Η ενεργειακή μετάβαση είναι αναγκαία. Το ερώτημα, όμως, δεν είναι αν θα προχωρήσουμε σε Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, αλλά με ποιους όρους, για ποιον και με ποιο κόστος. Και για την Εύβοια, το κόστος αυτό είναι ήδη βαρύ και διαρκώς αυξανόμενο.
Ο νέος νόμος για τις ΑΠΕ, που ψηφίστηκε πρόσφατα (30/4), παρουσιάστηκε ως αναγκαία προσαρμογή στις ευρωπαϊκές υποχρεώσεις και ως εργαλείο επιτάχυνσης της ενεργειακής μετάβασης. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για ένα πολυνομοθέτημα 113 άρθρων, που δεν περιορίζεται στην ενέργεια, αλλά περιλαμβάνει ρυθμίσεις για αδειοδοτήσεις, περιοχές επιτάχυνσης έργων ΑΠΕ, αποθήκευση ενέργειας, υπεράκτια αιολικά, καθώς και πολεοδομικές, περιβαλλοντικές και δασικές διατάξεις.
Ένας νόμος χωρίς καμία πολιτική συναίνεση: πέρασε μόνο με τις ψήφους της κυβέρνησης, με το σύνολο της αντιπολίτευσης –από την Αριστερά έως τη Δεξιά– να τον απορρίπτει.
Η επιτάχυνση των ΑΠΕ, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής οδηγίας 2023/2413 (RED III), αποτελεί δεσμευτικό ευρωπαϊκό πλαίσιο. Το ζήτημα, όμως, δεν είναι αν θα υπάρξει επιτάχυνση, αλλά με ποιους όρους θα εφαρμοστεί: με σχέδιο, χωροταξικά κριτήρια και ισόρροπη κατανομή ή με συγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές. Η επιτάχυνση δεν μπορεί να σημαίνει ασυλία για τον σχεδιασμό, κάτι που δεν προκύπτει ως υποχρέωση της οδηγίας, αλλά ως εθνική επιλογή.
Δεν είναι, άλλωστε, ουδέτερη έννοια. Σημαίνει ταχύτερες διαδικασίες, περιορισμένο χρόνο διαβούλευσης, ασφυκτικά χρονοδιαγράμματα για γνωμοδοτήσεις και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σιωπηρή αποδοχή. Δηλαδή, λιγότερο ουσιαστικό έλεγχο και μικρότερη δυνατότητα παρέμβασης των τοπικών κοινωνιών.
Αυτό επισημάνθηκε και στη δημόσια διαβούλευση. Ο Δήμος Κύμης–Αλιβερίου κατέγραψε ότι οι Δήμοι δεν έχουν ουσιαστικό ρόλο στη διαδικασία, ενώ οι περιβαλλοντικές αδειοδοτήσεις τυποποιούνται και επιταχύνονται χωρίς να λαμβάνονται επαρκώς υπόψη οι ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής. Παράλληλα, τέθηκαν ζητήματα φέρουσας ικανότητας και η ανάγκη ολοκληρωμένου χωροταξικού σχεδιασμού για τις ΑΠΕ.
Γιατί στην Εύβοια δεν ξεκινάμε από το μηδέν. Το νησί ήδη φιλοξενεί δυσανάλογο αριθμό αιολικών εγκαταστάσεων σε σχέση με την έκτασή του, ενώ συνεχίζουν να σχεδιάζονται νέα έργα μεγάλης κλίμακας. Χαρακτηριστική είναι η καταγεγραμμένη, σε επίσημη πλατφόρμα στρατηγικών επενδύσεων του κράτους, επένδυση «Αιολικά Πάρκα Εύβοιας», συνολικής ισχύος 470,4 MW, με οκτώ επιμέρους πάρκα και 112 ανεμογεννήτριες, που αφορά και τον Δήμο Κύμης–Αλιβερίου.
Έργα αυτού του μεγέθους δεν είναι «ήπιες παρεμβάσεις». Συνιστούν βαριά ενεργειακή βιομηχανία, με εκτεταμένες παρεμβάσεις σε ορεινούς όγκους, νέους οδικούς άξονες, αλλοίωση του τοπίου και σωρευτικές επιπτώσεις στο περιβάλλον.
Και όλα αυτά σε μια περιοχή όπου η χωροθέτηση προηγείται του σχεδιασμού. Το ειδικό χωροταξικό για τις ΑΠΕ παραμένει σε εκκρεμότητα, ενώ τα έργα προχωρούν.
Πρώτα επιταχύνουμε και μετά σχεδιάζουμε.
Την ίδια στιγμή, η Εύβοια συνεχίζει να αντιμετωπίζει ένα από τα πιο προβληματικά οδικά δίκτυα της χώρας. Η σύνδεση βασικών περιοχών παραμένει ανεπαρκής, με επικίνδυνα τμήματα, καθυστερήσεις σε κρίσιμα έργα και σοβαρά ζητήματα οδικής ασφάλειας. Οι καταστροφές από πυρκαγιές και πλημμύρες τα προηγούμενα χρόνια ανέδειξαν ακόμη περισσότερο τα όρια των υποδομών του νησιού.
Το ερώτημα είναι εύλογο: πώς είναι δυνατόν ένας τόπος να θεωρείται κατάλληλος για ενεργειακές επενδύσεις εκατοντάδων μεγαβάτ, αλλά να μην αποτελεί προτεραιότητα για βασικά έργα ασφάλειας και συνδεσιμότητας; Πώς επιταχύνονται επενδύσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων, ενώ καθυστερούν έργα που αφορούν την καθημερινότητα των κατοίκων;
Το ζήτημα δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό. Είναι βαθιά κοινωνικό και πολιτικό. Ποιος αποφασίζει για τη χρήση του χώρου; Ποιος ωφελείται από την παραγόμενη ενέργεια;
Ποιος επωμίζεται το κόστος;
Η Ευβοιώτικη κοινωνία βλέπει τον τόπο της να επιβαρύνεται, χωρίς ουσιαστική συμμετοχή στον σχεδιασμό και χωρίς ανάλογο όφελος. Η ενέργεια δεν γίνεται φθηνότερη για τους κατοίκους. Οι υποδομές δεν αναβαθμίζονται. Η «ενεργειακή δημοκρατία» παραμένει σύνθημα.
Η Εύβοια δεν αρνείται την ενεργειακή μετάβαση. Αρνείται όμως να μετατραπεί σε Ιφιγένεια της ενέργειας. Χρειάζεται σχέδιο, όρια, ισορροπία και δικαιοσύνη. Χρειάζεται ενεργειακή πολιτική που να σέβεται τη φέρουσα ικανότητα των περιοχών της, να ενισχύει την αυτοπαραγωγή ενέργειας από πολίτες της, δήμους και τοπικές κοινότητές της, μέσω ενεργειακών κοινοτήτων και συμψηφισμού, και να διασφαλίζει την ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών της.
Καμία μετάβαση δεν είναι δίκαιη όταν κάποιοι τόποι μετατρέπονται σε ζώνες θυσίας. Και η Εύβοια έχει ήδη θυσιαστεί αρκετά.
* Δημοτική Σύμβουλος Κύμης–Αλιβερίου
