Το ερώτημα το οποίο μοιάζει να απασχολεί τις τελευταίες μέρες, ιδιαιτέρως τους ανθρώπους της Αριστεράς, είναι το ιδεολογικό πρόσημο της κ. Καρυστιανού και του πολιτικού σχήματός της. Πρόκειται άραγε για ακόμη ένα ακροδεξιό κόμμα το οποίο τώρα αρχίζει να διαμορφώνεται, καλυμμένο όμως αυτή τη φορά μέσα από τον πόνο και την ταλαιπωρία του απλού ανθρώπου και την οργή απέναντι στην κρατική διαφθορά (ιδιαίτερα αυτής της -όπως όλα δείχνουν- ιδιαίτερα μακρόβιας κυβέρνησης); Φοβόμαστε ότι το πιθανότερο είναι να είναι κάτι πολύ πιο μπερδεμένο και γι’ αυτόν τον λόγο πολύ πιο επικίνδυνο…
Ολα ξεκίνησαν με την περίφημη δήλωσή της πριν από μερικές μέρες ότι υπάρχει «θέμα δημόσιας διαβούλευσης» για τις αμβλώσεις. «Η σκοταδιστική δήλωση Καρυστιανού για τις αμβλώσεις προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων» έγραφε η «Εφ.Συν.». «Σύσσωμος ο προοδευτικός χώρος αλλά και η κυβέρνηση καταδικάζουν τις επικίνδυνες απόψεις για τις αμβλώσεις όπως εκφράστηκαν από τη Μαρία Καρυστιανού»[1]. Ομως την ίδια ή την επόμενη μέρα η ίδια εξέφρασε μια ξεκάθαρη θέση υπέρ του γάμου των ομόφυλων ζευγαριών, μιλώντας το πρωί της Δευτέρας 19 Ιανουαρίου στην εκπομπή «10 Παντού» του OPEN. Πώς είναι δυνατόν το ίδιο άτομο να πρεσβεύει τόσο αντιφατικές απόψεις; Ξαφνικά τώρα όλοι όσοι έσπευσαν να τη χαρακτηρίσουν ακροδεξιά μπερδεύτηκαν. Μα τι είναι; Πού ανήκει;
Μία εβδομάδα μετά περίπου, με αφορμή την επέτειο των Ιμίων, επανήλθε. «Σκληρή κριτική άσκησε η Μαρία Καρυστιανού στην κυβέρνηση και προσωπικά στον Κυριάκο Μητσοτάκη αναφορικά με τα ελληνοτουρκικά και την επικείμενη συνάντησή του με τον Ταγίπ Ερντογάν. Η Μ. Καρυστιανού ζητά να γίνει γνωστή η θεματολογία της συνάντησης, οι θέσεις της ελληνικής πλευράς και σημειώνει πως «η διατήρηση της εθνικής κυριαρχίας και η άσκηση των δικαιωμάτων της χώρας από το διεθνές δίκαιο είναι αδιαπραγμάτευτες και οποιαδήποτε απεμπόλησή τους είναι εθνική προδοσία»[2]. Μα τελικά είναι ή δεν είναι; Οι δύο από τις τρεις πρόσφατες δηλώσεις της μετά την ανακοίνωσή της περί καθόδου στην πολιτική ταυτίζονται με μερικές από τις πιο σκληρές θέσεις της ελλαδικής ακροδεξιάς. Η άλλη μοιάζει να πρεσβεύει το αντίθετο. Σε μια παλιότερη, πιο ξεκάθαρη εποχή, το μέχρι στιγμής συμπέρασμα θα ήταν ότι η κ. Καρυστιανού βρίσκεται σε παράκρουση και ότι τέτοιες δηλώσεις δεν θα έπρεπε να αντιμετωπιστούν στα σοβαρά. Ομως σήμερα, καθώς η δημοφιλία της νέας πολιτικού δεν μοιάζει να έχει πληγεί ιδιαιτέρως μετά από όλα αυτά, ίσως βρισκόμαστε σε μια νέα κατάσταση όπου οποιαδήποτε ιδεολογική συνέπεια ίσως δεν μπορεί καν να γίνει κατανοητή.
Λίγο καιρό πιο πριν ο μουσουλμάνος υποψήφιος του Δημοκρατικού Κόμματος, Zohran Mamdani, εκλέχτηκε δήμαρχος της Νέας Υόρκης. Την ίδια μέρα η εφημερίδα New York Post κυκλοφόρησε με πρωτοσέλιδο παραλλαγμένο από σοβιετική αφίσα της εποχής του διαστημικού ανταγωνισμού, η οποία έδειχνε τον καινούργιο δήμαρχο να κρατάει ένα τεράστιο σφυροδρέπανο. Ο απρόσμενος νικητής δεν ήταν πλέον καταχωρισμένος ως «αλλοδαπός» ή «μουσουλμάνος», αλλά ως κομμουνιστής. Και η βαριά σκιά του μακαρθισμού, η οποία είχε σημαδέψει τη χώρα τη δεκαετία του ’50 επίσης απρόσμενα, επανήλθε. Οι έννοιες, οι ιδεολογίες και οι ταυτότητες λοιπόν έχουν χάσει το νόημά τους μέσα στον ωκεανό των υβριδίων τους. Αν η κ. Καρυστιανού μπορεί να είναι το άθροισμα αυτών των αντιφατικών ταυτοτήτων, τότε μήπως αυτό ισχύει για όλους μας; Μπορούμε σήμερα, στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, να ασπαζόμαστε τις πιο ακραίες ιδεολογικές αντιφάσεις;
Ρωτήσαμε το Chatgpt: Τι είναι ο αναρχοκαπιταλισμός; Κι αυτό απάντησε: ο αναρχοκαπιταλισμός είναι μια πολιτική φιλοσοφία που συνδυάζει αναρχισμό και καπιταλισμό. Υποστηρίζει μια κοινωνία χωρίς ιθαγένεια όπου όλες οι υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που συνήθως παρέχονται από την κυβέρνηση (όπως η επιβολή του νόμου, τα νομικά συστήματα και η άμυνα), παρέχονται από ιδιωτικές οντότητες σε μια ελεύθερη αγορά. Σε αυτό το πλαίσιο τα άτομα θα έχουν πλήρη δικαιώματα ιδιοκτησίας και οι εθελοντικές συναλλαγές θα διέπουν όλες τις αλληλεπιδράσεις. Οι υποστηρικτές υποστηρίζουν ότι αυτό το σύστημα θα οδηγούσε σε μεγαλύτερη προσωπική ελευθερία και οικονομική αποτελεσματικότητα, καθώς ο ανταγωνισμός θα οδηγούσε την καινοτομία και θα βελτίωνε τις υπηρεσίες. Οι επικριτές ωστόσο εγείρουν ανησυχίες σχετικά με πιθανές ανισότητες, την έλλειψη ρύθμισης και την ικανότητα των ισχυρών οντοτήτων να εκμεταλλεύονται το σύστημα.
Αφού πήραμε θάρρος από αυτό, ξαναρωτήσαμε: τι είναι ο αναρχομοναρχισμός; Το ChatGPT απάντησε: ο αναρχομοναρχισμός είναι μια πολιτική φιλοσοφία που συνδυάζει στοιχεία αναρχισμού και μοναρχίας. Θεωρεί ότι ένας μονάρχης μπορεί να υπάρξει σε ένα σύστημα που επιτρέπει την ατομική ελευθερία και αυτονομία, αμφισβητώντας την παραδοσιακή άποψη ότι η μοναρχία και ο αναρχισμός είναι εγγενώς αντίθετοι. Σε αυτό το πλαίσιο ο ρόλος του μονάρχη θεωρείται περισσότερο ως συμβολικό ή τελετουργικό πρόσωπο παρά ως κεντρική αρχή που επιβάλλει κανόνες ή ελέγχει τον πληθυσμό. Οι υποστηρικτές υποστηρίζουν ότι μια εθελοντική, αποκεντρωμένη κοινωνία θα μπορούσε να διατηρήσει μια μοναρχία που σέβεται τις προσωπικές ελευθερίες, με τον μονάρχη να λειτουργεί ως ενοποιητικό πολιτιστικό ή ιστορικό πρόσωπο. Η έννοια είναι κάπως εξειδικευμένη και συχνά συζητείται, καθώς εγείρει ερωτήματα σχετικά με την ισορροπία δυνάμεων, τη νομιμότητα της εξουσίας και τη φύση της διακυβέρνησης.
Την προηγούμενη δεκαετία το σύμβολο της ελλαδικής ακροδεξιάς έγινε απρόσμενα το κόμικς και ταινία «300». Σε αυτή τη δεκαετία φαίνεται ότι είναι ο πρώτος κυβερνήτης του νεοσύστατου ελλαδικού κράτους, ο Ιωάννης Καποδίστριας. Δεν περνάει βδομάδα που να μην ιδρύεται ένα καινούργιο, συνήθως πολύ σκληρό, ακροδεξιό κόμμα και συνήθως όλα χρησιμοποιούν αυτή τη μορφή ως το κεντρικό τους σύμβολο. Μοιάζει παράδοξη επιλογή. Ο Καποδίστριας δύσκολα μπορεί να συνδεθεί με την ανορθολογική φασίζουσα ακροδεξιά. Ολα όμως φαίνεται να αλλάξανε μετά την πολυσυζητημένη πλέον ομώνυμη ταινία του Γιάννη Σμαραγδή. Το τρέιλερ της ταινίας θα μπορούσε να είναι το αρχέτυπο ενός φασιστικού TikTok: «Your Majesty, I’m a Greek», «Η φυλή για την οποία μιλώ είναι απόγονοι τριών πολιτισμών, του μινωικού, του κλασικού ελληνικού και του βυζαντινού». Πριν καν η ταινία βγει στις αίθουσες, το τρέιλέρ της έμοιαζε ήδη να αποτελεί το αρχέτυπο για ακόμη έναν γύρο εθνικιστικών διεκδικήσεων.
Μετά την προβολή της ακολούθησε η έκρηξη. Σε μια σελίδα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ενός αρχηγικού στελέχους μιας τέτοιας παράταξης ανάμεσα στις τουρκοφαγικές και εθνικιστικές αναρτήσεις, ανάμεσα ακόμη στις φωτογραφίες του Καποδίστρια, υπάρχει κάτι ακόμη πιο παράταιρο: μια ανάρτηση για τον Τσε Γκεβάρα. Μας πώς; Πώς ταιριάζουν όλα αυτά; Κρατούν από τον Αργεντίνο επαναστάτη μια φράση και της δίνουν βεβαίως ένα καινούργιο νόημα που να τους ταιριάζει. Μέσα στο συνονθύλευμα της διαμόρφωσης και τροποποίησης της millennial alt-right ιδεολογίας μπλέκουν κάθε δυνατό σύμβολο, που αποκτά έτσι ένα καινούργιο νόημα. Μια διαδικασία πολτοποίησης του νοήματος όπου όλα αλέθονται και αποκτούν καινούργια σηματοδότηση. Γιατί τώρα; Γιατί το δεύτερο μισό της τρίτης δεκαετίας του 21ου αιώνα σαρώνεται από ένα κύμα παγκόσμιας ακροδεξιάς, πιο ακραίας από ποτέ πριν στον μεταπολεμικό κόσμο, αλλά και έτοιμης να χρησιμοποιήσει κάθε δυνατό σύμβολο και να το αφομοιώσει για τους σκοπούς της.
*Αναπληρωτής καθηγητής της Ιστορίας της Τέχνης στη Σχολή Αρχιτεκτόνων του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου
2. https://www.efsyn.gr/politiki/antipoliteysi/498712_se-grammi-samara-i-karystianoy-sta-ellinotoyrkika
