Παλαιότερα, οι σήμερα αποκαλούμενες στρατιωτικές δαπάνες χαρακτηρίζονταν πολεμικές, τα δε υπουργεία Εθνικής Αμυνας αποκαλούνταν υπουργεία Πολέμου. Ομως, μετά την ανεπανάληπτη τραγωδία του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου και το «Ποτέ πια πόλεμος – Ποτέ πια φασισμός», η λέξη «πόλεμος» διαγράφηκε επισήμως.
Ευτυχώς, η έννοια «πόλεμος» συνεχίζει να απωθεί, πολύ περισσότερο που οι σημερινοί πόλεμοι είναι εναντίον αμάχων, όπως τα τελευταία χρόνια στη Γάζα και στην Ουκρανία.
Πριν από χρόνια, με τη λήξη του ψυχρού πολέμου, είχε σημειωθεί επί μια πενταετία μείωση των στρατιωτικών δαπανών παγκοσμίως, τροφοδοτώντας εκτιμήσεις για το «μέρισμα ειρήνης» που θα προέκυπτε.
Επισημαίνω ότι η κορύφωση των εν λόγω δαπανών στη διάρκεια του ψυχρού πολέμου συνέβη το 1987, φτάνοντας στα 995 δισεκατομμύρια δολάρια, με πτώση το 1991 στα 855 και το 1992 στα 815 δισεκατομμύρια. Μετά όμως από το 2001, που ο Μπους κήρυξε τον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας» στέλνοντας το ΝΑΤΟ στο Αφγανιστάν και εισβάλλοντας στο Ιράκ από κοινού με τον Μπλερ, η τάση μειώσεων αντιστράφηκε στην κατεύθυνση πρωτοφανών αυξήσεων, πολύ πάνω από τα επίπεδα του ψυχρού πολέμου. Ετσι, το 2024 η παγκόσμια στρατιωτική δαπάνη έφτασε τα 2,72 τρισεκατομμύρια δολάρια, που σημαίνει πλέον των 6 δισεκατομμυρίων δολαρίων την ημέρα.
Σε ό,τι αφορά τις χώρες που πρωταγωνιστούν στη διεθνή στρατιωτικοποίηση, ο καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Χρήστος Κόλλιας σημειώνει πως μεταξύ 2000 και 2023 οι στρατιωτικές δαπάνες των ΗΠΑ αυξήθηκαν κατά 62%, της Ρωσίας κατά 362% και της Κίνας κατά 594%. Τα σχόλια περιττεύουν. Την ίδια περίοδο, στις εξαγωγές όπλων το μερίδιο των ΗΠΑ ήταν 35% επί του συνόλου, της Ρωσίας 21%, της Γαλλίας 7,8%, της Γερμανίας 6,5% και της Κίνας 4,8%.
Αλλοτε η κούρσα των εξοπλισμών αποδιδόταν στον διπολισμό, δηλαδή στην αντιπαράθεση ΗΠΑ – ΕΣΣΔ, αλλά από τα προαναφερθέντα στοιχεία προκύπτει ότι με τον πολυπολισμό δεν σημειώνεται βελτίωση· αντιθέτως, ο κόσμος γίνεται πιο ανασφαλής, αν και οκτώ φορές πιο πλούσιος τα τελευταία εξήντα χρόνια. Με μία έννοια, σκοτώνουν και οι στρατιωτικές δαπάνες που στερούν από τις κοινωνίες τεράστιους πόρους.
Μια μίνι κούρσα εξοπλισμών, και κατ’ επέκταση στρατιωτικών δαπανών, εξελίσσεται μετά το 1974 και την τραγωδία της Κύπρου ανάμεσα στην Ελλάδα και στην Τουρκία, στην οποία επιδίδεται με ενθουσιασμό, θα έλεγα, και η κυβέρνηση Μητσοτάκη. Για να αντιληφθούμε κατ’ αρχάς τις οικονομικές συνέπειες, υπενθυμίζω ότι μετά την κρίση στα Ιμια το 1995, η κυβέρνηση Σημίτη είχε καταρτίσει πολυδάπανο πρόγραμμα εξοπλισμών με εξωτερικό δανεισμό. Η επιλογή αυτή και αντίστοιχες μεταγενέστερα της κυβέρνησης Κώστα Καραμανλή ήταν από τις βασικές αιτίες για τη χρεοκοπία του 2009-2010 και τα ταπεινωτικά μνημόνια.
*Υπεύθυνος του Γραφείου Ειρήνης του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ.
