Πάρε θέση

Με ποιους είσαι; Πάρε θέση. Είναι το ερώτημα που επαναλαμβάνεται από το περασμένο καλοκαίρι και μετά. Πρόκειται για συναισθηματικό και πολιτικό σύμπτωμα που εκδηλώνεται σε περιόδους κρίσης που ξεσπάει σε πολιτικές, θρησκευτικές και εθνοτικές ομάδες. Ανάμεσα στη συμπτωματολογία τέτοιων κρίσεων είναι η οργή, ο πόνος για τη διάψευση των προσδοκιών και της υπονόμευσης της απόλυτης πίστης στις κανονιστικές αρχές της συγκεκριμένης συλλογικότητας.

Είναι η οργή που κοχλάζει και γίνεται κραυγή απαξίωσης και θανάσιμου πλήγματος του ομογάλακτου που σε μια νύχτα αναδείχτηκε σε επικίνδυνη διαφορετικότητα. Η φράση «προδότες» επιχειρεί να οριοθετήσει την αντιπαλότητα και την οργάνωση της μεθοριακής γραμμής ανάμεσα σ’ αυτούς που πήραν διαφορετικούς δρόμους.

Με ποιους είσαι; Να λοιπόν το δίλημμα που επιχειρεί να αναδιατάξει σχέσεις, πρωτίστως πολιτικές όσο και προσωπικές. Δεν θα ήταν άτοπο αν ισχυριζόμουν ότι η ανάδειξη αυτού του διλήμματος ακολουθεί μια κλασική διχοτόμο στην ιστορία της Αριστεράς αλλά και του ανθρώπινου πολιτισμού γενικότερα. Ο Γάλλος διανοούμενος Πιερ Μπουρντιέ προσέφερε την κατανόηση τέτοιων συμπεριφορών χρησιμοποιώντας την έννοια του πεδίου.

Με άλλα λόγια, είναι η συγκρότηση ενός χώρου από όσους δηλώνουν τη συμφωνία τους με τις κανονιστικές αρχές. Με τον τρόπο αυτόν η ομάδα των ανθρώπων που συγκροτούν το πεδίο αναδεικνύονται σε ομάδα εξουσίας, η οποία θέτει τους κανόνες αλλά και τις σχέσεις εξουσίας ανάμεσα στα μέλη της συλλογικότητας, καθώς και με όσους βρίσκονται εκτός των ορίων.

Πάρε θέση, λοιπόν, για να σε ταξινομήσουμε. Στην Αριστερά η συγκρότηση πεδίου είναι το βασικό συστατικό στοιχείο της ιστορικής της πορείας. Αλλεπάλληλες κρίσεις και διασπάσεις, με επακόλουθο την εκτόξευση βαριών κατηγοριών από τη μια ομάδα εναντίον της άλλης.

Το διακύβευμα είναι η διεκδίκηση του άσφαλτου κριτηρίου στην ερμηνεία των θεωρητικών αρχών της. Κι αυτή η συζήτηση, κατά κανόνα, δεν γίνεται με νηφαλιότητα αλλά με όρους δαιμονοποίησης της άλλης άποψης. Οι άλλοι είναι οι προδότες, οι ύποπτοι για συναλλαγή. Οι παραπλανηθέντες από τις δαιμονικές δυνάμεις του καπιταλισμού.

Πάρε θέση. Με ποιους είσαι; Με άξονα το ερώτημα αυτό θα μπορούσε να γραφτεί η πολιτική ιστορία της Αριστεράς που στο κέντρο της θεωρητικής της προβληματικής έχει τη μετακίνηση από την πολιτική ανάλυση στην πολιτική πράξη. Στη δράση.

Κι όταν αυτό συμβαίνει -σπάνια είναι αλήθεια-, τότε κάνει την εμφάνισή της η προσπάθεια ταύτισης της πολιτικής δράσης με τις θεωρητικές αρχές λησμονώντας την κανονιστική αρχή ότι ο δρόμος για την υλοποίηση κάποιων πολιτικών στόχων εξαρτάται κι από άλλους αντικειμενικούς παράγοντες, γεγονός που αν δεν λαμβάνεται υπόψη οδηγεί στη μεγιστοποίηση του ρόλου του πολιτικού υποκειμένου αλλά και στην αυτονόμηση της Αριστεράς από το ιστορικό και πολιτικό περιβάλλον.

Προφανώς, η ερώτηση «με ποιους είσαι» αποκτά νόημα αν συνοδεύεται από την πίστη στην κοινωνική δικαιοσύνη, στη δημιουργία ενός καλύτερου κόσμου για τους νέους. Στον σεβασμό του περιβάλλοντος. Στο δικαίωμα στην εργασία.

Στη δημιουργία μιας χώρας που δεν θα εξοντώνει τους πολίτες της. Αυτή είναι μια οριοθετική γραμμή που χωράει πολλούς. Που ενώνει τους πολίτες, ακόμη κι αυτούς που δεν ανήκουν πολιτικά στον χώρο της Αριστεράς. Σ’ αυτή τη μάχη χωράνε όλοι. Αυτό που δεν χωράει είναι η χρήση ως τυφλοσούρτη της πολιτικής θεωρίας.

* Καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας