Η επικείμενη εμφάνιση του νέου κόμματος υπό την ηγεσία της Μαρίας Καρυστιανού έφερε στην επιφάνεια, για άλλη μια φορά, τη συζήτηση περί νοήματος της ύπαρξης των εννοιών Αριστερά και Δεξιά. Αφορμή αποτέλεσε μια σχετική δήλωση της Καρυστιανού (παλαιότερα αντίστοιχη δήλωση είχε κάνει η Ζωή Κωνσταντοπούλου).
Χαρακτηριστικό δείγμα αυτής της προβληματικής αποτέλεσε η συνέντευξη που έδωσε ο Κώστας Δημουλάς, καθηγητής στο Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής του Παντείου Πανεπιστημίου, στον ραδιοφωνικό σταθμό 9.84. Θα είμαι εξ αρχής προκλητικός. Ακούγοντας κάποιος τη συνέντευξη αυτή, μπορεί να δει πώς ορισμένοι διανοούμενοι μετατρέπονται σε θεραπαινίδες της εξουσίας ακόμη και ακούσια.
Ο καθηγητής, λοιπόν, είπε ανάμεσα σε άλλα: α) υπάρχουν ιδεολογίες και πολιτικά σχήματα που δεν εντάσσονται στο κλασικό σχήμα Αριστερά-Δεξιά, β) κοινωνικές πολιτικές εφάρμοσαν και οι σοσιαλδημοκράτες και οι χριστιανοδημοκράτες, γ) κόμματα με την ταμπέλα της Αριστεράς ή Κεντροαριστεράς εφάρμοσαν νεοφιλελεύθερες πολιτικές.
- Ας επιχειρήσουμε να βάλουμε τα πράγματα σε μια σειρά. Είναι γνωστό ότι οι δύο όροι έλκουν την καταγωγή τους από τη γαλλική επανάσταση και προέκυψαν από τον τρόπο με τον οποίο κάθονταν οι παρατάξεις στην εθνοσυνέλευση. Έκτοτε,ο όρος Αριστερά απέκτησε μια πολυσημία αφού χρησιμοποιήθηκε κατά καιρούς από τους κομμουνιστές, τους σοσιαλιστές, τους σοσιαλδημοκράτες ή ακόμα τους αναρχικούς,το οικολογικό και φεμινιστικό κίνημα κ.λπ.. Μήπως, λοιπόν, η πολυσημία του όρου και η χρήση του από διαφορετικούς πολιτικούς φορείς τον καθιστούν άχρηστο;
- Πέρα από τις θεωρητικές προσεγγίσεις, πρέπει να τονίσουμε με τη μέγιστη δυνατή έμφαση ότι ο όρος Αριστερά ταυτίστηκε με οράματα και την κοινωνική πάλη. Τα οράματα αυτά αφορούσαν τη νέα κοινωνία, τη σοσιαλιστική, καθώς και κοινωνικούς αγώνες που ήταν αγώνες για τα εργατικά δικαιώματα, την εθνική ανεξαρτησία, τα δικαιώματα των γυναικών, τα δικαιώματα των φυλετικών μειονοτήτων, τις κοινωνικές εξεγέρσεις και τις επαναστάσεις.
- Η Αριστερά, λοιπόν, κουβαλάει ένα μεγάλο ηθικό, πολιτικό, ιδεολογικό και κοινωνικό φορτίο. Σαφώς και δεν είναι ενιαία. Υπάρχει κομμουνιστική Αριστερά, ρεφορμιστική Αριστερά, αντιιμπεριαλιστική αριστερά κ.λπ.. Είναι αναμφισβήτητο γεγονός ότι βρισκόμαστε σε μια ιστορική περίοδο κοινωνικής οπισθοδρόμησης και συντηρητικοποίησης που συνοδεύεται από την απίσχναση ή τη μετάλλαξη κομμάτων της Αριστεράς, αλλά αυτό δεν συνεπάγεται την ανυπαρξία της. Η εκμετάλλευση της έννοιας της Αριστερά από πολιτικούς απατεώνες είναι ένα άλλο ζήτημα. Όπως και άλλο ζήτημα είναι η χρήση της κενού περιεχομένου έννοιας Κεντροαριστερά.
- Η χρήση της έννοιας Αριστερά δεν αφορά μία φαντασιακή κατάσταση όπου εγκεφαλικά κατασκευασμένες ιδέες με τη συγκεκριμένη επωνυμία αντιστοιχούσαν σε ανύπαρκτα προβλήματα. Τα προβλήματα ήταν απολύτως υπαρκτά. Αλλιώς, μπορούμε εύκολα να καταλήξουμε στο πόρισμα του Λάσκαρη περί κατάργησης της ταξικής πάλης. Στην κοινωνία, είτε το θέλουμε είτε όχι, υπάρχουν τάξεις. Και αυτές οι τάξεις έχουν αντιτιθέμενα συμφέροντα. Και υπάρχει εκμετάλλευση. Και υπάρχει άδικο για τους εκμεταλλευόμενους. Και οι ισχυροί είναι αυτοί που εφαρμόζουν το δικό τους δίκιο. Και για να κρατηθεί το σύστημα της εκμετάλλευσης χρησιμοποιείται βία. Βία στους εργασιακούς χώρους, βία στον δρόμο, βία μέσω των νόμων.
- Υπάρχει, άραγε, αλήθεια στον ισχυρισμό ότι σοσιαλδημοκρατικές κυβερνήσεις εφάρμοσαν νεοφιλελεύθερα μέτρα και ότι συντηρητικές κυβερνήσεις πήραν κοινωνικά μέτρα; Φυσικά και υπάρχει αλήθεια αλλά αν δεν εξετάσουμε τα αίτια αυτών των γεγονότων, τότε μπορούμε να οδηγηθούμε σε επιπόλαια και αντεπιστημονικά συμπεράσματα. Όταν συντηρητικές κυβερνήσεις, μετά τη λήξη του Β΄ παγκοσμίου πολέμου, υιοθέτησαν το κεϋνσιανό μοντέλο (το λεγόμενο κοινωνικό κράτος) αυτό ήταν μια ανάγκη του συστήματος προκειμένου α) να μην επαναληφθούν τα κρισιακά φαινόμενα του 1929, β) να «απαντηθεί» το τότε ελκτικό σοβιετικό μοντέλο, γ) να γίνουν ορισμένες παραχωρήσεις κάτω από την πίεση των εργατικών κινημάτων και τη δράση των κομμουνιστικών κομμάτων, δ) να συλλεχθούν κεφάλαια από το κράτος. Από την άλλη, από τη δεκαετία του 1970 και έπειτα, οπότε και ο τρόπος διαχείρισης του καπιταλισμού αλλάζει (από το κεϋνσιανό μοντέλο οδηγούμαστε στο νεοφιλελεύθερο), τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα ως πυλώνες του αστικού συστήματος εφαρμόζουν με ζήλο τα νεοφιλελεύθερα μέτρα. Ήταν υποχρεωμένα να το κάνουν αφού αποτελούσαν τον άλλο πόλο του αστικού δικομματικού συστήματος και έπρεπε να εξυπηρετήσουν τη νέα στρατηγική: ιδιωτικοποιήσεις, συρρίκνωση των εργατικών δικαιωμάτων, περικοπές στη υγεία, παιδεία, κοινωνική ασφάλιση, τσάκισμα των συνδικάτων. Όλα αυτά όχι μόνο δεν καταργούσαν την αντικειμενική ύπαρξη των τάξεων και την ταξική πάλη αλλά υπογράμμιζαν το έντονα ταξικό πρόσημο της εφαρμοζόμενης πολιτικής.Άλλωστε και αυτό το κεϋνσιανό μοντέλο δεν κατήργησε τον καπιταλισμό.
- Όσοι υποστηρίζουν την κατάργηση των εννοιών Αριστεράς και Δεξιάς και την ανάγκη να υπάρξουν νέα νοηματικά σχήματα, άθελά τους ή απολύτως συνειδητά, υπηρετούν συστημικές λογικές και άρα απολύτως δεξιές. Για παράδειγμα, η Νέα Δημοκρατία στην ιδρυτική της διακήρυξη αναφέρει πως «θα υπηρετεί πάντα και μόνο τα αληθινά συμφέροντα του έθνους, που βρίσκονται πέρα και πάνω από τις παραπλανητικές ετικέτες της Δεξιάς, τουΚέντρου και της Αριστεράς».
- Επιπλέον, η θεωρητική τους συμβολή έχει μηδαμινή αξία και δεν διέπεται από καμία πρωτοτυπία. Διανοητές όπως ο Λυοτάρ, ο Ίγκλεχαρτ και ο Γκίντενς εδώ και δεκαετίες επιχειρούν να μας πείσουν ότι οι συγκεκριμένοι όροι στερούνται νόηματος. Ο Ίγκλεχαρτ τη δεκαετία του 1980 έγραψε ότι οι πολίτες αρχίζουν να κινούνται πέρα από το κλασικό αριστερά–δεξιά αφού αφήνουν σταδιακά τα κλασικά πεδία κοινωνικής πάλης, ο μεταμοντέρνος Λυοτάρ εξαπέλυσε επίθεση στον μαρξισμό στηλιτεύοντας τις μεγάλες αφηγήσεις, ο Γκίντενς που υπήρξε συμβουλάτορας του Τόνι Μπλερ έδωσε την ευκαιρία στη Θάτσερ να πει ότι «το μεγαλύτερο επίτευγμά μου ήταν ο εργατικός Τόνι Μπλερ».
Η πλήρης μετάλλαξη των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων, η σοσιαλδημοκρατικοποίηση πολλών κομμουνιστικών κομμάτων, η κρίση εν γένει του παγκόσμιου κομμουνιστικού κινήματος, δεν δικαιώνουν επ΄ ουδενί την άποψη που δεν δέχεται τον διαχωρισμό Αριστεράς-Δεξιάς. Μοιάζει να είναι μια απολιτική άποψη αλλά είναι εν τέλει βαθιά πολιτική και μάλιστα πρόκειται για δεξιά τοποθέτηση αφού επιχειρεί να συμβάλλει στην από τα πάνω επιβολή μιας ομογενοποιημένης συνειδησιακής κατάστασης στα μυαλά των ανθρώπων. Πέρα από το ότι δεν έχει καμία θεωρητική συνεισφορά, είναι επιζήμια σε μία περίοδο κατά την οποία ασκείται η πιο αντιδραστική πολιτική σε εθνικό και διεθνές επίπεδο μετά το πέρας του Β΄ παγκοσμίου πολέμου. Δηλαδή σε μια εποχή που υπάρχει απόλυτη ανάγκη της ανάδειξης των διαχωριστικών γραμμών.
Και για να μην ξεχνιόμαστε όσο κι αν απορρίπτει κάποιος τις έννοιες Αριστερά-Δεξιά, δεν θα εμποδίσει τους Αμερικανούς πολίτες να διαδηλώνουν στη Μινεσότα και αλλού, τους Γάλλους να εξεγείρονται κατά καιρούς, τους λαούς της Ευρώπης να καταγγέλλουν στους δρόμους τη γενοκτονία των Παλαιστινίων, τους Έλληνες να ψηφίζουν ΟΧΙ στο δημοψήφισμα του 2015, τους Βενεζουελάνους να στηρίζουν την κυβέρνησή τους μετά την απαγωγή του προέδρου Μαδούρο, τους εργάτες να απεργούν σε όλες τις γωνιές του πλανήτη.Η ταξική πάλη δεν καταργείται ούτε στην πράξη, ούτε και στα χαρτιά αφού όπως λέει ο ποιητής «στο φως δεν βάζουν φωτιά».
Υ.Γ.: Ο Κ. Λάσκαρης υπήρξε υπουργός εργασίας της Νέας Δημοκρατίας το 1976και κατά την εισηγητική του έκθεση στη βουλή επιχειρώντας να υποστηρίξει ένα αντεργατικό έκτρωμα είπε ότι δεν υπάρχει πλέον «εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο» δηλώνοντας στους δημοσιογράφους ότι : «Δεν θα επιτρέψομεν την πάλην των τάξεων»!
(*) Εκπαιδευτικός-συγγραφέας
