Όταν σταματά το ρολόι: Το γήρας ως δυνατότητα

Λέγεται ότι στις αρχές τού 20ου αιώνα κάποιος ηλικιωμένος άνδρας ζούσε για πάνω από 40 χρόνια απομονωμένος στα δάση της Σιβηρίας.

Το μόνο αντικείμενο που είχε από τον παλιό κόσμο ήταν ένα ρολόι, χρυσό μα χαλασμένο, με τους δείκτες κολλημένους στις 12 ακριβώς.

Όταν τον βρήκαν και τον ρώτησαν για το ρολόι, είπε ότι στην αρχή το κούρδιζε για να ξέρει πότε γερνά. Μετά κατάλαβε ότι αυτή η διαδικασία έκανε τον χρόνο αφέντη του.

Όταν το ρολόι σταμάτησε, έγινε εκείνος αρχειοθέτης τού χρόνου και όταν το κοίταζε ήταν πάντα «τώρα». Τις προάλλες που πήρα στα χέρια μου το νέο βιβλίο τής Χλόης Κολύρη, Το Γήρας – Φαινομενολογία, Βιολογία, Ψυχανάλυση, Τέχνη (εκδ. Πατάκη), αισθάνθηκα ότι κατάφερα να ερμηνεύσω αυτή την ιστορία.

Η εργασία τής Χ. Κολύρη δεν αποτελεί μια πραγματεία για τον χρόνο αλλά ένα ριζοσπαστικό χαρτογράφημα για τη βιωμένη ύπαρξη – Μετακινεί το κέντρο βάρους από το γήρας ως παρακμή, στο γήρας ως δυνατότητα: το σώμα που γηράσκει δεν είναι μια βιολογική μηχανή σε απόσυρση αλλά ένα νέο πεδίο εντάσεων και ροών επιθυμίας – Αποτελεί διαδικασία τού γίγνεσθαι που αναδιατάσσει τα “χίλια πλατώματα” της υποκειμενικότητας.

Η διάσταση για το γήρας που ανατρέχει στο βιβλίο δεν αφορά μια αντικειμενική χρονολογική μέτρηση αλλά έναν τρόπο «Είναι-εν-τω-κόσμω» – Το σώμα λειτουργεί ως αρχείο εγγραφής μνήμης τραύματος και ηδονής, με τον χρόνο να οργανώνει την αρχιτεκτονική τής ίδιας της ύπαρξης. Επαναπροσδιορίζοντας τι είναι εφικτό και τι όχι. Αποδομεί την ετεροκανονική θέαση τής τρίτης ηλικίας – Η λιβιδινική οικονομία δεν καταρρέει λόγω παλαιότητας, αλλά μετασχηματίζεται. Η επιθυμία παραμένει κινητήρια δύναμη και αναδεικνύει την σαρκικότητα ως πεδίο διεκδίκησης: οι δυνατότητας και οι αδυνατότητες της σάρκας ως υπαρξιακές αναγνώσεις και όχι ως ιατρικό πόρισμα. 

Η Κολύρη δημιουργεί ρήγμα στην ελληνική βιβλιογραφία καθώς συνδέει τον σκληρό πυρήνα της βιολογίας, με την φιλοσοφία και την ψυχανάλυση ως πρόταση για την ηθική του «νέου γήρατος». Εκεί που το σώμα, παρά και πέρα από τις βιολογικές αναδιατάξεις, παραμένει ζωντανός χάρτης επιθυμίας και πολιτική πράξη αυτοπροσδιορισμού. Το γήρας μπορεί να είναι η στιγμή που το άτομο σταματάει να είναι υποχείριο του κοινωνικού χρόνου και κυριαρχεί στην υπαρξιακή σάρκα του: με την αντίσταση στην “παραγωγικότητα”, την αυτοδιάθεση του σώματος, την αποδόμηση της κανονικότητας. Κι αυτό είναι βαθιά πολιτικό ζήτημα.