Ενα «μυστικό» που δεν ήταν ποτέ μυστικό

Σχετικά με την εισήγηση του Χρουστσόφ στο 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ

Θα ήθελα αρχικά να διευκρινίσω ορισμένα στοιχεία για το κείμενο της εισήγησης.

Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στην ΕΣΣΔ το 1989. Στην προετοιμασία των υλικών για την έκδοση, υπεύθυνος της οποίας ήταν ο Аλεξάντρ Γιάκοβλεφ, όπως γράφει ο ιστορικός και συγγραφέας Νικολάι Ζενκόβιτς, συμμετείχε ο καθηγητής Φιλοσοφίας Νικολάι Μιχάηλοφ.

Σύμφωνα με τη μαρτυρία του, το μόνο κείμενο που βρέθηκε στα αρχεία ήταν αυτό που περιείχε το βιβλιαράκι που στάλθηκε στις οργανώσεις και το οποίο είχε προετοιμαστεί την 1/3/1956. Δεν βρέθηκε ούτε το αρχικό κείμενο, ούτε η μαγνητοφώνησή του. Επομένως υπάρχει αμφιβολία κατά πόσον αυτό συμπίπτει με την ομιλία του Χρουστσόφ, ο οποίος είχε τη συνήθεια να μιλά πολύ εκτός κειμένου.

Ορισμένοι ιστορικοί αμφιβάλλουν κατά πόσον οι αντιδράσεις του ακροατηρίου όπως καταγράφονται είναι πραγματικές. Αυτό το στηρίζουν τόσο σε μαρτυρίες συνέδρων, όσο και στο γεγονός ότι ο επίσημος απολογισμός της κομματικής ηγεσίας για την αποδοχή της ίδιας της έκθεσης από τις κομματικές οργανώσεις ήταν πολύ θετικός, σε αντίθεση με αυτό που συνέβαινε πραγματικά.

Τώρα όσον αφορά τη διαρροή της έκθεσης στη Δύση υπάρχουν διάφορες εκδοχές.

Αρχικά πρέπει να τονίσουμε ότι όλα τα βιβλιαράκια που δόθηκαν στους καθοδηγητές των κομματικών οργανώσεων του ΚΚΣΕ ήταν αυστηρά αριθμημένα και απ’ ό,τι φαίνεται στα αρχεία της Κα Γκε Μπε μόνο ένα αντίγραφο, αυτό με αριθμό 34322, χάθηκε με αποτέλεσμα ο κάτοχός του να διαγραφεί από το κόμμα και να απολυθεί από τη δουλειά του.

Πρώτος δήλωσε ότι κατάφερε να αποσπάσει το κείμενο ο επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, πρώην στρατηγός της Βέρμαχτ, Ρίχαρντ Γκέλεν.

Αλλη μια εκδοχή είναι ότι κατάφερε να το αποκτήσει μέσω των πρακτόρων που διέθετε ο επικεφαλής της «Μοσάντ» Ισέρ Χάρελ.

Οπως όμως δείχνουν όλα τα στοιχεία, οι μυστικές υπηρεσίες των χωρών αυτών δεν είχαν εκείνη την εποχή δίκτυο στην ΕΣΣΔ, ή τουλάχιστον δίκτυο σ’ αυτά τα επίπεδα.

Τις πρώτες πληροφορίες η Δύση τις έμαθε από τους δημοσιογράφους και αυτοί από το προσωπικό που εργαζόταν γι’ αυτούς, όπως σοφέρ και υπηρέτριες, που προφανώς συνδεόταν με την Κα Γκε Μπε.

Οσον αφορά τη διαρροή της ίδιας της εισήγησης όλα τα ίχνη οδηγούν στην Πολωνία.

Αρχικά τον Ιούλιο του 1956, στη συνάντηση με τους ηγέτες του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ιταλίας που είχε ως αντικείμενο τη διαρροή της εισήγησης, όπως προκύπτει από τα επίσημα πρακτικά, ο ίδιος ο Χρουστσόφ φαίνεται να λέει τα εξής:

Οι Γάλλοι φίλοι μας, που βρέθηκαν στην Πολωνία, μας ενημέρωσαν ότι είδαν την εισήγηση του Χρουστσόφ στις τσέπες των Πολωνών συντρόφων που τους συνόδευαν, ενώ οι Αμερικανοί έλεγαν ότι στην Πολωνία η εισήγηση κοστίζει 230 ζλοτ [ο σ. Χρουστσόφ αστειευόμενος λέει: “είπα στον σ. Οχαμπ ότι πολύ φτηνά εκτιμούν την εισήγησή μου”]. Μόνο στην Κρακοβία χάθηκαν 17 αντίτυπα της εισήγησής μου

Τέλος, η πιο ισχυρή εκδοχή είναι αυτή που αποκαλύφθηκε από τον Βίκτορα Γκραέφσκι, Πολωνό εβραϊκής καταγωγής, αργότερα μόνιμο κάτοικο Ισραήλ, που πέθανε το 2007.

Σύμφωνα με τα λεγόμενά του, το 1956, όταν εργαζόταν ως αρχισυντάκτης ειδήσεων από την ΕΣΣΔ στο Πολωνικό Πρακτορείο ΠΑΠ, είχε σχέσεις με τη Λουτσία Μπαρανόφσκα, η οποία ήταν σύμβουλος του πρώτου γραμματέα του Πολωνικού Ενιαίου Εργατικού Κόμματος.

Μια μέρα λοιπόν είδε στο γραφείο της το βιβλιαράκι με την εισήγηση, το οποίο έφερε την ένδειξη «Ακρως απόρρητο» (όπως αποδεικνύεται, τα 7 αντίτυπα που έστειλε ο Χρουστσόφ στους ηγέτες των σοσιαλιστικών χωρών είχαν αυτήν την ένδειξη).

Η Λουτσία δεν ήξερε ρωσικά κι έτσι ο Γκραέφσκι κατάφερε να δανειστεί το βιβλιαράκι.

Οταν το διάβασε και κατάλαβε την αξία του, γιατί φήμες κυκλοφορούσαν στους δημοσιογραφικούς κύκλους, αποφάσισε να το δείξει σε έναν γνωστό του υπάλληλο της ισραηλινής πρεσβείας, μιας και ο πατέρας του ζούσε στο Ισραήλ και ο ίδιος ετοιμαζόταν να μεταναστεύσει εκεί.

Ο υπάλληλος αυτός, όπως έμαθε αργότερα, ήταν πράκτορας της Ισραηλινής Υπηρεσίας Ασφαλείας Σι-Μπε. Χωρίς να πει τίποτε στον Γκραέφσκι φωτογράφισε το βιβλιαράκι και το έστειλε στο Ισραήλ.

Οπως έμαθε έπειτα από 30 χρόνια ο Γκραέφσκι, με το βιβλιαράκι ασχολήθηκε ο ίδιος ο πρωθυπουργός Μπεν Γκουριόν, ο οποίος για πολιτικούς λόγους αποφάσισε να μην το χρησιμοποιήσει ο ίδιος στη χώρα του, αλλά το έστειλε στους Αμερικανούς.

Οπως μάλιστα ισχυρίζεται ο Γκραέφσκι, όταν ο Μπεν Γκουριόν διάβασε το βιβλιαράκι δήλωσε: «Αν όλα αυτά είναι αλήθεια, η Σοβιετική Ενωση θα εξαφανιστεί σε 10 χρόνια».

Αξίζει εδώ να αναφέρουμε ότι μετά την εγκατάστασή του στο Ισραήλ ο Γκραέφσκι στρατολογήθηκε από τους Σοβιετικούς και συμφώνησε να συνεργαστεί μαζί τους έχοντας την άδεια της ισραηλινής Σι-Μπε.

Επαιξε τον ρόλο του διπλού πράκτορα για 15 χρόνια και μάλιστα με τόση επιτυχία που παρασημοφορήθηκε από τους Σοβιετικούς!

Οπως πάντως φαίνεται, από όσα αναφέραμε αλλά και από άλλα στοιχεία, είναι σωστό να υποθέσει κανείς ότι η διαρροή της εισήγησης, την οποία ο Αλεν Ντάλες χαρακτήρισε «διαρροή του αιώνα», έγινε τουλάχιστον με την ανοχή της ηγεσίας του ΚΚΣΕ.

* ομότιμος καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών