Ο νέος Δρόμος του Μεταξιού

Η «Πρωτοβουλία Ενας Μανδύας, ένας Δρόμος» είναι ένα στρατηγικό σχέδιο, που το Πεκίνο ονομάζει πρωτοβουλία, το οποίο στοχεύει στο να συνδέσει την Κίνα με την Ευρώπη αναβιώνοντας τον αρχαίο Δρόμο του Μεταξιού. Αποτελείται από δύο τμήματα, το ένα, διά ξηράς, μέσω της κεντρικής Ασίας καταλήγει στο Ρότερνταμ. Λέγεται «Οικονομικός Μανδύας του Δρόμου του Μεταξιού» και εξαγγέλθηκε τον Οκτώβριο του 2013.

Εναν μήνα αργότερα, ο Κινέζος πρόεδρος εξήγγειλε το δεύτερο τμήμα, το θαλάσσιο, το οποίο συνδέει την Κίνα με τη Μεσόγειο μέσω του Ινδικού ωκεανού. Ο «Θαλάσσιος Δρόμος του Μεταξιού», όπως είναι η επίσημη ονομασία του, συνδέει το Φουτζόου με τον Πειραιά. Στον χάρτη που έδωσαν στη δημοσιότητα οι κινεζικές Αρχές τελευταίος σταθμός είναι η Βενετία, η οποία θα συνδέεται οδικώς με το Ρότερνταμ, συνενώνοντας έτσι τα δύο τμήματα του νέου Δρόμου του Μεταξιού.

Η επιλογή του Πειραιά οφείλεται, σαφώς, στη γεωγραφική θέση του, στη νοτιοανατολική Μεσόγειο, και την εγγύτητα με τη δυτική Ασία και τη βόρειο Αφρική. Η Ελλάδα, ανατολικό σύνορο της Ευρώπης και σημείο στο οποίο συναντώνται η Ευρώπη, η Ασία και η Αφρική, αναδεικνύεται σε βασική συνιστώσα, όχι μόνο για εμπορικούς λόγους αλλά και γεωπολιτικούς. Η σπουδαιότητά της, σε περίπτωση περιφερειακής κρίσης, αναδείχθηκε κατά τη μεταφορά χιλιάδων Κινέζων πολιτών από τη Λιβύη το 2011, αλλά και από την Αλβανία το 1997.

Η επένδυση της Cosco στο λιμάνι του Πειραιά σχετίζεται, συνεπώς, όχι μόνο με τη μετατροπή του σε πύλη της Ευρώπης για την προώθηση των κινεζικών προϊόντων. Ο Πειραιάς αποτελεί το κομβικό σημείο μιας διαδρομής που διέρχεται από πολλές χώρες και θάλασσες, κατά μήκος της οποίας ζουν εκατομμύρια άνθρωποι.

Η Κίνα ενδιαφέρεται για την περιοχή της Μεσογείου όχι μόνο για εμπορικούς και ενεργειακούς λόγους (κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου). Το αυξανόμενο πολιτικό και στρατιωτικό ενδιαφέρον της επιβεβαιώνεται από την παρουσία κινεζικών πολεμικών πλοίων στη Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα, αλλά και στον Κόλπο του Αντεν, που συμμετέχουν σε διεθνείς επιχειρήσεις για την καταπολέμηση της πειρατείας.

Στο πλαίσιο αυτό, η κατάσταση στη νοτιοανατολική Μεσόγειο προκαλεί σαφώς ανησυχίες, εφόσον η συριακή κρίση, το δράμα των προσφύγων και η αδυναμία της Ε.Ε. για μια αποτελεσματική αντιμετώπισή του, καθώς και η οικονομική κρίση στην Ευρώπη, επηρεάζουν την ισορροπία και την ασφάλεια στην περιοχή.

Η προσπάθεια της Κίνας να εδραιώσει την παρουσία της στη Μεσόγειο και στην κεντρική Ασία, μέσω του νέου Δρόμου του Μεταξιού, θεωρήθηκε και απάντηση στις αμερικανικές TTP και TTIP. Το ερώτημα που τίθεται είναι τι θα κάνει η Κίνα αν δει τα συμφέροντά της να απειλούνται· αν θα εγκαταλείψει, δηλαδή, την πολιτική της μη ανάμειξης στα εσωτερικά άλλων χωρών και θα συνεχίσει να υπερασπίζεται τις αρχές της ειρήνης και της αρμονίας.

Ο νέος Δρόμος του Μεταξιού αναμφίβολα αλλάζει τη θέση της Κίνας στον κόσμο. Εισηγείται μια νέα διπλωματία που μεταβάλλει τα κανάλια διανομής των εμπορευμάτων και ορίζεται από την πολιτική των υποδομών και των επενδύσεων που γίνονται στις εμπλεκόμενες χώρες. Η ίδρυση της Ασιατικής Επενδυτικής Τράπεζας Υποδομών (AIIB) στοχεύει ακριβώς στο να καλύψει χρηματοδοτικές ανάγκες για έργα υποδομής στις χώρες αυτές.

Η «Πρωτοβουλία», λοιπόν, επιβεβαιώνει σαφώς την κινεζική ικανότητα να αναβιώνει και να επιβάλλει αρχαίους δρόμους εμπορικών και πολιτιστικών ανταλλαγών, καθώς και να σχεδιάζει κοιτάζοντας μακριά στο μέλλον. Ωστόσο, από όλους εμάς θα εξαρτηθεί αν ο Δρόμος αυτός καταστεί τόπος συνάντησης λαών και πολιτισμών σε αναζήτηση διαλόγου και ειρηνικής συνύπαρξης στο πλαίσιο μιας συνεργασίας επωφελούς για όλους.

* Αναπληρώτρια καθηγήτρια Ελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Πεκίνου