Ο δρόμος να μείνει ανοιχτός

Και τελικά έφτασε η στιγμή, που θα έφτανε έτσι κι αλλιώς, που έπρεπε να είχε φτάσει πολύ πριν. Η στιγμή που το ελληνικό κράτος θέλει να γνωρίζει ποιοι και τι είναι αυτοί που δραστηριοποιούνται για το προσφυγικό στα διάφορα σημεία της ελληνικής επικράτειας.

Εφτασε με έναν τραγελαφικό τρόπο, όπως σχεδόν τα περισσότερα γίνονται σε αυτόν τον τόπο: με συλλήψεις ξένων εθελοντών, γιατί φωτογράφιζαν το σκάφος της Frontex ή γιατί έσωζαν κόσμο στη θάλασσα, με απίστευτες αρχικά ποινικές κατηγορίες που τελικά από τον εισαγγελέα πήραν ελαφρύτερη μορφή αλλά με υψηλές χρηματικές εγγυήσεις, με αποδοκιμαστικά δημοσιεύματα στον Τύπο και στα social media διεθνώς.

Δεν υπάρχει τρόπος να προσεγγίσει κανείς το θέμα εάν δεν συμφωνήσει ότι για μία σειρά από λόγους είναι κοινά χρήσιμο να γνωρίζει η τοπική ή και κεντρική αρχή ποιοι επιχειρούν στο έδαφός της. Αλλοι από αυτούς τους λόγους είναι εμφανείς και άλλοι πιο σύνθετοι.

Αυτό όμως που έχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον δεν είναι (αυτό) το αφετηριακό σημείο, αλλά σημαντικότερα διακυβεύματα.

Ενας ολόκληρος κόσμος συνυπάρχει μέσα στο «εθελοντές», στο «αλληλέγγυοι» και σε άλλους λιγότερο τυπικούς προσδιορισμούς και σε αυτόν τον κόσμο και όχι τον θεσμικό (κυβερνητικό, μη κυβερνητικό, κρατικό, κτλ) θα αναφερθώ.

Κόσμος εξαιρετικά ετερογενής, πολύ περισσότερο από την όποια «ομοιογένεια» οι έννοιες «εθελοντής» ή «αλληλέγγυος» μπορούν –ας κάνουμε μια υπόθεση βασισμένη στην αξία της ανθρώπινης ζωής και ας υποθέσουμε ότι μπορούν– να προσδώσουν κοινή ταυτότητα.

Πολλές και διαφορετικές οι πολιτικές ιδέες, οι απόψεις, οι αντιλήψεις και οι στάσεις ζωής. Πολλά και διαφορετικά τα κίνητρα της παρουσίας και της δράσης.

Πολλές από αυτές τις ομάδες είναι αυθόρμητοι συλλογικοί σχηματισμοί που φτιάχτηκαν κυρίως τοπικά για να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα που προέκυπταν με τρόπο καταιγιστικό και σε μεγέθη απροσδόκητα στις κορυφώσεις της προσφυγικής κρίσης.

Κυρίως προβλήματα άμεσα, όπως η σίτιση, η παροχή ειδών πρώτης ανάγκης, μια στοιχειώδης περίθαλψη σε εξαιρετικά ταλαιπωρημένους ανθρώπους.

Αλλες έχουν πολύχρονη παρουσία και δράση κοινωνικής αλληλεγγύης, που ανέπτυξαν κυρίως μέσα στην ελληνική κρίση ή και παλαιότερα και στη συνέχεια συμπεριέλαβαν και το προσφυγικό.

Αλλες ασχολούνται με το προσφυγικό χρόνια ολόκληρα, καθώς η είσοδος στη χώρα ανθρώπων χωρίς νομιμοποιητικά έγγραφα δεν είναι κάτι πρόσφατο, ιδίως στα νησιά.

Κοντά σε αυτές τις συλλογικότητες έρχονται να προστεθούν και να ενώσουν την προσπάθειά τους άνθρωποι απ’ όλον τον κόσμο, χωρίς απαραίτητα να ανήκουν σε κάποια οργάνωση. Και άλλοι από αυτούς έχουν σχετική εμπειρία και άλλοι όχι.

Ολος αυτός ο ετερογενής και πολύμορφος κόσμος κατάφερε να βρει κοινές συνισταμένες, έναν κοινό βηματισμό, οι έννοιες «εθελοντής» και «αλληλέγγυοι» κατάφεραν να αμβλύνουν τις διαφορές, να δώσουν ένα κοινά αποδεκτό πλαίσιο παρουσίας και δράσης και ακόμη παραπέρα, ανέδειξαν μια πραγματικότητα: ο κόσμος αυτός και η δράση του είναι σημαντικός, αποτελεσματικός και απαραίτητος στο κρίσιμο ζήτημα της αντιμετώπισης της προσφυγικής κρίσης.

Η δράση και η προσφορά αυτού του μη­ θεσμικού κόσμου μαζί με την αποτελεσματικότητα που τις διακρίνει παραμένουν σημαντικές και απαραίτητες σε μία περίοδο που το κράτος είναι ελάχιστα παρόν.

Και ακόμα περισσότερο, καθώς όλα δείχνουν ότι η προσφυγική κρίση βρίσκεται σε εξέλιξη, ότι οι οξύνσεις και οι κορυφώσεις της θα συνεχιστούν και η διάρκειά της δεν οδεύει προς κάποιο άμεσα ορατό οριστικό τέλος.

Η γνώση μέσω της καταγραφής ποιοι επιχειρούν και πού και μία διευκρίνιση που έχει να κάνει με τον τομέα της βοήθειας στον οποίο δραστηριοποιούνται δεν είναι το διακύβευμα.

Δεν είναι το ερώτημα ανάμεσα στο νόμιμο και το ηθικό που τίθεται. Αυτό έχει απαντηθεί «στις γλιστερές στροφές της Ιστορίας» και όποτε τίθεται ξανά πάντα απαντιέται.

Το διακύβευμα είναι να διασφαλιστεί ότι όλες αυτές οι τυπικές και άτυπες ομάδες, αυτές οι εκφράσεις κοινωνικής αλληλεγγύης και δράσης θα συνεχίσουν να δραστηριοποιούνται. Οτι αυτό το ζωντανό και πολύτιμο κομμάτι της κοινωνίας που υπάρχει, ενεργοποιείται και δρα, θα συνεχίσει να έχει τον «χώρο» για να συνεχίσει να το κάνει.

Οτι ο «χώρος» αυτός θα παραμείνει ανοικτός και προσβάσιμος και θα του επιτραπεί να συγκινεί και να έλκει με τη δράση του ώστε να συνενώνονται μαζί του και μεμονωμένοι άνθρωποι απ’ όλον τον κόσμο.

Οτι δεν θα πέσει θύμα μιας γραφειοκρατίας και μιας τυπολατρίας, τα οποία χαρακτηρίζουν τον κρατικό μηχανισμό κι έτσι έχει μάθει κι αυτός να «αναγνωρίζει» τους άλλους.

Οτι δεν θα εξαφανιστεί από ένα κράτος που δεν αφήνει τίποτα να υπάρξει χωρίς τις δικές του σφραγίδες και υπογραφές, ή χωρίς να το μετατρέψει σε γρανάζι του.

Αυτό είναι το διακύβευμα: ένας δρόμος που πρέπει να κρατηθεί ανοιχτός.

* Πολιτική επιστήμονας, ακτιβίστρια