Αν δεν μείνει κανείς μόνο στον όλεθρο και την καταστροφή του πολέμου και αν δεν αφεθεί στον τρόμο και την ανασφάλεια που γεννά η προοπτική επέκτασης του χάους, θα μπορέσει ίσως να δει ένα χορογραφημένο και ευρύτατο σύστημα σημάτων – που αποστέλλονται σε μια προσπάθεια αναστολής της διάχυσης και περιορισμού του κινδύνου. Αυτός ο «διάλογος» διεξάγεται όχι μόνο μεταξύ των άμεσα εμπλεκομένων, περιλαμβάνει κρατικούς δρώντες, αλλά και κοινωνίες χωρών, χαρακτηρίζεται από πολυφωνία και –κάποιες φορές– κακοφωνία και συντίθεται από ασκήσεις ισορροπίας και προσπάθειες διατήρησης της εθνικής αξιοπρέπειας.
Για παράδειγμα, οι εκκλήσεις των Νετανιάχου και Τραμπ προς τον ιρανικό λαό για εξέγερση (που πλαισιώθηκαν από έναν λόγο προσανατολισμένο στην καταπίεση της κοινωνίας) έδωσαν γρήγορα τη θέση τους σε ρητορικές επιχειρήσεις υποκίνησης απόσχισης επαρχιών – αρχίζοντας από το Κουρδιστάν. Η απροθυμία των Κούρδων να δεσμευτούν σε οτιδήποτε –που και αυτή, με τη σειρά της, σχετίζεται με μια ιστορικά επιβεβαιωμένη δυσπιστία απέναντι σε «σωτήρες»– οδήγησε σε περιορισμό των προσδοκιών από την πλευρά, τουλάχιστον, των ΗΠΑ για την έκβαση του πολέμου. Και αυτός ο περιορισμός αποτυπώνεται και στον λόγο: ενώ στην αρχή η εστίαση ήταν στην ανατροπή του καθεστώτος και την απελευθέρωση του ιρανικού λαού, τα τελευταία μηνύματα έχουν να κάνουν με την «υποχρέωση» αποδοχής, από μέρους του Αμερικανού προέδρου, του επόμενου Ανώτατου Ηγέτη – χωρίς καμία αναφορά σε διάλυση των δομών που στηρίζουν το σύστημα και χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ότι το αξίωμα του Ανώτατου Ηγέτη είναι, σε μεγάλο βαθμό, καθαρά συμβολικού χαρακτήρα.
Και από την άλλη μεριά, η έκφραση απολογίας από τον πρόεδρο Πεζεσκιάν για τα χτυπήματα στο Κατάρ, στο Κουβέιτ και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα συνοδεύεται από νέες απειλές του προέδρου του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, Λαρετζανί, και καινούργιους πυραύλους. Οι «αντιφάσεις» αυτές, όμως, δεν δείχνουν, κατά τη γνώμη μου, εσωτερικό πανικό ή κατάρρευση, αλλά μάλλον μια πολύπλευρη πολιτική και τακτική προσέγγιση από την πλευρά ενός συστήματος εξουσίας που είναι επικεντρωμένο στην επιβίωσή του. Οι αντιφάσεις είναι πολύ εντονότερες, στην πραγματικότητα, στο εσωτερικό του στρατοπέδου MAGA – όπου, για πρώτη φορά, συναντάται τέτοιας έντασης δυσφορία, όπου γίνεται πλέον λόγος για «προδοσία» των Ρεπουμπλικανών ψηφοφόρων από την πλευρά του προέδρου Τραμπ, όπου νεοναζί υποστηρικτές της κυβέρνησης, σαν τον Νικ Φερνάντες, απευθύνουν ανοικτά εκκλήσεις για υποστήριξη των Δημοκρατικών στις επικείμενες ενδιάμεσες εκλογές και όπου το MAGA σύνθημα «America first» έχει πλέον μεταβληθεί, σκωπτικά, σε «Israel first». Η διεξαγωγή του πολέμου πρέπει να λαμβάνει πάντα υπόψη της το χρονικό στοιχείο: μιλάμε για κούρσα ταχύτητας ή αντοχής; Και βεβαίως αυτό το στοιχείο, με τη σειρά του, σχετίζεται με τους σκοπούς των επιχειρήσεων.
Εφόσον έχουμε αφήσει στην άκρη, ως ανεδαφικό και σουρεαλιστικό, το σενάριο της επιθυμίας ανατροπής του καθεστώτος – σενάριο που προϋποθέτει είτε εκτεταμένη λαϊκή εξέγερση με συμμετοχή, σε κάποια φάση, στρατιωτικών δυνάμεων του καθεστώτος, είτε χερσαίες επιχειρήσεις αμερικανικών δυνάμεων, είτε απόσχιση επαρχιών και, αναγκαστικά, διάχυση του χάους σε όλη την ευρύτερη περιοχή από το Αιγαίο ώς την Ινδία – μας μένει μόνο η «καλή» εκδοχή: η χορογραφημένη και προσεκτικά εκτελεσμένη εκτόνωση της κατάστασης, σε μια αποκλιμάκωση που θα σώζει, παράλληλα, και την αξιοπρέπεια των εμπλεκομένων και που θα αφήνει, ως ελαφρώς παραπονούμενο, μόνο το Ισραήλ. Ας ελπίσουμε ότι θα δούμε κάποια παραλλαγή αυτού του σεναρίου.
*Καθηγητής στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο
