Je Suis Hypocrite

Το βαρύγδουπο «τέλος της Μεταπολίτευσης» και η (θεσμοθετημένη) επιβολή του μνημονιακού κράτους έκτακτης ανάγκης έφερε στο προσκήνιο της ιστορίας μια διττή κρίση παραδείγματος.

Την ανθρωπιστική κρίση με πολυάριθμους συμπολίτες μας να βιώνουν οδυνηρά τον εφιάλτη του κοινωνικού αποκλεισμού. Και την κρίση αξιών ως στοιχειώδη αδυναμία ορθολογικού αναστοχασμού σε ατομικό επίπεδο και ενσυναίσθησης στο συλλογικό πεδίο αναφοράς.

Η ανθρωπιστική κρίση κατέδειξε σε οδυνηρό βαθμό την ανορθολογική οργάνωση του πελατειακού μεταπολιτευτικού κράτους και το ταξικά μεροληπτικό φάρμακο των Μνημονίων που αντί να «σώσει τη χώρα» καταδίκασε σε αφανισμό τον πιο αδύναμο κρίκο σε μια (ήδη) διαρρηγμένη κοινωνική αλυσίδα.

Η απουσία θεσμικού πλαισίου (ως κληροδότημα της Μεταπολίτευσης) και η έλλειψη υλικών πόρων (ως κληροδότημα των Μνημονίων) είχε ως επακόλουθο τη σχετικοποίηση και κανονιστική υποβάθμιση των κοινωνικών δικαιωμάτων, με συνέπεια την ανατροπή των υλικών και θεσμικών προϋποθέσεων για την πραγμάτωση της θεμελιώδους αρχής της ανθρώπινης αξιοπρέπειας όσον αφορά τα ασθενέστερα κοινωνικά στρώματα.

Η κρίση αξιών, ωστόσο, εξελίσσεται σε μείζον αγκάθι για την υπέρβαση της θεσμικής, οικονομικής και ανθρωπιστικής κρίσης. Κατά τη διάρκεια της ζοφερής μνημονιακής πραγματικότητας, οι ανεπούλωτες πληγές του Εμφυλίου ξαναζωντάνεψαν και τα μανιχαϊστικά δίπολα απέκτησαν μια νέα ασυναγώνιστη (προς το παρόν) μορφή έκφρασης.

Η μετεμφυλιακή και μεταπολιτευτική διάσταση μεταξύ Δεξιάς και Αριστεράς υπήρξε υγιής ως προς την θεωρητική της βάση, νοσηρή ως προς την επαφή της με την εφαρμοσμένη πολιτική πρακτική.

Αντί, ωστόσο, να διασωθεί ο αξιακός και ιδεολογικός πυρήνας αυτής της βασικής πολιτικής διάκρισης και να ανανοηματοδοτηθεί μέσα από κόμματα αρχών (αντί για αρχηγοκεντρικά, προσωπολατρικά μορφώματα), υποκαταστάθηκε από ένα επικίνδυνο ιδεολόγημα, a priori νοσηρό για το πολιτικό σύστημα, τις κοινωνικές σχέσεις και, σε τελική ανάλυση, για την ίδια την ανθρώπινη ύπαρξη.

Το ψευδεπίγραφο δίπολο «Μνημόνιο-Αντιμνημόνιο» συσπείρωσε στους κόλπους του ετερόκλητες πολιτικές δυνάμεις και αντιφατικές κοινωνικές συμμαχίες.

Η μεταμοντέρνα, άκρως απολιτική αφήγηση του «τέλους των ιδεολογιών» («ούτε Αριστερά ούτε Δεξιά») βρήκε στο νέο αυτό δίπολο τον ιδανικό εκφραστή της.

Απόλυτες αλήθειες, όπως «η κρίση έφερε το Μνημόνιο» (μνημονιακό στρατόπεδο) ή «το Μνημόνιο έφερε την κρίση» (αντιμνημονιακό στρατόπεδο) απέκτησαν ηγεμονικά χαρακτηριστικά στην (εξαιρετικά ασθενή) διαβουλευτική μας δημοκρατία.

Ψύχραιμες εκτιμήσεις της μορφής «η κρίση προϋπήρχε και το Μνημόνιο την επιδείνωσε» απορρίπτονταν ως μεσοβέζικες σταθμίσεις, με τη μομφή ότι στρογγυλεύουν τις γωνίες και δεν λαμβάνουν θέση για ζητήματα ζωής και θανάτου.

Έτσι, ο κοινωνικός αυτοματισμός κι ένας ανέξοδος ριζοσπαστισμός προσέλαβαν ενδημική μορφή, συνέβαλαν στην ποδοσφαιροποίηση της πολιτικής ζωής του τόπου (ακόμα χειρότερο σύμπτωμα από την βλαπτική πολιτικοποίηση του ποδοσφαίρου), καταδικάζοντας σε αργό θάνατο τη διαλεκτική μέθοδο εκτίμησης των περιστάσεων και υπέρβασης των κρίσεων.

Από την παρούσα ανάλυση θα εξαιρέσω το ΚΚΕ και τη Χρυσή Αυγή, για τον ακριβώς αντίθετο λόγο από την άκριτη αναπαραγωγή της άκρως απλουστευτικής και ανιστόρητης «θεωρίας των δύο άκρων».

Η σοσιαλιστική «Δευτέρα Παρουσία» στον άκαμπτο ντετερμινισμό της κομμουνιστικής ορθοδοξίας είχε και μια θετική επίδραση για το αρτηριοσκληρωτικό Κομμουνιστικό Κόμμα, το συσπείρωσε γύρω από το διαχρονικά συνεπή στόχο του (ανατροπή του καπιταλισμού), γλιτώνοντάς το από τις ευκολίες της διπολικής (μνημονιακής ή αντιμνημονιακής) διαταραχής.

Η Χρυσή Αυγή θα εξαιρεθεί συνειδητά (μολονότι έπαιξε και παίζει δυστυχώς πρωταγωνιστικό ρόλο για σημαντική μερίδα του αντιμνημονιακού εθνολαϊκισμού), επειδή δεν πρόκειται για έκφραση κάποιας (έστω και ακραίας ή καταδικαστέας) ιδεολογίας, αλλά για εγκληματική οργάνωση με μαφιόζικη δομή και δολοφονική δράση.

Η όξυνση των παθών όσο υποχωρούσε η αγοραστική δύναμη απέδειξε περίτρανα την απουσία πολιτικής κουλτούρας, η οποία κρυβόταν επιμελώς κάτω από ένα (ταξικώς μεροληπτικά κατανεμημένο) πέπλο υπερδανεισμού.

Η κυριαρχία του (εθνο)λαϊκίστικου ανορθολογισμού (στο αντιμνημονιακό μπλοκ) και της ελιτίστικης «κοινής λογικής» των «αρίστων» (στο μνημονιακό στρατόπεδο) διαμόρφωσε και γιγάντωσε την αληθινά τοξική επίδραση ενός (συγκυριακά) κατασκευασμένου διπόλου.

Η σημαντικότερη και πιο επιζήμια, κατά την ταπεινή μου γνώμη, παρενέργεια του νέου διπολισμού έγκειται στη σχετικοποίηση της μείζονος κατάκτησης της νεωτερικότητας, της ελευθερίας έκφρασης από τους κατεξοχήν υπερμάχους της, αφενός από τους φιλελεύθερους αστούς κι αφετέρου από τους ριζοσπάστες σοσιαλιστές.

Όσο απομακρυνόμαστε από τα στενά κι (ενίοτε) ασφυκτικά σύνορα της χώρας μας, αναφωνούμε με ένα στόμα μια φωνή (αριστεροί και φιλελεύθεροι) «Je Suis Charlie».

Όταν το επίδικο ζήτημα αφορά πρόσωπο της εγχώριας (πολιτικής ή κοινωνικής) σκηνής με απήχηση σε μερίδα του μνημονιακού ή αντιμνημονιακού μπλοκ, η ελευθερία έκφρασης και η στοιχειώδης δυνατότητα για διάλογο μεταξύ διαφωνούντων μερών λάμπουν διά της απουσίας τους και αντιμετωπίζονται ως εσχάτη προδοσία του «καθείς εφ ω ετάχθη».

Έτσι, παρατηρήσαμε τη λυσσασμένη προσπάθεια του «μεταρρυθμιστικού, φιλελεύθερου ακραίου Κέντρου» («Μένουμε Ευρώπη») να λογοκρίνει μια παράσταση του Εθνικού Θεάτρου, επειδή πλειάδα εκπροσώπων του δεν συμφωνούσε με τη χρήση κειμένων του δολοφόνου Σάββα Ξηρού.

Η άκρως συντηρητική και αντιδιαφωτιστική πολιτική συμπεριφορά σημαντικής μερίδας του μνημονιακού μπλοκ αποτελεί συνέχεια της απόπειρας ακύρωσης της νομοθετικής πρωτοβουλίας του Υπουργού Δικαιοσύνης, κ. Παρασκευόπουλου, για ευμενέστερη μεταχείριση των κρατουμένων με σοβαρή αναπηρία, επειδή στη σχετική ρύθμιση ενέπιπτε και ο καταδικασμένος τρομοκράτης της 17 Νοέμβρη.

Στον ανένδοτο αγώνα, τον οποίο έχουν αναλάβει εργολαβικά και μονοπωλιακά, για να προστατεύσουν την (αστική) δημοκρατία από τους «εχθρούς» της, κρίνουν σκόπιμη, θεμιτή κι αναγκαία την προσβολή ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την αλα καρτ τήρηση της αδιαπραγμάτευτης αρχής της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Ένα σημαντικό κομμάτι του αντιμνημονιακού στρατοπέδου δεν πάει πίσω. Με αφορμή την αδιανόητη κίνηση, οιονεί θεσμική εκτροπή, της Προέδρου του Αρείου Πάγου να υποβάλει μήνυση κατά του συνταγματολόγου κ. Τσακυράκη, η προσχώρηση του μηνυόμενου στο μνημονιακό στρατόπεδο καθόρισε τη στάση ανοχής ή συνενοχής μερίδας της αντιμνημονιακής πτέρυγας απέναντι στη θεσμικά έωλη και δικαιοπολιτικά επικίνδυνη ενέργεια της ανώτατης δικαστικής λειτουργού.

Είτε επικράτησε ο νόμος της σιωπής, είτε η προσπάθεια να δικαιολογηθούν τα αδικαιολόγητα με την επίκληση του (υπέρτερου και άξιου σεβασμού) θεσμικού ρόλου της κ. Θάνου, το συμπέρασμα παραμένει ίδιο.

Η στάση μας απέναντι στην ελευθερία έκφρασης και ,κατά μείζονα λόγο, στην έμφυτη αξιοπρέπεια του συνομιλητή μας ως φορέα της ανθρώπινης υπόστασης καθορίζεται αποφασιστικά από το αν συμμερίζεται ή όχι τη δική μας ιδεολογία.

Ακροβατούμε διχασμένοι ανάμεσα στις αντιφάσεις της Δύσης, της Ευρώπης «ως σκοτεινής ηπείρου» (κατά Mazower). Ανάμεσα στην ΕΣΔΑ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στα Μνημόνια της ανθρωπιστικής κρίσης.

Ανάμεσα στην ανοιχτή κοινωνία, την πολιτισμική επανάσταση του Μάη του ’68 και στα κλειστά σύνορα, την αντιμετώπιση των προσφύγων ως «ανθρώπινα σκουπίδια».

Ανάμεσα στο κοινωνικό κράτος πρόνοιας του Keynes και τον άγριο χρηματοπιστωτικό καπιταλισμό της «Σχολής του Σικάγο».

Ανάμεσα στην πολιτική χειραφέτηση και την αποικιοκρατία. Ανάμεσα στην οικουμενική κοινωνία των πολιτών και την αρρύθμιστη παγκοσμιοποίηση των αγορών.

Ανάμεσα στην Ευρώπη των λαών και την Ευρώπη των μονοπωλίων. Ανάμεσα στο Διαφωτισμό και το σκοταδισμό. Η Δύση, εξάλλου, δεν είναι ούτε ο επίγειος θεός ούτε ο απόλυτος δαίμονας. Πολωνόμαστε, δίνοντας σάρκα και οστά στο ολοκληρωτικό «πρόσωπο του τέρατος», ανάμεσα στην ευρωλαγνεία και τον εθνολαϊκισμό, παραδίδοντας αμαχητί το μεγαλύτερο δώρο της νεωτερικότητας, την προσωπική και συλλογική αυτονομία.

Πετάμε στον κάλαθο των αχρήστων το πιο πολύτιμο εφόδιο του homo politicus, το δικαίωμα να (ανα)στοχαζόμαστε και να διαφωνούμε ελεύθερα.

Το δίλημμα «Μνημόνιο-Αντιμνημόνιο», όπως ενσαρκώνεται στην κυρίαρχη μορφή του, βλάπτει σοβαρά τη δημοκρατική διαβούλευση και αποκτηνώνει τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά μας.

Κι αφού σχετικοποιήσαμε την ίδια μας την ανθρώπινη υπόσταση, εθισμένοι στη μαζοποίηση, βολεμένοι πίσω από ταμπέλες, ένα δυστοπικό (οργουελικού τύπου) κρατικό μόρφωμα (π.χ. με τη μορφή «κράτους έκτακτης ανάγκης») θα γίνει πολύ πιο εύκολα διαχειρίσιμο από τις ελίτ και πολύ πιο δύσκολα ανατρέψιμο από την κοινωνία των πολιτών.

ΥΓ. «Ο παλιός κόσμος πεθαίνει και ο νέος κόσμος πασχίζει να γεννηθεί. Τώρα είναι η εποχή των τεράτων» (Antonio Gramsci, «Τετράδια της Φυλακής»).

* Δικηγόρος, ΜΔΕ Ιστορίας, Φιλοσοφίας & Κοινωνιολογίας του Δικαίου (ΑΠΘ)