Προς το παρόν, υπάρχει ένα αδιαμφισβήτητο δεδομένο που δίνει τον ρυθμό. Ο πρόεδρος Τραμπ είναι απρόβλεπτος και ασυγκράτητος. Ο χθεσινός τίτλος της «Εφ.Συν.» «Παγκόσμια ανασφάλεια» ήταν μια περιεκτική περιγραφή της κατάστασης. Κάθε πρόβλεψη για την επόμενη μέρα είναι σχεδόν αδύνατη. Από την άλλη, υπάρχει η ιδέα του τανγκό («tango effect»). Η μεταφορά του τανγκό χρησιμοποιείται για να περιγράψει τη σχέση αλληλεξάρτησης και αμοιβαίας δράσης μεταξύ δύο πλευρών στην κοινωνία, την πολιτική, τις διεθνείς σχέσεις κ.ο.κ. Για να χορέψεις τανγκό χρειάζονται δύο. Αυτό σημαίνει ότι για τις σχέσεις ΗΠΑ-Ευρώπης καμία κοινωνική ή πολιτική εξέλιξη δεν μπορεί να είναι μονομερής και ότι οι δράσεις του ενός περιορίζουν, διαμορφώνουν ή και μετασχηματίζουν τις δράσεις του άλλου. Το ενδιαφέρον σ’ αυτή τη συγκυρία της παντοδυναμίας του Τραμπ είναι το αποτέλεσμα. Εδώ το αποτέλεσμα μάλλον ξεφεύγει από τους υπολογισμούς των δύο πλευρών, εφόσον δεν ελέγχεται πλήρως από τους βασικούς συμμετέχοντες.
Αυτό το τελευταίο φαίνεται να απασχολεί τόσο την πλευρά των ΗΠΑ (ενδεχομένως λιγότερο) όσο και την πλευρά της Ευρώπης (μάλλον περισσότερο). Το καλό νέο έρχεται από τη «θεωρία του εκκρεμούς» και την ισορροπία μέσα από την τακτοποίηση των πολιτικών κύκλων και την εναλλαγή της εξουσίας. Δίχως να μιλάμε απόλυτα, οι αλλαγές εκδηλώνονται ιστορικά όταν ένα κόμμα (εδώ οι Ρεπουμπλικανοί του Τραμπ) υπερεκπληρώσει ή αποτύχει να εκπληρώσει τις προσδοκίες. Και στη μία και στην άλλη περίπτωση, το σύστημα Τραμπ θα φθαρεί και θα ηττηθεί.
Στην Αμερική υπάρχει δυσαρέσκεια για τις πολιτικές Τραμπ, η οποία δεν φτάνει μέχρι εδώ για διάφορους λόγους. Αυτό στο μέλλον θα σημάνει μετακίνηση από την τραμπική/ακαθόριστη στην πιο φιλελεύθερη διαχείριση μέσω των εκλογικών κύκλων. Οι ηγέτες με ισχυρή προσωπικότητα (όπως ο Τραμπ) μπορούν να επιβιώνουν έξω από τις παραδοσιακές δομές, αλλά ακριβώς αυτό κάνει την εξουσία τους πιο ευάλωτη. Το υβριδικό σύστημα όπου το άτομο έχει μεγαλύτερη επιρροή από τους θεσμούς και καλλιεργεί προσδοκίες, όπως η πολιτική MAGA (Make America Great Again), είναι ένα κυρίαρχο πολιτικό ρεύμα, λειτουργεί ως ευρύτερη ιδεολογία/κίνημα μέσα (και γύρω) από το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, αλλά κρίνεται.
Από oικονομική άποψη οι δασμοί και οι οικονομικοί πόλεμοι του Τραμπ δεν ικανοποιούν τις προσδοκίες των οπαδών του γιατί έχουν αποτελέσματα αντίθετα από τα προσδοκώμενα. Και η πολιτική «διπλωματία» με το «Πρώτα η Αμερική» απομονώνει τις ΗΠΑ από τον υπόλοιπο κόσμο και, κυρίως, από τους κατεξοχήν συμμάχους τους στο δυτικό ημισφαίριο. Τέλος, τα βασικά χαρακτηριστικά της πολιτικής MAGA στο εσωτερικό των ΗΠΑ είναι ο τραμπικός λαϊκισμός και η έντονη διχοτόμηση της κοινωνίας σε «λαό» έναντι των αποτυχημένων «ελίτ» και η εκφρασμένη δυσπιστία προς πολιτικά, δημοσιογραφικά και επιστημονικά κατεστημένα. Το σχέδιο αυτό δεν θα μακροημερεύσει.
Το θέμα είναι γιατί δεν αντιδρά η Ευρώπη. Γιατί η Ευρώπη δημιουργεί προϋποθέσεις μακροημέρευσης του τραμπισμού; Γιατί δείχνει αδράνεια ή αμηχανία απέναντι σε μια στρατηγική του Τραμπ που αμφισβητεί ανοιχτά τις ίδιες τις ευρωπαϊκές αξίες; Η απάντηση δεν είναι μία. Είναι συνδυασμός δομικών αδυναμιών, πολιτικού υπολογισμού και στρατηγικής εξάρτησης.
Πρώτον, η Ε.Ε. δεν είναι ενιαίο πολιτικό υποκείμενο· δεν έχει ενιαία αποτελεσματική εξωτερική πολιτική· δεν έχει ενιαία στρατηγική κουλτούρα· δεν μιλά με μία φωνή. Επομένως, δεν μπορεί να αντιδράσει όπως ένα κράτος. Αντίθετα, καταλήγει σε χαμηλού ρίσκου, ασαφείς δηλώσεις· επιλέγει τη σιωπή αντί της σύγκρουσης. Ομως, η αδράνεια αυτή ταυτίζεται συχνά με την παράλυση.
Δεύτερον, μεταπολεμικά η Ευρώπη ήταν στρατηγικά εξαρτημένη από τις ΗΠΑ. Παρά τη ρητορική «στρατηγικής αυτονομίας» τον τελευταίο καιρό, η ευρωπαϊκή ασφάλεια εξαρτάται από το ΝΑΤΟ, το ΝΑΤΟ εξαρτάται από τις ΗΠΑ και οι ΗΠΑ του Τραμπ μπορούν να «τραβήξουν το χαλί» ανά πάσα στιγμή. Το ζήτημα της Γριλανδίας θέτει ένα όριο.
Τρίτον, στην Ευρώπη είναι διάχυτα ο φόβος και η απροσδιοριστία της πολιτικής κατεύθυνσης. Λόγου χάρη, εθνική κυριαρχία απέναντι στις υπερεθνικές οντότητες, «πατριωτικά κόμματα» (τα οποία λατρεύει ο Τραμπ) αντί των φιλελεύθερων οντοτήτων και, τέλος, αμφισβήτηση της ίδιας της Ε.Ε. ως πολιτικού σχεδίου. Αλλωστε, στην ίδια την Ευρώπη υπάρχει μια υπόγεια σύμπλευση κρατών (στην Κεντρική & Ανατολική Ευρώπη) τα οποία συμφωνούν σιωπηρά με πολλές θέσεις του Τραμπ.
Ετσι, οι χαμηλοί τόνοι και οι προσπάθειες κατευνασμού του Τραμπ αναδεικνύουν την κρίση αυτοπεποίθησης της ίδιας της Ευρώπης: Η Ε.Ε. δεν είναι σίγουρη για το μοντέλο της, δεν έχει αφήγημα ισχύος, δεν ξέρει αν θέλει να είναι μόνον αγορά, γεωπολιτικός παίκτης ή κανονιστική δύναμη.
Το ότι η ευρωπαϊκή πολιτική κουλτούρα είναι μια κουλτούρα αποφυγής των συγκρούσεων και διατήρησης της ειρήνης, απέναντι σε έναν λόγο επιθετικό, αλαζονικό, συγκρουσιακό, είναι ένα βραχυχρόνιο μειονέκτημα. Το στοίχημα είναι πώς θα το μετατρέψει σε μακροχρόνιο πλεονέκτημα. Δύσκολο αλλά όχι αδύνατο.
