Η σύγκρουση Αμερικής και Ευρώπης

Το τελευταίο διάστημα με αφορμή την «υπόθεση Γριλανδία» οι επικοινωνιακές-συμμαχικές σχέσεις ανάμεσα στην Αμερική και την Ευρώπη όχι μόνον ανατράπηκαν, αλλά αντικαταστάθηκαν από μιαν ιδιότυπη σύγκρουση και διένεξη μεταξύ των συμμάχων. Εάν εξετάσουμε την εξέλιξη αυτή είτε από τη σκοπιά της διαμάχης των ιδεών είτε από τη σκοπιά του νέου γεω-οικονομικού παραδείγματος, θα καταλήξουμε στη διαπίστωση ότι η μεταπολεμική διεθνή τάξη πραγμάτων ανήκει στο παρελθόν. Προς το παρόν βρισκόμαστε σε μια φάση κατά την οποία οι δύο πλευρές (ΗΠΑ και Ε.Ε.) επεξεργάζονται, η καθεμιά για να υπερασπιστεί τα συμφέροντά της, προγράμματα αντιπαράθεσης και σύγκρουσης με κριτήριο την ισχύ (Μacht).

Από τις πληροφορίες και τις αναλύσεις στη διεθνή δημόσια σφαίρα προκύπτει ότι θα επικρατήσει εκείνη η πλευρά που διαθέτει τα αποτελεσματικότερα όπλα ισχύος. Η σύγκρουση αυτή δεν πρόκειται να διευθετηθεί με τους κανόνες του επικοινωνιακού μεταπολεμικού κόσμου. Απ’ αυτήν την άποψη η Αμερική υπερτερεί στο πεδίο της ισχύος. Είναι ο γεω-οικονομικός Γολιάθ.

Τα ερωτήματα που ανακύπτουν είναι τα εξής δύο: Πώς μπορεί να βγει νικητής η Ε.Ε. όταν περιορίζεται στην επίκληση των επικοινωνιακών και θεσμικών κανόνων του μετα-πολέμου χωρίς να έχει τις δυνατότητες άσκησης ισχύος; Και το δεύτερο ερώτημα είναι το εξής: Πώς και πού θα καταλήξει τελικά αυτή η σύγκρουση; Προτείνω να διερευνήσουμε κάποιες απαντήσεις σ’ αυτά τα ερωτήματα αφού προηγουμένως επεξεργαστούμε ερμηνευτικά σχήματα που αναφέρονται στην ιστορική εξέλιξη του καπιταλισμού. Πράγματι, διανύουμε μια ιστορική φάση-εξέλιξη της παγκόσμιας πολιτικής κοινωνίας κατά την οποία το «πάνω χέρι» έχει η κεφαλαιοκρατική οικονομία. Ζούμε σ’ έναν άλλου τύπου καπιταλισμό, ο οποίος δεν έχει καμία σχέση με τον μεταπολεμικό «δημοκρατικό καπιταλισμό», στον οποίο το δίκαιο (Recht) και η πολιτική λειτουργούσαν ως ελεγκτικός μηχανισμός του κεφαλαίου. Στην εποχή μας το κεφάλαιο ως οικονομική κοινωνική δυναμική αυτονομείται και είναι εκείνος ο παράγοντας που ρυθμίζει τη δομή και τη λειτουργία της παγκόσμιας πολιτικής κοινωνίας.

Στο ερώτημα λοιπόν ποιος θα εξέλθει νικητής στη σύγκρουση Αμερικής και Ευρώπης, αυτό δεν εξαρτάται από τη διαμάχη ανάμεσα σε δύο πολιτικά υποκείμενα (ΗΠΑ και Ε.Ε.) αλλά τελικά ανάγεται στον ενδο-καπιταλιστικό πόλεμο που διεξάγεται ανάμεσα σε επιμέρους τύπους του κεφαλαίου. Το ζήτημα είναι πολύπλοκο και θα το εξετάσουμε σ’ ένα επόμενο άρθρο μου.

* Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας