο της ΕΟΚ με τη Μ. Βρετανία θα αναρωτήθηκε πολλές φορές και δυνατά ο στρατηγός– αλλά και φόβοι για ανατροπή της στρατηγικής για συμμαχίες μέσα στην Ευρώπη με τη Γερμανία, που πιθανόν θα αλλοιωνόταν από την αμερικανική πολιτική της Μεγάλης Βρετανίας ως δορυφόρου των ΗΠΑ.

Τον Ιανουάριο του 1963, οκτώ μέρες πριν υπογράψει με τον καγκελάριο Κ. Αντενάουερ την ιστορική συμφωνία της γαλλογερμανικής συνεργασίας, γνωστής ως «Elysee Treaty», o Ντε Γκολ σε συνέντευξη Τύπου εξηγεί τους φόβους του για το οικονομικό σύστημα της Μεγάλης Βρετανίας που δεν ταιριάζει με αυτό της Κοινής Αγοράς των έξι.

Αναφέρει τις εισαγωγές αγροτικών προϊόντων στη Μεγάλη Βρετανία από τις φτηνές αγορές της Αμερικής και των αποικιών της, αλλά και τις σημαντικές επιδοτήσεις που δίνει στους αγρότες της. Θα πρέπει να αλλάξει η Μεγάλη Βρετανία για να μπορεί να έχει θέση στην ΕΟΚ, λέει.

Ομως, ο ίδιος μέρες μετά θα δεχτεί την επέμβαση του Τ. Κένεντι στη συνθήκη συνεργασίας που υπέγραψε με τη Γερμανία. Το γερμανικό Κοινοβούλιο κάτω από την αμερικανική «διόρθωση» θα αποφασίσει για μια νέα έκδοση της «Elysee Treaty» που προέβλεπε την πρόσδεση της Γερμανίας στο ΝΑΤΟ, όπως άλλωστε και ολόκληρης της Δυτικής Ευρώπης, αλλά και την αποδοχή της Αγγλίας στην ΕΟΚ.

Παρ’ όλα αυτά η στάση του Ντε Γκολ δεν κάμφθηκε. Η νίκη των Εργατικών στις εκλογές του 1964 φέρνει μια νέα πολιτική στήριξη στην αίτηση της χώρας από τους μέχρι πρόσφατα αρνητικούς Εργατικούς, με επικεφαλής τον νέο πρωθυπουργό Χ. Ουίλσον. Οι Εργατικοί, ως κυβέρνηση, έχουν πολλούς λόγους να ξανασκεφτούν την ένταξη στην ΕΟΚ. Τον Μάιο του 1967 ο Ουίλσον υποβάλλει στις Βρυξέλλες τη δεύτερη αίτηση για ένταξη της χώρας του στην ΕΟΚ.

Και η δεύτερη βρετανική αίτηση για ένταξη, με σύνδεση της αίτησης και αυτή τη φορά και με το αίτημα Ιρλανδίας, Δανίας και Νορβηγίας, δεν εξετάζεται λόγω της γαλλικής ένστασης. Μετά την παραίτηση του Ντε Γκολ, τον Απρίλιο του 1969, η κατάσταση για την αίτηση αλλάζει θετικά.

Σήμερα, το δημοψήφισμα στη Μ. Βρετανία για έξοδο της χώρας από την Ε.Ε. δεν μπορεί παρά να εξεταστεί σε συνάρτηση με το συνολικό ευρωπαϊκό οικοδόμημα. Οι ΗΠΑ και αυτή τη φορά πιέζουν για την παραμονή της Μ. Βρετανίας.

Ο Κάμερον κέρδισε καθεστώς ειδικής σχέσης από την Ε.Ε. για να εξαιρεθεί το χρηματοπιστωτικό του σύστημα από την εποπτεία της Ευρωπαϊκής Τραπεζικής Ενωσης, αλλά και να μην καταβάλει διάφορα επιδόματα σε νεοαφιχθέντες εργαζομένους από άλλα κράτη-μέλη της Ε.Ε. Στην πραγματικότητα πέτυχε στη γραμμή των ακραία αντιευρωπαϊστών να κερδίσει το παιχνίδι της εικόνας διάλυσης και απώλειας της συνεκτικής ευρωπαϊκής πολιτικής.

Η στρατηγική, όσο πιο ευάλωτη η Ε.Ε. στο κοινωνικό και θεσμικό μέτωπο τόσο πιο εύκολα η κάθε χώρα μπορεί να εκμεταλλεύεται τη συμμετοχή της χωρίς δεσμεύσεις, φαίνεται να υλοποιείται σε κρίσιμα μέτωπα, όπως αυτό του προσφυγικού.

Η Ε.Ε. γίνεται καλάθι αγοράς επιμέρους εθνικών ωφελειών χωρίς δεσμεύσεις. Η Θάτσερ τη δεκαετία του ‘80 είχε χάσει τη μεγάλη μάχη της εσωτερικής αγοράς από τον Ιταλό υπουργό Εξωτερικών Αντρεότι. Υποχώρησε και δέχτηκε τους κανόνες της εσωτερικής αγοράς με ελάχιστα ανταλλάγματα. Η απόφαση τότε της Ε.Ε. να προχωρήσει χωρίς τη Βρετανία έφερε αποτελέσματα.

Η Ε.Ε. έχει αλλάξει πολύ. Ιδιαίτερα από τη συμμετοχή των δέκα κρατών του πρώην ανατολικού μπλοκ. Η Ε.Ε. φέρνει μέσα της δύο μεγάλες ιστορίες και αφηγήσεις που έχουν υφανθεί σε μια μακρά ιστορική πορεία. Σήμερα ο Γάλλος πολιτικός Μ. Ροκάρ (στην πολιτική σκιά του στρατηγού Ντε Γκολ;) δηλώνει ότι η Βρετανία θα πρέπει να φύγει πριν καταστρέψει τα πάντα στην Ευρώπη.

Αυτή η προσέγγιση θα προσθέσει προβλήματα στην Ε.Ε. Οι αντιξοότητες της ελπίδας για μια ειρηνική και προοδευτική ευρωπαϊκή προοπτική μπορούν να αλλάξουν. Η υπέρβαση της ακραία μονεταριστικής και νεοφιλελεύθερης πολιτικής στην Ε.Ε. θα πρέπει να συστρατεύεται και με τις δυνάμεις και τα κινήματα της εργασίας και της διανόησης στη Μεγάλη Βρετανία.

* πολιτικής επιστήμονoς, δρος Επιστήμης της Πληροφορίας