Επιστολή του μέλους του προηγούμενου Δ.Σ. του ΕΚΚ.
Οσοι είχαμε την τύχη ή την ατυχία να συμμετάσχουμε σ’ ένα από τα πιο σύντομα διοικητικά συμβούλια στην ιστορία του νεοελληνικού κράτους –το Δ.Σ. του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου, που διορίστηκε τον Φεβρουάριο του 2015 και παύτηκε πριν από λίγες μέρες– δεν μπορούμε βέβαια να επικαλεστούμε κάποιο αξιόλογο έργο που αφήνουμε πίσω μας.
Εχουμε ωστόσο αποκτήσει μια συμπυκνωμένη, επώδυνη όσο κι αξέχαστη εμπειρία, που καλό είναι, νομίζω, να μη μείνει μεταξύ μας. Ιδίως τώρα που η αντικατάσταση του συμβουλίου είναι ανοιχτή σε κάθε είδους παρερμηνείες. Παράδειγμα, οι παραπλανητικές ομοιότητες ανάμεσα στις παρεμβάσεις του κράτους στο ΕΚΚ και στο Φεστιβάλ Αθηνών που προβάλλονται από σχολιαστές και ενδιαφερόμενους.
Αντίθετα, μια βαθύτερη ομοιότητα, που αφορά την τάση ιδιωτικών συμφερόντων να εκμεταλλεύονται δημόσιους πόρους και εξουσίες (όπως οι εταιρείες που φέρονται να διπλοπληρώθηκαν για τις υπηρεσίες τους στο Φεστιβάλ), περνάει απαρατήρητη – σε σύμπνοια με το νεοφιλελεύθερο πνεύμα των καιρών, όπου η (ορθή) κριτική της κακοδαιμονίας του Δημοσίου ή του συνδικαλισμού αφήνει στο απυρόβλητο εκείνη του ιδιωτικού τομέα. Η εμπειρία του απερχόμενου Δ.Σ. του ΕΚΚ θέτει σε μικρογραφία αυτό το ευρύτερο ζήτημα.
Σ’ αυτήν επικεντρώνεται η παρακάτω συνοπτική έκθεση της αδιέξοδης πορείας του (στηριγμένη σε επιστολή παραίτησης που υπέβαλα στο υπουργείο Πολιτισμού – μία από τις «έγγραφες καταγγελίες» που αναφέρει η ανακοίνωσή του).
Tο Δ.Σ. του ΕΚΚ που διορίστηκε από τον υπουργό Πολιτισμού Ν.Γ. Ξυδάκη ξεκίνησε με καλές προϋποθέσεις: μέλη κατά τεκμήριο άφθαρτα και ικανά, με σχετικά κοινό προσανατολισμό και στόχο την άρση της κακής κατάστασης στην οποία είχε φέρει το Κέντρο το προηγούμενο Συμβούλιο και την επανεκκίνηση της υποστηρικτικής του δράσης προς την κινηματογραφική παραγωγή.
Με δεδομένη την αδυναμία του να εγκρίνει προτάσεις ή άλλες δημιουργικές πρωτοβουλίες μέχρι το καλοκαίρι που απέκτησε νέο γενικό διευθυντή (τον Γρηγόρη Καραντινάκη), ο διαχειριστικός και λογιστικός έλεγχος του ΕΚΚ που ανέθεσε το νέο συμβούλιο σε εταιρεία ορκωτών λογιστών ήταν ό,τι πιο σημαντικό θα είχε να επιδείξει στο πρώτο εξάμηνο της θητείας του. Γι’ αυτό και ήταν σοκαριστική η πληροφορία στις αρχές Αυγούστου (εμπιστευτική αλλά απολύτως έγκυρη) ότι είχε υπάρξει παρέμβαση στη διαδικασία ανάθεσης του ελέγχου προκειμένου να γίνει δυνατός ο επηρεασμός του.
Στο κρίσιμο αυτό ζήτημα συγκρούστηκαν δύο κύριες απόψεις. Η μειοψηφία (ο πρόεδρος Α. Γρίβας – σε συμφωνία με τη νέα νομική σύμβουλο) υποστήριξε ότι όλα είχαν πάει καλά με τον έλεγχο, τόσο που τα μέχρι τότε αποτελέσματά του μάλλον αρκούσαν. Μια πλειοψηφία τεσσάρων μελών (Ο. Λαζαρίδου, Κ. Λιβιεράτος, Ε. Στεφανή, Κ. Τερζής) έκρινε ότι η αξιοπιστία του ελέγχου ήταν πλέον αμφίβολη, εξ ου και η ανάγκη να διερευνηθεί το ζήτημα και να διορθωθεί η πορεία.
Η διένεξη που προέκυψε και επεκτάθηκε σε άλλα θέματα είχε καταλυτικές συνέπειες για το συμβούλιο: εισήγαγε διαιρετικές πρακτικές προσεταιρισμού και στοχοποίησης ανάμεσα στα μέλη του και διέλυσε το αίσθημα σύμπνοιας και κοινής αποστολής που το συνείχε. Ηταν ο κύριος παράγοντας που ώθησε αρχικά δύο μέλη σε παραίτηση κι έκανε άλλα ν’ αρχίσουν να σκέφτονται σοβαρά το ενδεχόμενο.
Η κατάσταση έφτασε στο απροχώρητο τον Νοέμβριο όταν, σε συνάντηση του Δ.Σ. με τον υπουργό Πολιτισμού Αριστείδη Μπαλτά και το επιτελείο του, βρεθήκαμε έκθετοι για μια σειρά παράνομες ή παράτυπες πράξεις (σύμβαση γενικού διευθυντή, συμφωνητικό εχεμύθειας, προκήρυξη θέσης διευθυντή Διεθνών Παραγωγών). Για τις πράξεις αυτές επιχειρήθηκε από την πλευρά της μειοψηφίας να εμφανιστούμε όλοι πλήρως ενημερωμένοι και συνυπεύθυνοι, εκεί που, στην καλύτερη περίπτωση, είχε εκμαιευτεί η συναίνεσή μας σε γενικές αποφάσεις με αδιευκρίνιστο περιεχόμενο.
Προσωπικά είχα θεωρήσει ότι μια συντεταγμένη πορεία με πρωτοβουλία της πλειοψηφίας θα μπορούσε να οδηγήσει σ’ έναν «έντιμο συμβιβασμό» ικανό να περιορίσει το πρόβλημα. Ωστόσο, μπροστά στα αλλεπάλληλα κρούσματα παρασκηνιακής δράσης και χειραγώγησης, τον κίνδυνο ακούσιας εμπλοκής σε παραπτώματα άλλων και τη σταδιακή αποχώρηση καλών συναδέλφων (ένας τρίτος είχε ήδη αποφασίσει να παραιτηθεί), είδα ότι χάνονταν οι ελπίδες να ξεπεραστεί η κρίση του Δ.Σ., άρα και το νόημα της παραμονής μου σ’ αυτό. Εθεσα τότε και τη δική μου παραίτηση στη διάθεση του υπουργού (1/12/2015). Αν την ανακάλεσα για διαδικαστικούς λόγους αμέσως μετά (4/12), δεν ανακάλεσα βέβαια τις θέσεις και εκτιμήσεις που με είχαν οδηγήσει σ’ αυτήν και οι οποίες συνοψίζονται στα εξής:
Τα προαναφερμένα προβλήματα δεν είχαν να κάνουν με απλά λάθη, περιστασιακές παρεξηγήσεις ή ασυμφωνία χαρακτήρων. Δεν είναι τυχαίο ότι οι αλλεπάλληλες εκκλήσεις και απόπειρες να διαλευκανθούν προσέκρουαν σ’ έναν τοίχο σιωπής και αδιαφάνειας. Η εμπλοκή οφειλόταν στην ύπαρξη ενός είδους λόμπι εντός και εκτός του ΕΚΚ: στη λειτουργία δηλαδή, και μέσα στο ίδιο το «στρατόπεδο των καλών» που ήρθαν να καθαρίσουν τα πράγματα, ενός άτυπου πόλου συμφερόντων και εξουσιών, ο οποίος επιδιώκει να αυξήσει την επιρροή του στον χώρο του κινηματογράφου.
Ακόμη κι αν οι σκοποί του είναι προτιμότεροι από εκείνους της «προηγούμενης κατάστασης» και κάποιοι συντελεστές του έχουν προσφέρει αξιόλογες υπηρεσίες στο ΕΚΚ, τα μέσα που χρησιμοποιεί δεν «αγιάζονται» και μεθοδεύσεις όπως οι παραπάνω δεν θα μπορούσαν να γίνουν ανεκτές από κανέναν άνθρωπο που σέβεται τον εαυτό του κι έχει στοιχειώδη αντίληψη του δημόσιου συμφέροντος.
Είναι άλλωστε μεγάλη ειρωνεία να έχουμε ξεκινήσει εξαγγέλλοντας ένα είδος «επιχείρησης καθαρά χέρια» στο ΕΚΚ και να καταλήγουμε στην εξυπηρέτηση «ιδιοτελών κύκλων» (άλλων, και μάλλον πιο επιτήδειων, από εκείνους που φαίνεται να εννοεί ο πρόεδρος – επιστολή 6/1).
Για τη διαίρεση και τον εκφυλισμό ενός συμβουλίου που ξεκίνησε με τους καλύτερους οιωνούς, για την υπονόμευση της εξυγίανσης και της επανεκκίνησης του Κέντρου σε μια κρίσιμη φάση, όπου θα έπρεπε να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή για την υπεράσπιση των ζωτικών πόρων του ελληνικού κινηματογράφου, ο πόλος αυτός φέρει ακέραια την ευθύνη.
Δεν απομένει παρά μια ευχή για καλύτερη κινηματογραφική χρονιά: αν η νέα διοίκηση του ΕΚΚ (καθ’ όλα ικανή και κατ’ αρχήν απαλλαγμένη από τα παραπάνω βαρίδια) λάβει υπόψη τη σύντομη αυτή αλλά αποκαλυπτική εμπειρία, το Κέντρο θα θωρακιστεί απέναντι σε παλιούς και νέους σφετεριστές και η δική μας θητεία δεν θα έχει πάει (ολότελα) χαμένη.
*Εκδότης, δοκιμιογράφος και υπεύθυνος σεμιναρίων, μέλος του προηγούμενου Δ.Σ. του ΕΚΚ
