Εχουν περάσει σχεδόν δέκα χρόνια από τότε που τα Ηνωμένα Εθνη (ΟΗΕ) ανακοίνωσαν επίσημα τον Σεπτέμβριο του 2015 την Aτζέντα για τη Bιώσιμη Ανάπτυξη, ένα λεπτομερές σχέδιο για τη βελτίωση έως το 2030 των συνθηκών διαβίωσης των ανθρώπων σε όλο τον κόσμο, διατηρώντας και υποστηρίζοντας παράλληλα τα οικοσυστήματα προς όφελος των μελλοντικών γενεών. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, έχουν αναδυθεί πολλές πρωτοβουλίες παγκοσμίως για την τόνωση της συμμετοχής στην ατζέντα, αλλά πολλαπλές κρίσεις, όπως η πανδημία Covid-19 και οι συγκρούσεις σε διάφορες περιοχές, έχουν δυσκολέψει την επίτευξη των 17 Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ). Καθ’ όλη τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο ΟΗΕ αναφέρει τακτικά την πρόοδο προς την επίτευξη των ΣΒΑ, κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου για τον αργό ρυθμό δράσης και για την ανάγκη εντατικοποίησης των προσπαθειών. Η φετινή χρονιά δεν αποτελεί εξαίρεση.
Στις 14 Ιουλίου, κατά την έναρξη της εβδομάδας του Πολιτικού Φόρουμ Υψηλού Επιπέδου του ΟΗΕ για το 2025, η Εκθεση για τους ΣΒΑ 2025 παρουσιάστηκε στα μέσα ενημέρωσης και στον κόσμο. Εξυμνεί τις συνεχείς βελτιώσεις στην παγκόσμια υγεία (με σημαντική μείωση των νέων μολύνσεων από τον ιό HIV και την επιτυχή πρόληψη της ελονοσίας) και στην κοινωνική προστασία (που πλέον καλύπτει περισσότερο από το ήμισυ του παγκόσμιου πληθυσμού), αλλά παρουσιάζει σαφείς ενδείξεις ότι σχεδόν οι μισοί από τους στόχους που διέπουν τους ΣΒΑ προχωρούν με ανεπαρκή ρυθμό και ορισμένοι μάλιστα οπισθοδρομούν. Με μόνο πέντε χρόνια να απομένουν, πρέπει να γίνουν πολύ περισσότερα, ιδίως στα συστήματα τροφίμων, στην πρόσβαση στην ενέργεια, στον ψηφιακό μετασχηματισμό, στην εκπαίδευση, στην απασχόληση, στην κοινωνική προστασία, καθώς και στη δράση για το κλίμα και τη βιοποικιλότητα, όπως αναφέρεται στην έκθεση.
Τι πρέπει λοιπόν να περιμένουμε; Μήπως είναι ίσως καιρός να σκεφτούμε τι θα ακολουθήσει; Οι ειδικοί συζητούν ήδη το σχέδιο μετά το 2030, με διατομεακές συνεργασίες να δημιουργούνται για να συμβάλουν στην επόμενη Ατζέντα Βιώσιμης Ανάπτυξης, καθώς ο ΟΗΕ χτίζει τις βάσεις για το τι μπορεί να χρειαστεί μετά το 2030, με πρωτοβουλίες όπως το Σύμφωνο για το Μέλλον[1] και η πρόσφατη Δέσμευση της Σεβίλης[2], ένα πλαίσιο για την παγκόσμια χρηματοδότηση της ανάπτυξης με αμφότερες τις πρωτοβουλίες να επικεντρώνονται στην ανάγκη ενίσχυσης της συνεργασίας και της πολυμερούς προσέγγισης για την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης.
Ωστόσο, σε αυτό το σημείο, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς την εμφάνιση ενός παγκόσμιου σχεδίου δράσης για το μέλλον μετά το 2030 που θα υποστηρίζεται παγκοσμίως. Με περισσότερους από 800 εκατομμύρια ανθρώπους να ζουν σε συνθήκες ακραίας φτώχειας, τις συνεχείς και εντεινόμενες συνέπειες της κλιματικής αλλαγής και τη μείωση της βιοποικιλότητας, σε συνδυασμό με τις αυξανόμενες γεωπολιτικές εντάσεις, τις παρατεταμένες συγκρούσεις και τις προστατευτικές κινήσεις, η μετάβαση σε ένα πραγματικό βιώσιμο, ευημερούν και ειρηνικό μέλλον για όλους μοιάζει περισσότερο με χίμαιρα παρά με έναν εφικτό στόχο.
Ολα ξεκινούν από τη φτώχεια και τις αυξανόμενες ανισότητες. Η έλλειψη αξιοπρεπών συνθηκών διαβίωσης οδηγεί σε κοινωνική αστάθεια και ανοίγει την πόρτα σε επικίνδυνες λαϊκιστικές αφηγήσεις και εξτρεμισμούς, που συχνά συνδυάζονται με τη διαστρέβλωση της πραγματικότητας. Αυτές οι απόψεις ενσταλάζουν δυσπιστία σε θεσμούς που είναι θεμελιώδεις για τη λειτουργία και την πρόοδο των σύγχρονων κοινωνιών, συμπεριλαμβανομένης της επιστήμης, και μπορούν να εμποδίσουν την προσπάθεια αντιμετώπισης παγκόσμιων και αλληλένδετων προβλημάτων όπως η κλιματική αλλαγή, η μείωση της βιοποικιλότητας και οι καταστάσεις έκτακτης ανάγκης για τη δημόσια υγεία.
Η αντιμετώπιση της φτώχειας και της ανισότητας πρέπει επομένως να αποτελεί προτεραιότητα σε κάθε σχέδιο βιώσιμης ανάπτυξης. Η Ατζέντα Βιώσιμης Ανάπτυξης του 2030 αντικατοπτρίζει ακριβώς αυτό, με το ΣΒΑ1 να ζητά τον τερματισμό της φτώχειας σε όλες τις μορφές της. Ωστόσο, μια λίστα 17 προτεραιοτήτων έχει αποδειχθεί ανίκανη να κινητοποιήσει κάποια δράση στην κλίμακα και τον ρυθμό που απαιτείται. Ισως, για μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας σε έναν κόσμο μετά το 2030, οι πολυμερείς προσπάθειες θα πρέπει να απομακρυνθούν από την παρουσίαση μιας λίστας στόχων και να δημιουργήσουν ένα πλαίσιο με τη φτώχεια, την ανισότητα και την αμοιβαία σχέση τους με τον φυσικό κόσμο στον πυρήνα τους, εφόσον υπάρχει παγκόσμια συναίνεση ότι χωρίς την αντιμετώπιση της φτώχειας και της ανισότητας σε παγκόσμιο επίπεδο, δεν θα είναι δυνατή η προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης.
Δεν θα είναι εύκολο να μειωθούν η φτώχεια και η ανισότητα παγκοσμίως μέσω της βιώσιμης διαχείρισης των φυσικών πόρων, αλλά θα πρέπει να είναι εύκολο να κατανοήσουμε γιατί πρέπει να αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα.
Σημειώσεις
[1] Kαλύπτει ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, όπως η ειρήνη, η κλιματική αλλαγή, η βιώσιμη ανάπτυξη, η ψηφιακή συνεργασία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και η νεολαία.
[2] Κείμενο που προτείνει την αναθεώρηση της διεθνούς χρηματοπιστωτικής αρχιτεκτονικής για την αντιμετώπιση της κρίσης χρέους, ιδίως των αναπτυσσόμενων χωρών.
*Γιατρός, Ν/Ε Υγείας ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ.
