Δέκα μέρες στην Μπελέμ

Δεν ήταν πρώτη φορά που ταξίδεψα στη Βραζιλία ως ακτιβίστρια της ειρήνης και της οικολογίας, τούτη όμως η επίσκεψη στην περιοχή του Αμαζονίου σήμαινε πολλά για μένα, συναισθηματικά και ιδεολογικά. Μακρύ το ταξίδι, με αφετηρία την Παλλήνη, όπου πλέον κατοικώ μόνιμα με την οικογένειά μου, σχετικά κοντά στο διεθνές αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος» της Αθήνας, αφετηρία των πτήσεων Αθήνα – Φρανκφούρτη – Σάο Πάολο – Μπέλο Οριζόντε – Μπελέμ. Εικόνες πολλές, με την Παλαιστίνη παρούσα μέσα κι έξω από την επίσημη 30ή Διάσκεψη των Μερών (COP30) της Σύμβασης – Πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (UNFCCC).

Προσωπικά, εκπροσώπησα τη διεθνή πρωτοβουλία Peace Boat, με έδρα το Τόκιο και την Νέα Υόρκη και με άμεση επαφή με τον ΟΗΕ, καθώς μας έχει δοθεί συμβουλευτικό status στο ECOSOC (Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβούλιο, ένα από τα κύρια όργανα για τον συντονισμό της οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής πολιτικής του οργανισμού) μαζί με πολλές άλλες διεθνείς οργανώσεις ειρήνης, οικολογίας, φεμινισμού, ανθρώπινων και κοινωνικών δικαιωμάτων. Συνδεόμαστε με όλο τον κόσμο, καθώς η Peace Boat, μέσω της πρωτοβουλίας για το φιλικό στο περιβάλλον πλοίο ECOShip, πραγματοποιεί κάθε χρόνο παγκόσμιο ταξίδι περίπου εκατό ημερών, διαπλέοντας κατά κανόνα και τη Μεσόγειο.

Η πόλη Μπελέμ της Αμαζονίας, με πληθυσμό κοντά στο 1,5 εκατομμύριο, φιλοξένησε την COP30 επί δύο εβδομάδες. Διάσκεψη του ΟΗΕ σε επίπεδο κορυφής, για τη σωτηρία του πλανήτη. Διοργάνωση που προσέλκυσε 56.000 άτομα, είτε στο διακυβερνητικό σκέλος είτε στο καθιερωμένο NGO Forum, Peoples Forum τούτη τη φορά.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ο ποταμός Αμαζόνιος για τη σωτηρία του πλανήτη από την κλιματική κρίση, γι’ αυτό και σημειώθηκε η μεγαλύτερη ως τώρα συμμετοχή αυτοχθόνων ακτιβιστών σε COP, γεγονός που αποτέλεσε ισχυρότατη υπόμνηση ότι η κλιματική δικαιοσύνη απαιτεί γείωση σε ζώσες πραγματικότητες, δικαιώματα στη γη και παραδόσεις. Ωστόσο, η σύνοδος κορυφής στην Μπελέμ ανέδειξε και τα όρια της πολυμερούς διαδικασίας, όχι πρώτη φορά.

Ρύπανση και μιλιταρισμός

Το θέμα που απουσίασε χαρακτηριστικά από το επίσημο σκέλος ήταν ο μιλιταρισμός, που συμμετέχει στην κλιματική κρίση με τρόπους σπάνια αναγνωριζόμενους. Οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που παράγονται από στρατιωτικές δράσεις, αναλογούν στο 5,5% των παγκόσμιων εκπομπών. Αν οι στρατιωτικοί φορείς παγκοσμίως ήταν μια χώρα, θα αποτελούσαν τον τέταρτο μεγαλύτερο ρυπαντή, πάνω από τη Ρωσία και το σύνολο της αφρικανικής ηπείρου. Τα στοιχεία δεν περιλαμβάνουν εκπομπές σε καιρό πολέμου, αλλά μόνο εκείνες σε «καιρό ειρήνης».

Παρόλα αυτά, τα κράτη – μέλη της διάσκεψης δεν υποχρεώνονται να αναφέρουν στρατιωτικής προέλευσης εκπομπές ή να τις περιλαμβάνουν στις Εθνικά Προσδιοριζόμενες Πηγές, κάτι που επισημάνθηκε από ακτιβιστές και ερευνητές ως «χάσμα εκπομπών». Την ίδια ώρα, η παγκόσμια στρατιωτική δαπάνη αυξήθηκε το 2024 στα 2,7 τρισεκατομμύρια δολάρια, υπερβαίνοντας κατά πολύ τις δημόσιες δαπάνες για το κλίμα. Ανισορροπία που προκαλεί το δυσάρεστο, αλλά αναγκαίο ερώτημα: Οι κυβερνήσεις τι επιλέγουν να προστατέψουν και να ασφαλίσουν;

Το ζήτημα τέθηκε στο ανώτατο επίπεδο κατά την επίσημη έναρξη από τον πρόεδρο της Βραζιλίας, Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, που είπε: «Αν οι άνθρωποι του πολέμου ήταν στην COP30, θα ήταν ευκολότερο να αποφασιστεί δαπάνη 1,3 τρισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως για τη ριζική λύση του κλιματικού προβλήματος, έναντι των 2,7 τρισεκατομμυρίων για πολεμικές δαπάνες, όπως συνέβη πέρσι». Τα λόγια του εξέφρασαν την αυξανόμενη παραδοχή ότι η κλιματική κατάσταση έκτακτης ανάγκης και ο μιλιταρισμός διαπλέκονται, συνεπώς οι παγκόσμιες προτεραιότητες χρειάζεται να αλλάξουν.

Ραντεβού στην Αττάλεια

Αλλωστε, την προαναφερθείσα σχέση τη θύμισαν ακτιβιστές από νησιωτικές χώρες στον Νότιο Ειρηνικό, που υπέστησαν (και ακόμα βιώνουν) τις συνέπειες των πυρηνικών δοκιμών, όπως τα Νησιά Μάρσαλ και τα Κιριμπάτι. Υπάρχει και κίνημα με τίτλο «Disarming the Climate Crisis» («Αφοπλίζοντας την κλιματική κρίση»). Σχετικό είναι και το σύνθημα «Money for Climate Reparations, not Wars and Occupations» (χρήματα για κλιματικές επανορθώσεις, όχι για πολέμους και κατοχές) – αίτημα προς τον παγκόσμιο Βορρά.

Για τους ακτιβιστές της οικολογίας στην Ελλάδα, έχει σίγουρα ενδιαφέρον ότι η COP31 θα λάβει χώρα στην Αττάλεια της Τουρκίας, δηλαδή στη Μεσόγειο, που ήδη ζει τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης, όπως και των γεωπολιτικών κλυδωνισμών.

Η COP30 που έληξε γεννώντας αντιφατικά συναισθήματα με τα αποτελέσματά της, έδειξε ότι οι τεχνικές διαπραγματεύσεις από μόνες τους δεν φτάνουν, αλλά χρειάζεται η καθοριστική παρέμβαση της διεθνούς κοινωνίας των πολιτών. Ελπίζω, λοιπόν, να βρεθώ και στην Αττάλεια για την COP31, μαζί με δεκάδες ακτιβιστές από την Ελλάδα και χιλιάδες από τον χώρο της Μεσογείου, στηρίζοντας το «Mediterranean Action Plan» του ΟΗΕ για το περιβάλλον της Μεσογείου.

*Οικο-ειρηνίστρια, εκπρόσωπος στην Ευρώπη της οργάνωσης «Πλοίο της Ειρήνης – Peace Boat» που προωθεί διεθνείς συμπράξεις για την ειρήνη, τα ανθρώπινα δικαιώματα, την προστασία του περιβάλλοντος και τη βιώσιμη ανάπτυξη.