Για κάποια πράγματα συχνά μιλάμε και σκεφτόμαστε απλοϊκά – όπως για το αν κινούμαστε σε τροχιά προόδου ή συντηρητικοποίησης, για τις κοινωνικές μεταβολές και την υποθετική γραμμική τους πορεία, για το αν ο κόσμος αλλάζει προς το καλύτερο ή προς το χειρότερο. Το ίδιο αναμένεται και για επιμέρους κοινωνικά θέματα, όπως όταν ερωτόμαστε αν τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα ή η έμφυλη ισότητα πάνε καλύτερα ή χειρότερα τα τελευταία χρόνια. Αυτό λοιπόν είναι ένα μικρό σχόλιο επιμονής υπέρ ενός σύνθετου, κριτικού αναστοχασμού όσων μας καίνε.
Στα μέσα Νοεμβρίου κυκλοφόρησε στα social media ένα αρχικά μικρό απόσπασμα συνέντευξης της Αφροδίτης Λατινοπούλου σε γνωστό ινφλουένσερ και χορευτή, τον Τάσο Ξιαρχό. Η συζήτησή τους έγινε μέσα σε ένα σκοτεινό στούντιο με κόκκινο χαλί, μπαρόκ καναπέδες και τη λέξη «Ομόνοια» γραμμένη με κεφαλαία νέον γράμματα πίσω τους. Ο οικοδεσπότης σε ανάλογη διάθεση φοράει κόκκινο παντελόνι, πουκάμισο και ένα κόκκινο γιλέκο με παγέτες. Το βίντεο κλείνει με μια γυναίκα με κόκκινο δαντελωτό κορσέ να χορεύει με αισθησιακό τρόπο ανάμεσά τους. Η πρώτη ανάγνωση είναι ότι όλα αυτά, μαζί με το βασικό στοιχείο ότι ο Ξιαρχό είναι ανοιχτά γκέι και οροθετικός, πάνε κόντρα σε όσα πρεσβεύει η ακροδεξιά ευρωβουλεύτρια και το προφίλ τού «Πατρίδα, Θρησκεία, Οικογένεια» που προωθεί. Αντίθετη, επίσης, φαίνεται να είναι η ίδια η συνεντευξιαζόμενη προς τις ταυτότητες και την έμφυλη επιτέλεση του οικοδεσπότη. Η πραγματικότητα όμως διαψεύδει τις επιφανειακές εντυπώσεις.
Τα τελευταία δέκα και πλέον χρόνια τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα έχουν καταλάβει περισσότερο χώρο από ποτέ στη δημόσια συζήτηση. Εχουν δοθεί πολλές μάχες και έχουν κερδηθεί αρκετά θεσμικά αντίβαρα στη βία και στις διακρίσεις που δέχονται οι ΛΟΑΤΚΙ+ άνθρωποι. Την ίδια ώρα, με την άνοδο της Ακροδεξιάς και του τραμπισμού διεθνώς, πληθαίνουν και τα παραδείγματα ΛΟΑΤΚΙ+ πολιτικών υποκειμένων που ενστερνίζονται και ενσωματώνουν, μαζί με τη ΛΟΑΤΚΙ+ ταυτότητά τους και όχι χώρια από αυτήν, τα πιο αντιδραστικά προτάγματα της Ακροδεξιάς και του απολίτικου (ή μεταπολιτικού) λόγου. Από τη λεσβία πρόεδρο του ακροδεξιού AfD στη Γερμανία μέχρι τον ανοιχτά γκέι Κασσελάκη εντός του χώρου της ονομαζόμενης (Κεντρο)Αριστεράς στην Ελλάδα, έχει καταστεί σαφές ότι οι εθνικισμοί, οι ακροδεξιές ή αντιδημοκρατικές πρακτικές και τα αντιδραστικά αφηγήματα μπορούν να είναι μέρος τού άλλοτε αντιληπτού σαν a priori προοδευτικού πεδίου του φύλου και της σεξουαλικότητας. Έτσι, μια γυναίκα πολιτικός μπορεί να εκφράζει ακραία ισλαμοφοβία στο όνομα της έμφυλης ισότητας, μια φεμινίστρια να εκφράζει ακραία τρανσφοβία στο όνομα του φεμινισμού, ένας γκέι να εκφράζει (ομο)εθνικισμό στο όνομα της σεξουαλικής διαφοράς που όμως υπερασπίζεται την εθνική ομοιομορφία, και πάει λέγοντας.
Είναι σαφές λοιπόν γενικά στον δυτικό κόσμο ότι μόνο η θεσμική κατοχύρωση δεν αρκεί -κάποιες φορές μάλιστα λειτουργεί ως προκάλυμμα των βαθύτερων ζητημάτων που μένουν αναπάντητα, και βέβαια ως ξέπλυμα των πολιτικών δυνάμεων εκείνων που συμβάλλουν σε δομικά προβλήματα ανισότητας σε πολλαπλά επίπεδα (ταξικό, έμφυλο, φυλετικό κ.ά.). Ο λόγος που δεν αρκεί είναι ότι για να έρθει η εκάστοτε θεσμική προστασία χρειάζεται οι εμπειρίες των έμφυλων και σεξουαλικών μειονοτήτων να ενταχθούν σε ένα σχήμα κανονικοποίησης που τις αποστειρώνει από την ουσία της ελεύθερης έκφρασης και επιτέλεσής τους. Κάθε κουίρ ζωή για να προστατευτεί καλείται να κλειστεί σε ένα σχήμα πυρηνικής οικογένειας, εθνικής ομοιογένειας, μεσαίας τάξης και άνω, λευκής υπεροχής και γενικά κανονιστικής επιτέλεσης, να αποτάξει επομένως οτιδήποτε μοιάζει απειλητικό στο status quo.
Με λίγα λόγια: όσοι/ες σήμερα ζουν και φέρονται με τρόπο που τους/τις κάνει να φαίνονται αξιοπρεπείς, καλοβαλμένοι και επιτυχημένοι, μπορούν να προστατεύονται σε έναν ικανοποιητικό βαθμό. Οτιδήποτε όμως θυμίζει περιθώριο -η Ομόνοια και ο Ζακ, οι σεξεργάτριες, οι τρανς και οι κουίρ επιτελέσεις στο κοινωνικό πλαίσιο- αυτά παραμένουν στο κενό. Όσο όμως κι αν στο όνομα της προοδευτικότητας καλογυαλίζουμε μειονότητες για να φανούν αρκετά καλές στα οικογενειακά (και τα πολιτικά) τραπέζια, η πραγματικότητα θα μας δείχνει όσα αρνούμαστε: η Ακροδεξιά, ο νέος φασισμός, οι γενοκτονίες και η απανθρωποποίηση των πιο ευάλωτων θα βρίσκουν πραγματικό αντίπαλο μόνο στις μάχες που θα έχουν στις κεντρικές γραμμές τους τα πιο καταπιεσμένα υποκείμενα.
Άλλωστε, καμιά μεγάλη εξέγερση δεν ξεκίνησε ποτέ από ανθρώπους που γίνονταν αντιληπτοί ως «κανονικοί» στο πολιτικό πεδίο -αλλά από τα περιθώρια, τους τρελούς και ασυμβίβαστους αυτού του κόσμου.
*ψυχολόγος, επιστημονικά συνυπεύθυνη Orlando LGBT+
