Πριν από λίγο καιρό συμπληρώθηκαν 25 χρόνια από την έναρξη λειτουργίας του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού (International Space Station – ISS). Στον σύγχρονο πολυπολικό πλανήτη Γη η «κοινή προσπάθεια» για εξερεύνηση του Διαστήματος προσκρούει στις γεωπολιτικές και επικοινωνιακές φιλοδοξίες των οικονομικά ισχυρών κρατών: το καθένα θέλει να υλοποιήσει το δικό του διαστημικό πρόγραμμα. Προσκρούει όμως και στα… γεράματα του ISS που έχει ήδη ξεπεράσει το προβλεπόμενο όριο της -ενίοτε συναρπαστικής- ζωής του.
Ο σχεδιασμός του Σταθμού ξεκίνησε στα μέσα της δεκαετίας του 1980. Προκειμένου να υλοποιηθεί το τολμηρό για τα δεδομένα της εποχής πρότζεκτ συνεργάστηκαν διαστημικές υπηρεσίες από την Ευρώπη, την Αμερική και την Ασία. Από το 1975 είχε προηγηθεί η ιστορική συνεργασία ΗΠΑ και Σοβιετικής Ενωσης στο πρόγραμμα «Απόλλων – Σογιούζ». Σε μια εποχή που το ψυχροπολεμικό κλίμα δέσποζε σε όλη την υφήλιο, η σύμπραξη τόσων πολλών κρατών για ένα τόσο περίπλοκο εγχείρημα ήταν ένα όραμα που φάνταζε ουτοπικό και όμως έγινε πραγματικότητα.
Τα εξαρτήματά του ISS προήλθαν από διάφορες χώρες και η συναρμολόγησή τους, μαζί με την πρώτη δοκιμή τους, έγινε στο Διάστημα. Το βασικότερο τμήμα, ο θαλαμίσκος Zarya, κατασκευάστηκε στη Μόσχα, ο δεύτερος θαλαμίσκος Unity στην Αλαμπάμα, το εργαστήριο Columbus στη Βρέμη και ο ρομποτικός βραχίονας του Σταθμού στο Οντάριο.
Από τη στιγμή που ο Σταθμός κατοικήθηκε πρώτη φορά, στις 2 Νοεμβρίου 2000, δεν έχει σταματήσει ούτε για μία μέρα να περιστρέφεται γύρω από τη Γη και να κατοικείται, έχοντας έτσι φιλοξενήσει πάνω 260 ανθρώπους από 21 χώρες. Η κατασκευή του βρισκόταν εν εξελίξει όλα αυτά τα χρόνια, με καινούργιες πτέρυγες να προστίθενται συνεχώς. Σήμερα αποτελεί το μεγαλύτερο αντικείμενο στο Διάστημα κατασκευασμένο από ανθρώπους και κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες φαίνεται από τη Γη με γυμνό μάτι.
Αλτσχάιμερ, καρκίνος, 3D printing
Περιστρέφεται σαν τεράστιος τεχνητός δορυφόρος σε απόσταση 413 έως 422 χιλιομέτρων από την επιφάνεια της Γης. Εχει κλίση 51,6 μοιρών από τον Ισημερινό, μέση ταχύτητα 28.000 χιλιομέτρων (!) την ώρα και ολοκληρώνει μια περιστροφή γύρω από τη Γη σε 93 λεπτά, με τον συνολικό αριθμό περιστροφών ανά ημέρα να ανέρχεται στις 15,5. Αν βρισκόταν στο έδαφος θα ζύγιζε 450 τόνους, ενώ έχει μήκος 109 μέτρα, όσο δηλαδή περίπου ένα γήπεδο ποδοσφαίρου.
Στον ISS έχει σημειωθεί ένα μεγάλο μέρος της τεχνολογικής προόδου των αρχών του 21ου αιώνα. Από τη θεραπεία του Αλτσχάιμερ και του καρκίνου μέχρι το 3D printing και από τη διαχείριση φυσικών καταστροφών ώς τη ζωή στο Διάστημα, σχεδόν δεν υπάρχει επιστημονικό επίτευγμα που να μην έχει μελετηθεί στον Σταθμό.
Φυσικά οι αστροναύτες που αφιερώνονται ολοκληρωτικά στην έρευνα και επιλέγουν να αλλάξουν τόσο ριζικά τη ζωή τους δεν παύουν να είναι άνθρωποι. Γι’ αυτό στα χρονικά του ISS έχουν καταγραφεί και διάφορες αστείες ιστορίες, που προσέδωσαν μια πιο ελαφριά νότα στο δύσκολο αυτό εγχείρημα. Για παράδειγμα το 2001 έδωσε την ευκαιρία σε γνωστή εταιρεία πίτσας να «επεκτείνει» τη δραστηριότητά της στο Διάστημα -προφανώς για διαφημιστικούς λόγους-, καθώς ο Ρώσος αστροναύτης Γιούρι Ουσάτσοβ παρήγγειλε πίτσα η οποία έφτασε στα χέρια του με την επόμενη αποστολή.
Κανείς δεν μπορεί να ξεχάσει την καλλιτεχνική φλέβα του Καναδού κυβερνήτη Κρις Χάντφιλντ, που στις 12 Μαΐου 2013 γύρισε μέσα στον Σταθμό ένα βιντεοκλίπ με τον ίδιο να παίζει κιθάρα και να τραγουδάει το «Space Oddity» του Ντέιβιντ Μπόουι. Ο Μπόουι είχε χαρακτηρίσει τη συγκεκριμένη επανεκτέλεση ως «την πιο συγκινητική απ’ όλες», ενώ ο Χάντφιλντ δήλωσε αργότερα ότι με αυτόν τον τρόπο έφερε λίγη χαρά στον τραγουδιστή στα τελευταία χρόνια της ζωής του.
Σε ένα πρότζεκτ τέτοιας μεγάλης εμβέλειας, με τόσα κράτη να εμπλέκονται, αναμφίβολα ανακύπτουν και δυσκολίες. Η μεγαλύτερη και μακροβιότερη από αυτές είναι η επιρροή των πολιτικών γεγονότων και των διακρατικών σχέσεων. Οι τεταμένες σχέσεις ΗΠΑ – Ρωσίας δυσχεραίνουν τη λειτουργία του Σταθμού, με αποκορύφωμα τις απειλές των Αμερικανών να αποχωρήσουν μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία στις 24 Φεβρουαρίου του 2022.
Οι Ρώσοι από την πλευρά τους έχουν αφήσει μέχρι και σήμερα ανοιχτό το ενδεχόμενο αποχώρησής τους, με το μέλλον της επιχείρησης και των χρηματοδοτών της να διαγράφεται αβέβαιο. Εξάλλου ο Σταθμός κατέχει το παγκόσμιο ρεκόρ για το πιο ακριβό αντικείμενο που κατασκευάστηκε ποτέ από άνθρωπο, με το κόστος συναρμολόγησης και εγκατάστασης να ανήλθε στα περίπου 130 δισ. ευρώ και το κόστος συντήρησης να ξεπερνάει τα 2,5 δισ. ευρώ ετησίως.
«Εις θάνατον» το 2030
Σε μια εποχή που οι διεθνείς εντάσεις όλο και αυξάνονται, είναι απίθανο οι πολιτικοί ηγέτες να παραμερίσουν τα πολιτικά τους συμφέροντα για χάρη της επιστήμης. Ακόμα, όσο περνάνε τα χρόνια, πληθαίνουν και οι τεχνικές δυσκολίες. Αν και μόλις 25χρονος, ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός είναι ο γέροντας της διαστημικής εποποιίας. Οι ρωγμές και οι διαρροές ανησυχούν πολύ τους επιστήμονες, που πρόσφατα σχεδίασαν νέα πλάνα έκτακτης εκκένωσης για τους αστροναύτες. Καθώς ο σταθμός έχει ήδη ξεπεράσει την προβλεπόμενη διάρκεια ζωής κατά μία δεκαετία, η NASA έχει δρομολογήσει για το 2030 την καύση του με ελεγχόμενη πτώση.
Πλέον οι χώρες και οι οργανισμοί που συμμετέχουν στο εγχείρημα έχουν αρχίσει να επικεντρώνονται στην ενίσχυση της δικής τους παρουσίας στο Διάστημα.
Η Ευρωπαϊκή Ενωση φιλοδοξεί να ηγηθεί του διαστημικού ανταγωνισμού, ενώ οι ΗΠΑ του Ντόναλντ Τραμπ έχουν αρχίσει ήδη να υλοποιούν το πρόγραμμα «Αρτεμις» για να ξαναστείλουν επανδρωμένη αποστολή στο φεγγάρι. Η Κίνα από την πλευρά της έχει το πιο φιλόδοξο σχέδιο, που περιλαμβάνει εξερεύνηση σε όλους τους πλανήτες του ηλιακού συστήματος.
Το σίγουρο είναι ότι κανείς δεν μπορεί να προβλέψει ακριβώς τι επιφυλάσσει το μέλλον για τον άνθρωπο ανάμεσα στα αστέρια.
