Νόμιμη βία. Αλλο και τούτο

Διαβάζω και μεταφέρω επί λέξει τα όσα είπε ο υπουργός Υγείας Αδ. Γεωργιάδης περί νόμιμης κρατικής βίας: «Για όσους στα νιάτα μας είχαμε διαβάσει Μαξ Βέμπερ ο μόνος που έχει το μονοπώλιο στη νόμιμη κρατική βία είναι το κράτος». Τώρα αν ο υπουργός Υγείας είχε διαβάσει Βέμπερ στα νιάτα του δεν το θεωρώ και πολύ σίγουρο. Αν όμως πράγματι το είχε πράξει, τότε ή αργότερα, δεν πήρε από αυτόν μόνο τα περί νομιμότητας της κρατικής βίας, αλλά και τα περί γερμανικού εθνικισμού του οποίου ο Βέμπερ υπήρξε διαπρύσιος υποστηρικτής. Το πού και σε ποιον οδήγησε η βεμπεριανή αντίληψη περί γραφειοκρατικού κράτους το οποίο ασκεί και τη «νόμιμη» βία, καθώς και τα όσα ανέφερε περί «χαρισματικού» ηγέτη στο πλαίσιο μιας «Führerdemokratie», η οποία ελάχιστα διαφέρει στον πολιτικό πυρήνα της από τη χαϊντεγκεριανή «Führerprinzip», το αφήνω στην κρίση σας. Επειδή όμως τον τελευταίο καιρό η κριτική σκέψη υφίσταται μια βάναυση χειραγώγηση, προτιμώ να το πω ευθέως. Ολες αυτές οι θεωρίες και τα περί νόμιμης κρατικής βίας οδήγησαν στον ναζισμό.

Οσο και να υμνούν κάποιοι τον Βέμπερ, η Αρχηγική Δημοκρατία (Führerdemokratie) την οποία διαφήμιζε (δες δημοκρατία της Βαϊμάρης, του Συντάγματος της οποίας υπήρξε εμπνευστής) σε συνδυασμό με την Εξουσία του Αρχηγού (Führerprinzip) του Χάιντεγκερ οδήγησαν στον Αδόλφο Χίτλερ. Από τη Δημοκρατία του Αρχηγού ξεκίνησε το τέρας αυτό, όταν εξελέγη καγκελάριος και αμέσως μετά μεταπήδησε στην Εξουσία του Αρχηγού, όταν κατέλυσε το νόθο δημοκρατικό καθεστώς της Βαϊμάρης – και η συνέχεια είναι γνωστή. Νταχάου, Αουσβιτς, Μπάμπι Γιαρ και για να θυμηθούμε τα δικά μας, Δίστομο, Καισαριανή, Κάνδανος και τόσες άλλες φρικαλεότητες ων ουκ έστιν αριθμός.

Και για να επανέλθουμε στα περί νόμιμης βίας στην άσκηση της οποίας έχει «μονοπώλιο» το κράτος, να επισημάνουμε ότι η χρήση της λέξης «μονοπώλιο» δείχνει το μέτρο σκέψης του υπουργού. Η βία πουλάει πράγματι, πουλάει στις ειδήσεις, πουλάει στα πεδία των μαχών, στους νοικοκυραίους που ζουν με τον φόβο της, άσχετα αν οι ίδιοι μπορεί να την ασκούν στη γυναίκα τους, στα παιδιά τους, στο περιβάλλον, στον γείτονα. Το ίδιο πουλάει και η μονοπωλιακή βία του κράτους. Πουλάει στους συντηρητικούς ψηφοφόρους αλλά και στους «αχρείους ιδιώτες», τους μη ενεργούς πολίτες δηλαδή.

Οπως έχω αναπτύξει στο βιβλίο μου «Η κοινοτοπία της βίας, το χρονικό ενός πατριαρχικού κόσμου» (Εκδόσεις Δωδώνη, 2025) η βία δεν είναι φιλοσοφική έννοια ούτε κοινωνικό φαινόμενο. Η βία είναι εργαλείο στα χέρια οποιουδήποτε θέλει να επιβληθεί σε άλλον ή άλλους για διάφορους λόγους, οικονομικούς, φυλετικούς, πολιτικούς, οικογενειακούς, ιδεολογικούς, ψυχολογικούς. Η βία όμως γίνεται το τέλειο εργαλείο κυρίως στα χέρια του κράτους για όλους τους παραπάνω λόγους στο πλαίσιο μιας γραφειοκρατικής ιεραρχικής εξουσίας και ως τέτοιας φύσης είναι κοινότοπη. Και είναι κοινότοπη διότι οι ευθύνες άσκησής της διαχέονται στα κλιμάκια αυτής της ιεραρχίας ώστε να επικαλύπτονται και τελικά να συγκαλύπτονται αυτές οι ευθύνες.

Το αποτέλεσμα είναι η βία να εντάσσεται στην εργαλειοθήκη του κράτους ως το πιο αποτελεσματικό εργαλείο για τη λειτουργία του ως αυταρχικού κράτους της Führerdemokratie. Η βία για το κράτος αυτού του τύπου είναι ένας μηχανισμός που χρησιμοποιεί η εκάστοτε κυρίαρχη τάξη για να επιβληθεί στις υπόλοιπες. Και για να διατηρηθεί αυτή η κυριαρχία έχει ανάγκη δομές στο μέτρο της, όπως αστυνομία, στρατό, δικαστήρια, φυλακές. Πραγματική δημοκρατία και βία είναι έννοιες ασύμβατες. Και είναι ασύμβατες διότι η βία δεν αποτέλεσε ποτέ στο πλαίσιο της αθηναϊκής δημοκρατίας εργαλείο. Ειδικά η αστυνομική βία που αποτελεί το κυρίως μενού του σύγχρονου κράτους. Οταν κάποιος, Βέμπερ είναι αυτός ή Γεωργιάδης, μας λέει ότι υπάρχει νόμιμη βία, διαπράττει ύβρη σε βάρος της δημοκρατίας, διότι εντάσσει ένα εργαλείο σκληρό και άγριο στη χορεία των δημοκρατικών θεσμών. Νόμιμη βία όπως τη θέλει ο υπουργός, εάν την ασκούσε ένας πολίτης της Αθήνας σε βάρος ενός άλλου πολίτη, εθεωρείτο βαρύτατη προσβολή προσωπικότητας. Και για τον λόγο αυτό χρησιμοποιούσαν τους Σκύθες τοξότες-ραβδούχους, οι οποίοι λογίζονταν δημόσιοι δούλοι, για να επιβάλλουν την τάξη, συνήθως σε μεθυσμένα πλουσιόπαιδα. Αυτοί δε οι περίεργα ντυμένοι βάρβαροι αποτελούσαν συχνά αντικείμενο χλεύης για τους Αθηναίους πολίτες.

Για την πραγματική δημοκρατία, η βία ως αποκλειστικό λόγο ύπαρξης έχει το γεγονός ότι μας δίνει την ευκαιρία να την υπερβούμε ως ελεύθεροι και ισότιμοι πολίτες. Και το μόνο μέσο για να την υπερβούμε είναι το τρίπτυχο «Ισονομία – Ισηγορία – Ισοπολιτεία».

Ας αφήσει λοιπόν ο κ. υπουργός τον Βέμπερ στην ησυχία του και ας ασχοληθεί με τους προσφιλείς του, όπως διατείνεται, Ελληνες κλασικούς. Να τους διαβάσει σωστά όμως αυτή τη φορά.