Τι φταίει;

Με αφορμή διάφορα κυβερνητικά σκάνδαλα και τις προκλητικές παραβιάσεις της δημοκρατικής νομιμότητας αναζωπυρώθηκε στη δημόσια συζήτηση το θέμα της παθογένειας των πελατειακών σχέσεων και το ερώτημα για το εάν το πολιτικό σύστημα υπηρετεί τη δημοκρατία και το δημόσιο συμφέρον.

Επιχειρώντας να ορίσει τις πιθανές λύσεις στα προβλήματα αυτά ο πρωθυπουργός διατύπωσε, με αρκετή ασάφεια, δύο διαδοχικές προτάσεις: το ασυμβίβαστο υπουργού – βουλευτή και την αλλαγή του εκλογικού συστήματος, ώστε αυτό να μετατραπεί σε ένα μικτό εκλογικό σύστημα σύμφωνα με το οποίο οι μισοί βουλευτές θα εκλέγονται σε μονοεδρικές περιφέρειες και οι άλλοι μισοί με λίστα.

Και οι δύο προτάσεις είναι παντελώς ακατάλληλες να υπηρετήσουν τον στόχο της καταπολέμησης των πελατειακών σχέσεων αφενός και αφετέρου να επιτρέψουν τη λειτουργία του πολιτικού συστήματος με διαφάνεια, μακριά από τον έλεγχο ισχυρών οικονομικών συμφερόντων και με όρους αφοσίωσης στη δημοκρατία, το δημόσιο συμφέρον και την ηθική της ευθύνης.

Σύμφωνα με τη διατύπωση του πρωθυπουργού, θα αναστέλλεται η βουλευτική ιδιότητα αυτού που αναλαμβάνει καθήκοντα υπουργού και όταν παύσει να είναι υπουργός, θα επιστρέφει στα βουλευτικά έδρανα. Και γιατί ως διά μαγείας ο ορκισθείς υπουργός θα πάψει να καλλιεργεί πελατειακές σχέσεις; Αντιθέτως, τίποτε δεν αποκλείει να εντείνει τις εξυπηρετήσεις στην εκλογική του πελατεία ως υπουργός, υπολογίζοντας ότι μετά τη λήξη της υπουργικής του θητείας και την επιστροφή του στα κοινοβουλευτικά καθήκοντα θα κριθεί ως υποψήφιος βουλευτής από τους εκλογείς του με βάση την ανταπόδοση στο ρουσφέτι.

Σε ό,τι αφορά το μικτό εκλογικό σύστημα, πρέπει να παρατηρήσω τα ακόλουθα. Στις μονοεδρικές περιφέρειες στενού εύρους, π.χ. αν ένας επαρχιακός δήμος αποτελέσει μια εκλογική περιφέρεια, οι σχέσεις πολιτικού και εκλογέων είναι πολύ πιο προσωποπαγείς και συνεπώς πολύ πιο πιεστικός ο πειρασμός των πελατειακών σχέσεων. Αν οι μονοεδρικές περιφέρειες εκτείνονται στο εύρος μιας διοικητικής περιφέρειας, όπως μεταδίδεται από μέσα ενημέρωσης ως εναλλακτική λύση, τότε η προσπάθεια των υποψηφίων σε μεγάλο γεωγραφικό ορίζοντα αυξάνει την οικονομική πίεσή τους και τον κίνδυνο εξάρτησής τους από οικονομικούς παράγοντες.

Τη σκυτάλη από τον πρωθυπουργό πήρε ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης, ο οποίος πρότεινε για τη θεραπεία του προβλήματος τη θεσμοθέτηση ανώτατου ορίου 20 χρόνων στη θητεία των βουλευτών, γιατί, όπως είπε, η μακρά θητεία επιτρέπει στους βουλευτές την οργάνωση πελατειακών σχέσεων και τη χρήση του ρουσφετιού.

Ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης εμφανίζεται να αγνοεί την Ιστορία και ορισμένες αλήθειες που προκύπτουν από αυτήν και σχετίζονται με τον δημόσιο βίο. Η εντιμότητα, η αξιοπρέπεια, η συνεπής αφοσίωση στο δημόσιο συμφέρον και όχι στις εκλογικές πελατείες έχουν σχέση με τη συνείδηση, τον χαρακτήρα, το ήθος των προσώπων και όχι με το εύρος των θητειών. Πρόσωπα με πολύχρονη παρουσία στην πολιτική, στο Κοινοβούλιο και σε υπουργικά αξιώματα έλαμψαν, κρινόμενα από την Ιστορία και τους πολίτες για το παράδειγμά τους. Ο Κωστής Στεφανόπουλος, ο Αναστάσιος Πεπονής, ο Ιωάννης Αλευράς, ο Λεωνίδας Κύρκος, η Μελίνα, για να αναφέρω λίγα παραδείγματα, δεν περίμεναν τη μεζούρα του κ. Ανδρουλάκη για να κάνουν το καθήκον τους. Αντιθέτως, πολιτικά πρόσωπα με ελάχιστη θητεία πρόλαβαν και προλαβαίνουν να ελεγχθούν για τον βίο και την πολιτεία τους.

Η απάντηση στο πρόβλημα είναι διαφορετική.

Χρειαζόμαστε βαθιές μεταρρυθμιστικές τομές στη λειτουργία του κράτους, ώστε να λειτουργεί ως εγγυητής των δικαιωμάτων των πολιτών και της νομιμότητας, χωρίς διαμεσολαβητές που ζουν από το σύστημα πατρονίας και πελατείας. Τότε μόνο θα αρθεί η βαθιά ριζωμένη αντίληψη στους νεοέλληνες ότι το κράτος είναι κάτι ξένο και εχθρικό προς αυτούς.

Χρειαζόμαστε το πολιτικό και ηθικό παράδειγμα των κομματικών ηγεσιών, παράδειγμα δέσμευσης σε ακλόνητους κώδικες αξιών, ώστε και κανείς πιο κάτω στην ιεραρχία να μην αισθάνεται εύκολο τον πειρασμό στη φτήνια του πολιτικάντη ή στη διαφθορά.

Χρειαζόμαστε ένα διαφορετικό εκπαιδευτικό σύστημα, που η παιδαγωγική αποστολή του δεν είναι μόνο η επάρκεια του πληκτρολογίου και η τυπική γνώση, αλλά η προετοιμασία των παιδιών να τιμήσουν στο ακέραιο την ιδιότητα του πολίτη και έχοντας επίγνωση του ρόλου και της ευθύνης τους να ονειρευτούν και να κάνουν τον κόσμο καλύτερο.