Τις προσφυγικές πολυκατοικίες δίπλα στον «Αγιο Σάββα» τις γνωρίζουμε όλοι, τουλάχιστον όσοι συχνά διασχίζουμε τη λεωφόρο Αλεξάνδρας. Mοιάζουν εγκαταλειμμένες. Αυτό που πολλοί δεν γνωρίζουμε είναι ότι στο εσωτερικό τους έχει αναπτυχθεί μια κοινότητα που σφύζει από ζωή. Μια κοινότητα που αποτελεί όαση ανθρωπιάς, συλλογικότητας, αλληλεγγύης, δημιουργίας και πολιτισμού.
Μια εκπληκτικά οργανωμένη και αυτοδιοικούμενη κοινότητα, ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον κοινωνικό παράδειγμα, στ’ αλήθεια «Μια αχτίδα φωτός στη σκοτεινιά των ταραγμένων καιρών μας», όπως την ονόμασε ο ομότιμος καθηγητής της Σχολής Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ, Τάσης Παπαϊωάννου, στο πρόσφατο άρθρο του με αυτόν τον τίτλο στην «Εφημερίδα των Συντακτών» (30/1/2026, Art, σ. 30).
«Κοινή μας γλώσσα η αλληλεγγύη» είναι γραμμένο με μεγάλα κεφαλαία άσπρα γράμματα, κολλημένα στο πιο ψηλό σημείο του τοίχου μιας από τις συνολικά 8 πολυκατοικίες που τα αποτελούν. Και φαίνεται ότι αυτό τα μέλη της κοινότητας το εννοούν απολύτως. Απέξω τα κτίρια όπως τα ξέρουμε μοιάζουν αφημένα στη φθορά του χρόνου. Μέσα, επισκευασμένοι λειτουργικοί χώροι, συντηρημένοι με έγνοια, φροντίδα, ζεστασιά… Οι καταληψίες των Προσφυγικών φαίνεται να έχουν σώσει τον οικισμό από την κατάρρευση.
«Επισκεφτείτε τον χώρο. Η στήριξη όλων μας είναι αναγκαία. Γιατί η κοινότητα των κατειλημμένων Προσφυγικών δίνει ελπίδα ότι στους δύσκολους και σκοτεινούς καιρούς μας μπορεί να υπάρχει και χώρος κάποια τουλάχιστον όνειρα να αγγίξουν την πραγματικότητα»
Δίπλα από τις πολυκατοικίες της πρόσοψης, μια ξύλινη κατασκευή, το «κιόσκι», για την οποία η κοινότητα των Προσφυγικών είναι πολύ περήφανη! Κάθε Πέμπτη συγκεντρώνονται εκεί για προβολή ταινίας και κάθε Σάββατο και Κυριακή, αργά το απόγευμα, υποδέχονται κόσμο μέσα και έξω από την κοινότητα με μεζέδες και μουσική. Κάθε, δε, πρώτη Κυριακή του μήνα, 10.00-12.00, μας καλούν να δοκιμάσουμε τα προϊόντα της δομής του φούρνου και άλλες λιχουδιές της γειτονιάς και να γνωριστούμε.
Τετρακόσιοι άνθρωποι μάθαμε ότι κατοικούν στις πολυκατοικίες. Οι 250 από αυτούς είναι μέλη της κοινότητας, ανάμεσά τους και 30 ή 40 παιδιά. Οι υπόλοιποι, παλιοί ιδιοκτήτες που αρνήθηκαν να υποκύψουν σε μια πιεστική απαλλοτρίωση και να τα εγκαταλείψουν ή/και ενοικιαστές τους. Διακόσια πενήντα άτομα η κοινότητα. Ανθρωποι που ανήκουν σε 27 διαφορετικές εθνότητες, συμπεριλαμβανομένων Ελλήνων, άνθρωποι με διαφορετικές ηλικίες, με διαφορετικά βιώματα, διαφορετικές γλώσσες και θρησκείες, με κοινή ανάγκη να ζουν με αξιοπρέπεια, να γίνονται ορατοί και σεβαστοί, κατάφεραν να συνεννοηθούν και να συγκροτήσουν μια συμπεριληπτική κοινότητα που διοικείται αμεσοδημοκρατικά από τη γενική της συνέλευση.
Ανάμεσά τους πρόσφυγες και μετανάστες, άνθρωποι που ήταν άστεγοι ή άνεργοι, άνθρωποι που μάχονταν για μια ελπίδα και άνθρωποι απελπισμένοι. Κατάφεραν να παλέψουν με εμπόρους ναρκωτικών, που στην πρώτη φάση είχαν φωλιάσει στα αφημένα κτίρια, και να νικήσουν! Κατάφεραν να δημιουργήσουν μια μικρή συνεκτική κοινωνία που για να απαντήσει στις ανάγκες τις δικές της και της δύσκολης εποχής μας έχει αναπτύξει 22 (!) μέχρι τώρα δομές, όπως τις ονομάζουν, που συνεχώς αναθεωρούνται ή και εμπλουτίζονται.
● Δομή φιλοξενίας απόρων ασθενών του «Αγίου Σάββα» ή/και συγγενών τους.
● Δομή συλλογικού φούρνου, ανοιχτού και στη γειτονιά. Συνιστώ το εξαιρετικό ψωμί με προζύμι και τις απίστευτες λιχουδιές!
● Δομή παιδικού σταθμού, διαμορφωμένου με φροντίδα για τα μικρότερα παιδιά της κοινότητας.
● Δομή παιδικού στεκιού και αυτομόρφωσης, όπου πραγματοποιούνται μαθήματα ενισχυτικής διδασκαλίας στα παιδιά σχολικής ηλικίας όλων των βαθμίδων από εθελοντές εκπαιδευτικούς.
● Δομή βιβλιοθήκης εξοπλισμένης με βιβλία και πάγκους μελέτης. Σ’ αυτήν βρίσκουν καταφύγιο τα παιδιά μεγαλύτερων ηλικιών που θα ήθελαν να μελετήσουν με ησυχία.
● Δομή κοινωνικού ιατρείου και κοινωνικού φαρμακείου, στις οποίες μπορούν να απευθύνονται και άτομα της γειτονιάς.
● Γυναικεία δομή, η οποία εστιάζει ιδιαίτερα στις σχέσεις ισότητας και συντροφικότητας.
● Δομή συλλογικού σκίπινγκ, που απευθύνεται την ώρα που τελειώνουν οι λαϊκές αγορές της περιοχής στους παραγωγούς, οι οποίοι τους διαθέτουν τρόφιμα, που τα μοιράζουν και σε άστεγους εκτός κοινότητας.
● Δομή συλλογικής κουζίνας
● Δομή νεολαίας
● Δομή συλλογικού internet
● Δομή προβολών
● Δομή αδέσποτων ζώων
και άλλες…
Κι ακόμη, με τη συμβολή φίλων και αλληλέγγυων, οργανώνουν πληθώρα εκδηλώσεων πολιτιστικών, καλλιτεχνικών, ιστορικών. Η κριτική και η αυτοκριτική, δηλώνουν, αποτελούν βασικά εργαλεία της συλλογικότητάς τους. Εχουν συγκροτήσει καταστατικό, που γίνεται σεβαστό από όλα τα μέλη της κοινότητας. Φροντίζουν τους γερόντους τους και περιθάλπουν όσους βρίσκονται στην όποια ανάγκη. Σέβονται και αποδέχονται ο ένας τον άλλο. Κανείς δεν νιώθει μόνος και δεν είναι μόνος.
Για την ανάπλαση του χώρου των Προσφυγικών έχουν γίνει πολλές μελέτες από μεταπτυχιακούς φοιτητές και υποψήφιους διδάκτορες της Σχολής Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ. Μελέτες που σέβονται τους χώρους και τους ανθρώπους τους. Αυθόρμητα έρχεται η σκέψη πως σε μια πολιτεία φιλική στον άνθρωπο μια τέτοια κοινότητα, που τόσο πολύ έχει αναπτυχθεί από μόνη της, θα έπρεπε να υποστηριχτεί και όχι να απειλείται με έξωση, όπως μάθαμε ότι συμβαίνει. Γιατί θέλει, λέει, η Περιφέρεια να φτιάξει στον χώρο κοινωνικές κατοικίες.
Μα, είναι ο χώρος κοινωνικές κατοικίες, οι οποίες φροντίζονται εξαιρετικά από τους κατοίκους τους. Θέλει, λέει, η Περιφέρεια να φτιάξει δομή φιλοξενίας απόρων ασθενών του «Αγίου Σάββα» και των συγγενών τους. Μα, ήδη έχει φροντίσει γι’ αυτό η κοινότητα των Προσφυγικών. Η δομή υπάρχει και σκέφτονται να την επεκτείνουν. Δεν αξίζει να δει με προσοχή η Περιφέρεια τις μελέτες των αρχιτεκτόνων που έχουν γίνει για τη συνολική ανάπλαση του χώρου;
Από την ιστοσελίδα τους «save prosfygika.gr» ενημερωθήκαμε ότι ένας από τους κατοίκους από τα μέλη της κοινότητας ξεκίνησε απεργία πείνας στις 5 Φεβρουαρίου, ως έσχατο μέσο αγώνα προκειμένου να αποτραπούν τα σχέδια της Περιφέρειας που συνδέονται με την έξωσή τους. Ακούει κανείς;
Επισκεφτείτε τα Προσφυγικά. Η στήριξη όλων μας είναι αναγκαία. Γιατί η κοινότητα των κατειλημμένων Προσφυγικών δίνει ελπίδα ότι στους δύσκολους και σκοτεινούς καιρούς μας μπορεί να υπάρχει και χώρος κάποια τουλάχιστον όνειρα να αγγίξουν την πραγματικότητα… Και αυτή η ελπίδα, αυτή η «αχτίδα φωτός», είναι σημαντικό να μη χαθεί. Για κείνους, για μας, για όλους μας.
*Συνταξιούχος πανεπιστημιακός ΕΚΠΑ
