Δεδομένου ότι οι ευρωπαϊκές διαπραγματεύσεις στηρίζονται εν γένει στη αρχή τού δούναι και λαβείν, το γεγονός ότι η Βρετανία απέσπασε ουσιαστικές παραχωρήσεις χωρίς να προσφέρει τίποτε σε αντάλλαγμα είναι μια αξιοσημείωτη επιτυχία
Απ’ ό,τι φαίνεται, ο Ντέιβιντ Κάμερον πήρε μαζί του τρία πουκάμισα για την κρίσιμη σύνοδο κορυφής με τους ηγέτες της Ευρωπαϊκής Eνωσης που ξεκίνησε το απόγευμα της Πέμπτης.
Μέχρι να κλείσει ο πρωθυπουργός τη συμφωνία για την μελλοντική σχέση της Βρετανίας με την Ε.Ε., την Παρασκευή το βράδυ, μάλλον θα ευχήθηκε να είχε πάρει περισσότερα. Ο κερδισμένος με αγώνα «νέος συμβιβασμός» του επιτρέπει να υποστηρίξει «ολόψυχα» την παραμονή της Βρετανίας στην Ε.Ε. στο επικείμενο δημοψήφισμα.
Οι κυνικοί υπέρμαχοι της Εξόδου (1) σίγουρα σκέφτηκαν πως η σκληρή, μαραθώνια διαπραγμάτευση ενορχηστρώθηκε κατάλληλα, ώστε το επίτευγμα του Κάμερον να φανεί ακόμη πιο εντυπωσιακό στα εχθρικά ΜΜΕ και τους καχύποπτους ψηφοφόρους.
Οπως όμως συμβαίνει με τις περισσότερες θεωρίες συνωμοσίας, κάτι τέτοιο θα απαιτούσε υψηλότερο επίπεδο συντονισμού από εκείνο που μπορούν να επιτύχουν οι συγκεκριμένοι «παίκτες».
Αναμφίβολα και οι 28 ηγέτες της Ε.Ε. επιθυμούν να παρουσιάζονται σαν πρωταθλητές των εθνικών τους συμφερόντων.
Ομως θα μπορούσαν να πετύχουν αυτό το «εφέ» ακόμη κι αν η συμφωνία έκλεινε το πρωί της Παρασκευής.
Είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι όλοι αυτοί οι εξαντλημένοι ηγέτες «τράβηξαν» επίτηδες τη διαπραγμάτευση για μια ολόκληρη επιπλέον ημέρα μόνο «για τα μάτια του κόσμου».
Η αλήθεια είναι πως οι υποστηρικτές της Εξόδου δεν επρόκειτο ποτέ να αποδεχτούν το πόσο σκληρή ήταν στ’ αλήθεια η διαπραγμάτευση.
Η γαλλική καχυποψία για τους φθονερούς Βρετανούς χρηματιστές είναι αληθινή. Η επιθυμία της Πολωνίας να προστατεύσει τα συμφέροντα των πολιτών της που εργάζονται στη Βρετανία δεν είναι κατασκευασμένη.
Και η απειλή της Ελλάδας για χρήση του βέτο της, αν η Ε.Ε. δεν έδινε εγγυήσεις ότι η χώρα δεν θα μετατραπεί σε ένα γιγαντιαίο στρατόπεδο παραμονής προσφύγων, ήταν γνήσια.
Είναι βέβαιο πως η συμφωνία ούτε επέφερε, ούτε και θα μπορούσε να επιφέρει, μια ριζική μεταβολή στον τρόπο λειτουργίας της ευρωπαϊκής «λέσχης».
Κάτι τέτοιο μπορεί να γίνει μόνο όταν θα αλλάξουν οι θεμελιώδεις συνθήκες της Ε.Ε., όχι μόνο για να εξυπηρετηθούν οι συγκεκριμένες ανάγκες της Βρετανίας, αλλά και προς το συμφέρον όλων των 28 μελών της και με γενικότερο στόχο την καλύτερη λειτουργία του «κλαμπ».
Ούτε επικυρώνει η συμφωνία τις εσφαλμένες προτιμήσεις πολλών υποστηρικτών της Εξόδου για επιβολή επιβλαβών ορίων στην αμφίπλευρη ελευθερία κίνησης ή στον τερματισμό της πρωτοκαθεδρίας της κοινοτικής νομοθεσίας – ορίων που φυσικά θα οδηγούσαν στην επιστροφή των μέτρων προστατευτισμού εντός της κοινής αγοράς.
Ομως είναι μια εξαιρετική συμφωνία για τη Βρετανία, η οποία κάνει πολλά για να αντιμετωπίσει τις πολιτικές ανησυχίες που εξέφρασε ο πρωθυπουργός της και που παρέχει στο Ηνωμένο Βασίλειο σημαντικές εγγυήσεις για το ότι η περαιτέρω ενσωμάτωσή του στην ευρωζώνη δεν θα βλάψει τα συμφέροντά του.
Δεδομένου ότι οι ευρωπαϊκές διαπραγματεύσεις στηρίζονται εν γένει στη αρχή τού δούναι και λαβείν, το γεγονός ότι η Βρετανία απέσπασε ουσιαστικές παραχωρήσεις χωρίς να προσφέρει τίποτε σε αντάλλαγμα είναι μια αξιοσημείωτη επιτυχία.
Οπως το έθεσαν σωστά οι Ραούλ Ριπαρέλ και Στίβεν Μπουθ του Open Europe, «η συμφωνία μπορεί να μην είναι κοσμοϊστορική, αλλά σίγουρα δεν είναι και δευτερεύουσας σημασίας».
Η συμφωνία ακολουθεί τις βασικές γραμμές του προσχεδίου που είχα συνοψίσει σε πρόσφατο άρθρο μου για το CapX.
Προβλέπει μια ετήσια «επιθεώρηση» με σκοπό τον περιορισμό ρυθμίσεων που θα είναι «υπερβολικά επιβαρυντικές» για τις επιχειρήσεις.
Αναφέρει ξεκάθαρα ότι οι διατυπώσεις των Ευρωπαϊκών Συνθηκών για «ακόμη στενότερη ένωση» δεν δεσμεύουν τη Βρετανία για μεγαλύτερη πολιτική ενσωμάτωση.
Και ακόμη επιτρέπει σε μια μελλοντική πλειοψηφία εθνικών κοινοβουλίων να βγάλουν «κόκκινη κάρτα» στην Ε.Ε., αν αυτή επιβάλλει μέτρα που μειώνουν υπερβολικά την εθνική κυριαρχία των κρατών-μελών.
Μία από τις σκληρότερες μάχες δόθηκε με αντίπαλο τη Γαλλία, η οποία φοβόταν ότι η ειδική μεταχείριση ενός κράτους-μέλους που βρίσκεται εκτός ευρώ θα έδινε στο λονδρέζικο Σίτι ένα αθέμιτο πλεονέκτημα έναντι των ανταγωνιστών της μέσα στην κοινή αγορά χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών.
Είναι μεγάλη νίκη για τον Κάμερον ότι το «χειρόφρενο ανάγκης» για την προστασία των συμφερόντων των κρατών-μελών που δε συμμετέχουν στην ευρωζώνη μπορεί να τραβηχτεί ακόμη και από μόνο μια κυβέρνηση, δηλαδή τη δική του.
Από τη στιγμή που οι ενέργειες της ευρωζώνης επηρεάζουν τη Βρετανία, είτε αυτή βρίσκεται στην Ε.Ε. είτε όχι άλλωστε, ο καλύτερος τρόπος να υπερασπιστεί κανείς τα βρετανικά συμφέροντα είναι ξεκάθαρα να παραμείνει μέλος της.
Η άλλη μεγάλη μάχη δόθηκε ενάντια στους λεγόμενους «Τέσσερις του Βίζενγκραντ» -Πολωνία, Ουγγαρία, Τσεχία και Σλοβακία- γύρω από τα προνοιακά επιδόματα των μεταναστών στη Βρετανία που προέρχονται από χώρες της Ε.Ε.
Το «άνοιγμα» της Βρετανίας στους Ευρωπαίους μετανάστες ενίσχυσε τη δυναμική, ευέλικτη οικονομία μας, όπως έχω και στο παρελθόν εξηγήσει σε άρθρα μου. Αρα είναι καλό που η συμφωνία δεν θέτει σε κίνδυνο την ελεύθερη κίνηση των πολιτών.
Καθώς οι επίσημες μελέτες δείχνουν πως οι μετανάστες από χώρες της Ε.Ε. πληρώνουν περισσότερα σε φόρους από ό,τι λαμβάνουν σε επιδόματα ή βοηθήματα, η όποια επιβάρυνση που αυτοί επιφέρουν στις δημόσιες υπηρεσίες της χώρας οφείλεται στις δυσλειτουργίες αυτών των υπηρεσιών και όχι στο ότι οι μετανάστες δήθεν δεν πληρώνουν το μερίδιο που τους αναλογεί.
Ομως η συμφωνία κάνει αρκετά βήματα για να αντιμετωπίσει τις συγκεκριμένες ανησυχίες της βρετανικής κυβέρνησης για τα προνοιακά επιδόματα υπέρ των εργαζομένων από χώρες της Ε.Ε.
Αν για παράδειγμα ένας Πολωνός που εργάζεται στη Βρετανία κάνει αίτηση για επίδομα τέκνου για ένα παιδί που ζει πίσω στην πατρίδα του, το επίδομα μπορεί να «προσαρμοστεί» με βάση το χαμηλότερο κόστος ζωής στην Πολωνία.
Η Βρετανία θα είναι σε θέση να εφαρμόσει το «χειρόφρενο ανάγκης» για εφτά χρόνια, ώστε να πληρώνει μικρότερα επιδόματα ή να επιτρέπει μικρότερες φοροαπαλλαγές σε μετανάστες που δεν έχουν ακόμη συμπληρώσει τετραετία εργαζόμενοι επί βρετανικού εδάφους.
Επίσης οι μετανάστες που δεν προέρχονται από χώρες της Ε.Ε. δεν θα είναι σε θέση να παρακάμψουν τους σκληρούς, αντιφιλελεύθερους κανόνες της Βρετανίας για να φέρουν στη χώρα έναν ή μία ξένο/ξένη σύζυγο μέσω ενός γάμου σε μια άλλη χώρα της Ε.Ε.
Αυτή η πρόβλεψη, μαζί με την πεποίθηση της ότι η συμμετοχή στην Ε.Ε. ενισχύει την εθνική ασφάλεια της Βρετανίας, στάθηκε αρκετή για να φέρει στο στρατόπεδο του «Ναι» την υπουργό Εσωτερικών, Τερέζα Μέι, που «φλέρταρε» με την παράταξη του Brexit.
Αν και η συμφωνία δεν περιλαμβάνει την άμεση αλλαγή συνθηκών, είναι νομικά δεσμευτική και δεν μπορεί να ανατραπεί παρά μόνο με ομόφωνη απόφαση – δηλαδή με τη σύμφωνη γνώμη της Βρετανίας. Ομως οι αλλαγές στα προνοιακά δικαιώματα των Ευρωπαίων μεταναστών πρέπει να λάβουν την έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου μετά το δημοψήφισμα, κάτι καθόλου βέβαιο.
Μία από τις βασικές αδυναμίες της εκστρατείας υπέρ της Εξόδου είναι η απουσία ενός αξιόπιστου ηγέτη. Αυτή φάνηκε καθαρά στη διαδήλωση της κίνησης Grassroots Out (GO) πριν από λίγες μέρες: το αποκορύφωμα της διαδήλωσης ήταν η παρουσίαση ως γκεστ σταρ του υποστηρικτή του Σαντάμ Χουσεΐν, Τζορτζ Γκάλογουεϊ, από τον επικεφαλής του UKIP, τον Νάιτζελ Φάρατζ.
Ακόμη και σκληροτράχηλοι υποστηρικτές της Εξόδου σκέφτηκαν προς στιγμήν να αλλάξουν στρατόπεδο.
Πόσο μάλλον που για να ενισχύσει τη διακομματική επιρροή της Εξόδου το στέλεχος των Εργατικών, Κέιτ Χόι, υπαινίχθηκε πως ο Τζέρεμι Κόρμπιν και ο Τζον Μακντόνελ είναι δηλωμένοι υπέρμαχοι του Brexit, κάτι που βεβαίως δεν προκύπτει.
Πιο ανησυχητικό για τον πρωθυπουργό είναι ότι ο Μάικλ Γκόουβ προτίμησε την προσήλωση στις αρχές και όχι στην κομματική γραμμή και θα στηρίξει το Brexit.
Η κίνηση αυτή του υπουργού Δικαιοσύνης μπορεί να προσφέρει επαρκή κάλυψη και σε άλλους υπουργούς για να περάσουν στην άλλη πλευρά.
Και ο Μπόρις Τζόνσον, στο πλαίσιο της καυτής φιλοδοξίας του να διαδεχθεί τον Κάμερον, θα υποχρεωθεί επιτέλους να αφήσει τα παιχνίδια και να διαλέξει πλευρά.
Αν και ο δήμαρχος του Λονδίνου είναι πιο δημοφιλής εντός των ορίων της πρωτεύουσας από ό,τι εκτός αυτής, θα μπορούσε να αποτελέσει έναν χαρισματικό, αισιόδοξο και ελκυστικό ηγέτη για την καμπάνια υπέρ της Εξόδου.
Ο «ψεύτικος πόλεμος» (2) επιτέλους τερματίστηκε. Η μάχη για το μέλλον της Βρετανίας μέσα στην Ευρώπη μπορεί επιτέλους να ξεκινήσει.
Αν και η χτυπημένη από την κρίση Ε.Ε. είναι βαθιά προβληματική και εξακολουθεί να χρήζει μεταρρύθμισης, για τη Βρετανία είναι καλύτερο να παραμείνει μέλος της παρά να καταφύγει στις εναλλακτικές λύσεις.
Το Ηνωμένο Βασίλειο ήδη απολαμβάνει τα καλύτερα στοιχεία και των δύο κόσμων: είναι πλήρες μέλος της κοινής αγοράς, με σημαίνοντα λόγο στη θέσπιση των κανόνων της Ε.Ε., αλλά βρίσκεται έξω από τη δυσλειτουργική ευρωζώνη.
Και χάρη στον πρωθυπουργό της η Βρετανία απέσπασε τώρα ακόμη ένα καλύτερο «ντιλ».
(1) «Outers», στο πρωτότυπο: οι υπέρμαχοι του «Εξω από την Ε.Ε.»
(2) «Phoney War», στο πρωτότυπο: έτσι χαρακτήρισαν οι Βρετανοί το διάστημα «πολεμικής αναμονής» ανάμεσα στη γερμανική εισβολή στην Πολωνία τον Σεπτέμβριο του 1939 και την εισβολή στη Γαλλία την άνοιξη του 1940.
*Ο Φιλίπ Λεγκρέν υπήρξε σύμβουλος επί οικονομικών θεμάτων του προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από το 2011 ώς το 2014.
Σήμερα είναι επισκέπτης καθηγητής στο Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο του London School of Economics.
Το παρόν άρθρο του δημοσιεύτηκε στον βρετανικό ιστότοπο CapX και αναδημοσιεύεται στην «Εφ.Συν» κατ’ αποκλειστικότητα για την Ελλάδα, κατόπιν αδείας του συγγραφέα του.
(Επιμέλεια: Γιώργος Τσιάρας)
