Για δεύτερη συνεχή φορά με απόφασή της, η Ακαδημία Αθηνών κήρυξε την εκλογή για να πληρωθεί η έδρα της Ποίησης άγονη. Δεν έχει ιδιαίτερη σημασία να εκθέσει κανείς (με όσα έγιναν γνωστά) τις διαδικασίες που ακολουθήθηκαν και στις δύο εκλογές. Θα πρέπει όμως εξ αρχής να τονιστεί πως ο θεσμικός εκσυγχρονισμός, ο οποίος με πρωτοβουλία τού τότε προέδρου της Ακαδημίας Αθηνών (2024) Μιχάλη Σταθόπουλου σχεδιάστηκε και εφαρμόζεται, ενώ είναι πράγματι ένας μετασχηματισμός διαφωτιστικού τύπου, δεν απήλλαξε τον θεσμό από ιμπρεσιονιστικές προκατανοήσεις σχετικά με την εργο-βιογραφία των υποψηφίων. Οταν μιλάμε για θεσμούς διαφωτιστικού τύπου εννοούμε πως ισχύουν και διαδικαστικοί κανόνες και εφαρμόζονται ορθολογικά συστήματα αξιών, τα οποία ενημερώνουν τα πάθη προσωπικών και παθολογικών φιλονικιών.
Με την πρόσφατη απόφασή της (23 Απριλίου 2026) όσον αφορά την πλήρωση της θέσης Ποίησης η Ακαδημία Αθηνών, αντί να υπερασπιστεί τη θεσμική ορθολογική αυτοσυνείδησή της, διολίσθησε προς ένα ανορθολογικό πεδίο παθολογικών αντιπαραθέσεων. Επιμένω, μολονότι όσα γράφω διαβάζονται αινιγματικά, ότι όταν ένας θεσμός στη σύγχρονη δημοκρατική πολιτική κοινωνία δεν μπορεί να οργανωθεί και να λειτουργήσει ως θεσμός κανόνων και αξιών, αλλά μετατρέπεται σε «κοινωνικό μηχανισμό αναπαραγωγής» παθολογικών διαπροσωπικών σχέσεων, τότε αυτός ο θεσμός δεν πρόκειται να έχει κανένα μέλλον.
Δύο-τρία λόγια επί της εργο-βιογραφίας των δύο υποψηφίων για τη θέση της Ποίησης. Οι δύο κρινόμενοι υποψήφιοι ήταν ο Νάσος Βαγενάς και ο Δημήτρης Καλοκύρης. Με όσα έγιναν γνωστά, οι δύο αυτοί πνευματικοί δημιουργοί θα μπορούσαν να αναγορευθούν μέλη της Ακαδημίας Αθηνών με τα αξιακά και αξιολογικά μέτρα του θεσμού. Δεν έγινε αυτό όμως, επειδή υπερίσχυσαν τα πάθη έναντι του Λόγου.
Εδώ και δύο αιώνες οι νεωτερικές και σύγχρονες κοινωνίες θεσμοθέτησαν συστήματα αξιών όχι μόνο για να επιτύχουν τη συνοχή τους και την αναπαραγωγή τους, αλλά και για να εξασφαλίσουν το ιστορικό μέλλον τους. Η γενική αυτή διαπίστωση ισχύει και για τον θεσμό της Ακαδημίας Αθηνών.
Στη σύγχρονη ελληνική πολιτική κοινωνία η Ακαδημία Αθηνών κατέχει πρωτεύουσα θέση στη θεσμική συνείδηση του τόπου μας. Αυτή η συνείδηση αυτοϋπονομεύθηκε. Μόνο μια πολιτική λύση υπάρχει για να αντιληφθούμε ως κοινωνία τι ακριβώς συνέβη σε διαδικαστικό και αξιακό επίπεδο κατά την πρόσφατη εκλογή: να δημοσιοποιηθούν οι σχετικές διαβουλεύσεις. Μόνον τότε η Ακαδημία Αθηνών θα επιβεβαιώσει τον εαυτό της ως θεσμό αξιών!
Ο δημόσιος έλεγχος είναι το απόλυτο και ύψιστο κριτήριο κάθε θεσμού (πολιτικού, επιστημονικού, δικαστικού κ.ά.). Εν τέλει το ερώτημα παραμένει ανοιχτό: Οι αποφάσεις της Ακαδημίας Αθηνών θεμελιώνονται στον ορθολογικό επικοινωνιακό Λόγο ή μήπως στον ανορθολογικό Λόγο της μνησικακίας και των παθών ευρύτερα;
*Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας και συγγραφέας
