Η Ελλάδα σε καθεστώς «έκτακτης ανάγκης»

Ο Ιταλός φιλόσοφος (και προσωπικός φίλος μου) Giorgio Agamben υποστηρίζει εδώ και χρόνια ότι οι χώρες της Δύσης, ολόκληρη, εν πάση περιπτώσει, η Δύση για να επιβιώσει στην ιστορική προοπτική της θα πρέπει κάθε φορά να θυσιάζει ένα κομμάτι του εαυτού της. Είναι γνωστές οι πολιτικο-πρακτικές θεωρίες του για τον «Homo Sacer» και για το καθεστώς της έκτακτης ανάγκης.

Δεν σκοπεύω σ’ αυτό το σύντομο κείμενό μου να ανασυγκροτήσω τις βασικές και θεμελιώδεις ιδέες του Giorgio Agamben. Θεωρώ ότι εδώ και δεκαετίες αποτελούν κοινό κτήμα όλων μας στην πολιτική δημόσια σφαίρα της Ευρώπης. Μάλιστα στην «περίπτωση της Ελλάδας», όπως έχει αυτή καταγραφεί στον ευρωπαϊκό ισολογισμό του Σόιμπλε, θυσιάστηκε η ζωή της ίδιας της κοινωνίας μας ως κοινωνικού βιόκοσμου και κατ’ επέκταση των ίδιων των ανθρώπων ως κοινωνικών οντοτήτων. Το «ευρωπαϊκό σχέδιο» του Σόιμπλε για την ευρωπαϊκή διάσωση της Ελλάδας πέθανε όπως πέθανε και ο ίδιος ο σχεδιαστής του. Οι Ελληνες πολίτες ζήσαμε επί μια δεκαετία στο καθεστώς της γυμνής ζωής (Agamben).

Τα ερωτήματα για τη βιωσιμότητα της Ελλάδας ως πολιτικής κοινωνίας και οικονομικού συστήματος παραμένουν ανοιχτά και επιζητούν τις λύσεις τους. Ανακεφαλαιώνω λοιπόν: ο Σόιμπλε πέθανε όπως τα σχέδιά του για να αντιμετωπιστεί η δημοσιονομική κρίση στην Ελλάδα. Από την άλλη η ελληνική κυβέρνηση υπό τον ΣΥΡΙΖΑ οδήγησε την κοινωνία μας τον Αύγουστο του 2018 στην «έξοδο από τα μνημόνια». Στο ερώτημά μας τι ακριβώς συμβαίνει στην ελληνική πολιτική κοινωνία μετά το έτος 2018, η απάντηση μπορεί να αναζητηθεί στις θεωρητικο-πολιτικές επεξεργασίες του Agamben. Ως πολιτική κοινωνία βρισκόμαστε στον «βαθμό μηδέν» της συγκρότησης και της λειτουργίας του πολιτικού στοιχείου. Δεν λειτουργεί στη χώρα μας το πολιτικό σύστημα. Ούτε στοιχειωδώς το κομματικό σύστημα. Ο κοινωνικός βιόκοσμος έχει βυθιστεί στην πλήρη ανυπαρξία. Οι καταναλωτές δεν έχουν χρήματα για να καλύψουν τις βασικές υλικές ανάγκες τους.

Μπροστά σ’ αυτή την οντολογικο-πολιτική άβυσσο στην οποία έχει πέσει η Ελλάδα η κυβέρνηση Μητσοτάκη «σφυρίζει αδιάφορα»! Ας θυμηθούμε τώρα τι ακριβώς συμβαίνει με τις υποθέσεις διαφθοράς στη δημόσια ζωή του τόπου μας. Μιλάμε για ένα factum, δηλ. για ένα γεγονός ή συμβάν που δεν επιδέχεται αμφισβητήσεις. Ή μάλλον μπορούν να διατυπωθούν αντιρρήσεις για να κατασκευάσουμε μια σαφέστερη και καθαρότερη εικόνα για το επίδικο αντικείμενο. Η διαφθορά είναι από ιδρύσεως του εθνικού κράτους που ονομάζεται Ελλάδα δομικό στοιχείο της γραφειοκρατίας. Ακόμη και σήμερα με την ψηφιακή εξέλιξη η διαφθορά ζει και βασιλεύει στην «έρημη χώρα» που ονομάζεται ΕΛΛΑΔΑ.

Θα προτείνω μια νέα περιοδολόγηση της ιστορικής εξέλιξης του τόπου μας μετά το έτος 2018. Υπενθυμίζω ότι τότε, τον Αύγουστο του 2018, η Ελλάδα «βγήκε από τα μνημόνια». Σε δύο-τρία χρόνια θα συμπληρωθεί μια «χαμένη δεκαετία» (2018-2028) και η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται όχι υπό το καθεστώς των μνημονίων του Σόιμπλε αλλά θα εξακολουθεί να διαχειρίζεται τις πολιτικές προοπτικές της σε καθεστώς «έκτακτης ανάγκης». Ο Agamben τονίζει ότι όταν μια οντότητα «παίζει την τύχη της» σε συνθήκες απροσδιόριστων παραγόντων και ανεξέλεγκτων συνθηκών, τότε το βέβαιο αποτέλεσμα μέσα στις συνθήκες της απαρχαιωμένης βεβαιότητας είναι η παρακμή αυτής της οντότητας. Σε πενήντα χρόνια άραγε θα υπάρχει ΕΛΛΑΔΑ;

Δυστυχώς η κυβέρνηση Μητσοτάκη διαιωνίζει το καθεστώς «έκτακτης ανάγκης», μολονότι έχει τη νομιμοποίηση σύμφωνα με το Σύνταγμα. Αυτό το θεμελιώδες ζήτημα της ακρίβειας και του πληθωρισμού το δημιουργεί η κυβερνητική πολιτική. Μετά δεν χρειάζεται να ανατρέξει κανείς παρά στον ανθρωπογεωγραφικό χάρτη όλων των περιφερειών της χώρας μας για να καταλάβει πώς και γιατί θα γεννηθούν οι νέοι κοινωνικοί αγώνες. Ο Agamben έχει δίκιο: όλες οι σύγχρονες καπιταλιστικές κοινωνίες ζούνε σε καθεστώς «έκτακτης ανάγκης» και χρειάζονται θύματα να θυσιαστούν σε κάθε ιστορική στιγμή!

Η χώρα μας μετά την επώδυνη πολιτικο-οικονομικο-κοινωνική συνθήκη των μνημονίων, όπου θυσιάστηκαν κοινωνικά στρώματα και κοινωνικές τάξεις (προ πάντων η μεσαία τάξη) στις σημερινές συνθήκες της ανάπτυξης θυσιάζεται ο κόσμος της εργασίας (όλοι οι εργαζόμενοι) για να επιτύχουμε ως οικονομικό σύστημα υψηλούς βαθμούς ανάπτυξης. Η ΕΛΛΑΔΑ και σ’ αυτή τη φάση της εξέλιξής της επιβεβαιώνει όσα γράφει ο Agamben: η κατάσταση εξαίρεσης (το καθεστώς έκτακτης ανάγκης) γίνεται κανονικότητα.

* Καθηγητής πολιτικής φιλοσοφίας