Συμπαθέστατη
Αλώπηξ: ζώο με υψηλή νοημοσύνη που το πρωτογνωρίσαμε ως “κυρά Μάρω” είτε πρωταγωνίστρια της Disney είτε από την γιαγιά μας σε κάποιο από τα τόσα διαθέσιμα παραμύθια: Η αλεπού και το λελέκι, η αλεπού και τα σταφύλια, η αλεπού με την κομμένη ουρά, η αλεπού κι ο γάιδαρος κ.ά.
Παρομοίως, η πολυμήχανη κι ελαφρώς ύπουλη «κυρά Μάρω» της ελληνικής λαογραφίας είναι τέτοια γιατί γνωρίζει πως δεν έχει τη δύναμη του κορυφαίου αρπακτικού, όπως φυσικά δεν έχει και καμία ελπίδα απέναντι στους ανθρώπους.
Αντιπαραβάλλεται ιδιαιτέρως προς τον ισχυρό μεν, κουτό δε «ξάδερφο» της λύκο ενώ αλλού είναι η τόσο περίπλοκη σκέψη της αυτή που τελικά φαίνεται να την βλάπτει. Αυτή η αντιπαραβολή υπερπολυπλοκότητας και πρακτικής απλότητας γίνεται συνήθως με τον σκαντζόχοιρο. Θα επανέλθουμε όμως σε αυτό το σημείο στο τέλος.
Μυστηριώδης
Στον θρύλο η αλεπού καταφεύγει πάντα στο τέχνασμα και στην επίθεση, όπου είναι αθόρυβη κι αστραπιαία. Η πονηριά της διογκώνεται πολύ πέρα από τις υπαρκτές φυσικές τακτικές του ζώου: πχ υποκρίνεται τάχα τη νεκρή ώστε να την προσεγγίσουν τα πουλιά και ύστερα να τους επιτεθεί ξαφνικά, ενώ στο γνωστό μύθο του Αισώπου πείθει τον κόρακα να τραγουδήσει, ώστε να του πέσει το φαγητό από το ράμφος και να το φάει εκείνη.
Με πονηριά κρύβει ακόμη τις αποτυχίες της (τα σταφύλια που είναι ψηλά, «ήταν άγουρα») ενώ όταν χάνει την ουρά της στο δόκανο προσπαθεί να πείσει και τις υπόλοιπες να κάνουν το ίδιο.
Αντιπαθέστατη
Παλιότερα την συναντάμε ως ηρωίδα πολλών διηγήσεων στο Μεσαίωνα, αν και τότε ήταν σύμβολο του διαβόλου. Πίσω δε στην αρχαία θρησκεία οι Θεοί την είχαν στείλει ως τιμωρία στους θνητούς για ένα τους έγκλημα
Πρόκειται για μια γιγαντιαία – άπιαστη αλεπού (Τευμησσία αλεπού ή Καδμεία). Ο Αμφιτρύων την καταδίωξε με το μαγικό σκυλί, την Λαίλαπα και τότε ο Δίας βρέθηκε σε τόσο δύσκολη θέση με την διαμάχη των δύο θηρίων που τα μετέτρεψε σε πέτρα. Εκδιώχθηκαν στα αστέρια όπου και εγκαταβιούν ακόμη, η μεν Λαίλαπα ως ο Μέγας Κύων, η δε Τευμησσία αλεπού ως Μικρός Κύων.
Ακόμη πιο σκοτεινά είναι όμως τα πράγματα για την αλεπού στην ασιατική ιστορία και στο Kitsune. Αλεπού με τις εννιά ουρές της Κινέζικης λογοτεχνίας, στη χώρα των Πράσινων Λόφων είχαν τέσσερα πόδια και εννιά ουρές ενώ ακούγονταν σαν μωρά που κλαίνε κι ήταν ανθρωποφάγες. Μετακινούνταν μέσα στα σώματα ανθρώπων, δημιουργούσαν φωτιά, εμφανίζονταν στα όνειρα ανθρώπων με φοβερή ικανότητα για ψευδαισθήσεις εξαιρετικά περίπλοκες. Είχαν δυνατότητα να διαστρεβλώνουν το χώρο και το χρόνο και να τρελλαίνουν τους ανθρώπους, παίρνοντας φανταστικές μορφές.
Μια επίκαιρη παραβολή
Από όλα αυτά για τις αλεπούδες -και στον τύπο πολιτικών που πάει ο νούς σας- στέκομαι στην σύγκριση της ευκόλως δαιμονοποιήσιμης αλεπούς με τον σκαντζόχοιρο.
Μάλλον ευθύνεται η αγαλλίαση που διέγνωσα σε δημοσιολογούντες μισθοσυντήρητους του ευρυτέρου μητσοτακισμού κι αλλων ευαγών ιδρυμάτων, λόγω επιβεβαίωσης του δημοσκοπικού κόστους κάποιων απρόσεκτων, αμφίσημων και παρεξηγήσιμων δηλώσεων ή αναρτήσεων εκ μέρους της κ Μαρίας Καρυστιανού.
Η ρήση του Αρχίλοχου και τίτλος του κειμένου δηλώνει πως κάποιοι άνθρωποι κοιτούν τις λεπτομέρειες σε ό,τι κάνουν, όπως η αλεπού, ενώ άλλοι είναι καλοί στο ένα και μεγάλο όραμα που έχουν, όπως ο σκαντζόχοιρος.
Οι πολιτικοί κι οι στοχαστές μπορούν να κατηγοριοποιηθούν ως αλεπούδες και σκαντζόχοιροι μας είπε ο Isaiah Berlin το 1953, φτάνοντας στο σημείο να ισχυριστεί πως η αρχική διάκριση του Έλληνα ποιητή υπήρξε «μια από τις πιο βαθιές διαφορές που διακρίνουν συγγραφείς και στοχαστές, αλλά και τα ανθρώπινα όντα εν γένει».
Ο σκαντζόχοιρος «συνδέει τα πάντα με ένα μεγάλο και κεντρικό όραμα, μια μοναδική, καθολική και οργανωτική αρχή κάτω από την οποία αποκτούν νόημα ό,τι είναι και ό,τι πει».
Η αλεπού, από την άλλη, «επιδιώκει πολλούς σκοπούς, συχνά άσχετους μεταξύ τους, ακόμα και αντιφατικούς, που δεν συνδέονται ισχυρά με ηθικές ή αισθητικές αρχές».
Άραγε η νεόκοπη πολιτικός κ Μαρία Καρυστιανού σας μοιάζει περισσότερο για πονηρή αλεπού ή αντιθέτως με μονομανή και στοχοπροσηλωμένο σκαντζόχοιρο;
*Ελεύθερος επαγγελματίας, πρ. βουλευτής
