Φραντσέσκα Αλμπανέζε: μια γυναίκα που μένει ξύπνια όταν ο κόσμος κοιμάται

Η ειδική εισηγήτρια του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη βρέθηκε πρόσφατα στην Ελλάδα με αφορμή την κυκλοφορία στα ελληνικά του βιβλίου της «Οταν ο κόσμος κοιμάται» (εκδ. «Τόπος», 2025). Τον Σεπτέμβριο του 2025 είχε κυκλοφορήσει ένα άλλο βιβλίο της (εκδ. «Καιρός Πολιτισμού») με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Κατηγορώ».

Κατ’ αναλογία με το ιστορικό «Κατηγορώ» του Ζολά προς το κράτος, τον στρατό, τη Δικαιοσύνη και τον Τύπο για τη θυσία ενός αθώου στον βωμό του εθνικισμού και του αντισημιτισμού, η Αλμπανέζε εκφράζει ένα κατηγορητήριο προς το διεθνές σύστημα του 21ου αιώνα που κανονικοποιεί το ψεύδος και την ηθική παραίτηση των «πολιτισμένων» κρατών μπροστά στην ανθρωποσφαγή του παλαιστινιακού λαού από τη συμμαχία Ισραήλ-ΗΠΑ.

Ευτυχώς, όμως, που όταν ο κόσμος κοιμάται, η Αλμπανέζε βροντοφωνάζει την αλήθεια αναλαμβάνοντας το προσωπικό κόστος νομικών κυρώσεων και ιδεολογικοπολιτικών επιθέσεων. Κάποιοι/ες επιμένουμε και να διαβάζουμε και να τιμούμε την Αλμπανέζε. Δυστυχώς μόνο ένας Ευρωπαίος πρωθυπουργός, ο σοσιαλιστής Πέδρο Σάντσεθ, τόλμησε να της απονείμει το «παράσημο της πολιτικής αξίας» ως αναγνώριση της τεκμηρίωσης των παραβιάσεων του διεθνούς δικαίου στη Γάζα και της αξίας που μπορεί να έχει μια ανθρώπινη φωνή η οποία δηλώνει πως «όταν ο κόσμος κοιμάται, τότε γεννιούνται τα τέρατα […] Με πρώτο απ’ όλα την αδιαφορία μας».

Διαβάζοντας τις δέκα μαρτυρικές αφηγήσεις ζωής που η συγγραφέας καταγράφει στην Παλαιστίνη είναι σαν να βλέπουμε μια γυναίκα να διασχίζει τους σκοτεινούς λαβύρινθους της Ιστορίας μεταφέροντας στα χέρια φακέλους με τις ματωμένες λέξεις ενός κόσμου που μάχεται για την αλήθεια, ακόμα κι όταν κανείς δεν θέλει να την ακούσει. Τι διαφορετικό έπραξαν, αλήθεια, οι αγωνιστές της ελληνικής αντίστασης (1941-1944) απέναντι στις κατοχικές δυνάμεις;

Είναι ευτυχές γεγονός που οι νομικές σπουδές και οι γραφειοκρατικές θέσεις απέτυχαν να εγκλωβίσουν την Αλμπανέζε στην ψυχρή γλώσσα του δικαίου και των νομικών κανονισμών. Ακόμα πιο ευτυχές είναι το γεγονός πως, όπως δηλώνει η ίδια, έχει το «ελάττωμα της ελπίδας». Μιας ελπίδας πως κάποτε η ισχύς θα πάψει να θεωρείται συνώνυμο της αλήθειας και η διπλωματία μια (ψευδο)τέχνη προσεκτικών στρατηγικών διαχείρισης της ανθρώπινης οδύνης.

Αν και περιστοιχισμένη από δεκάδες ανθρώπους που στηρίζουν τον αγώνα της, η Αλμπανέζε μοιάζει συχνά μόνη απέναντι σε θηριώδεις θεσμούς που μετατρέπουν τους νεκρούς σε αριθμούς, τα ερείπια σε στιγμιαίες εικόνες και την οδύνη σε εφήμερη πληροφορία. Με αρετή και τόλμη, όπως είπε ο καθηγητής Δημήτρης Χριστόπουλος στο Πάντειο, μεταφέρει χωρίς θεατρινισμούς την πεποίθηση πως κανένα διεθνές δίκαιο δεν αλλάζει τον κόσμο αν ενεργοποιείται μόνο για την εξυπηρέτηση των ισχυρών και αγνοείται όταν η εφαρμογή του γίνεται πολιτικά άβολη. Το δίκαιο δεν είναι πολυτέλεια για καιρούς ειρήνης αλλά αξία προς υπεράσπιση όταν όλα γύρω μας καταρρέουν.

Δεν είναι, επομένως, τυχαίο που η παρουσία και ο λόγος της προκαλούν εντάσεις. Η εποχή των τεράτων αποδέχεται ευκολότερα τη βαρβαρότητα παρά εκείνους/ες που την καταδικάζουν με αδιαμφισβήτητα τεκμήρια. Οσοι τολμούν ακόμα να θυμίζουν πως οι ανθρώπινες ζωές δεν μπορεί να αξιολογούνται διαφορετικά ανάλογα με την εθνικότητα, τη θρησκεία ή τη γεωπολιτική χρησιμότητά τους παραδίδονται σε οργανωμένες εκστρατείες δυσφήμησης και δημόσιας απομόνωσης.

Παρά την πικρία που η ίδια γράφει ότι αισθάνεται για την αδιαφορία του κόσμου, η Αλμπανέζε στέκεται όρθια. Γνωρίζει πως όταν οι πληγές είναι χρόνιες δύσκολα επουλώνονται. Το είδε στα μάτια των παιδιών που συνάντησε στις έρευνές της. Ενιωσε πως η απόλυτη φρίκη δεν είναι πάντα ο θάνατος αλλά η εμπειρία της εγκατάλειψης. Γι’ αυτό και επιμένει πως η μεγαλύτερη δικαίωση είναι η πίστη πως η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, η δικαιοσύνη και η μνήμη δεν παύουν να υπάρχουν επειδή κάποιοι «ύπουλοι» μηχανισμοί εξουσίας αποφασίζουν να τις ποδοπατήσουν χωρίς καμία ενσυναίσθηση.

*Ομ. καθηγητές Κοινωνιολογίας στα Πανεπιστήμια Πάντειο και Αιγαίου