Με το θύμα ή με τον θύτη;

Ισως κάποιος από τους επιμένοντες να θέτουν εκβιαστικά το μανιχαϊστικού τύπου ερώτημα «με το θύμα ή με τον θύτη;» να σαστίσει μπρος στην ακόλουθη διαπίστωση, παρ’ όλα αυτά θα την κάνω: έχει φανεί ότι μεγαλύτερος θύτης όλων μπορεί να καταστεί η αιμοδιψής μάζα που τέρπεται από τον αναθεματισμό και τη διαπόμπευση προσώπων όσο τίποτε άλλο. Η μάζα αυτή που αντλεί μοναδική ευχαρίστηση από τη χάραξη διαχωριστικών γραμμών μεταξύ ανθρώπων παραβατικών και μη και τη μεταχείριση των δεύτερων ως μη ανθρώπων, ως αντικειμένων προς εξευτελισμό.

Η μάζα, λοιπόν, η οποία, ως φορέας αυτής της αντίληψης-οδοστρωτήρα που πλακώνει τους απανταχού θύτες, περιμένει με τις πέτρες στο χέρι έτοιμη να της δώσουν το σήμα της ρίψης, έχει το χαρακτηριστικό να αντλεί χωρίς κανέναν ηθικό ενδοιασμό τρομακτική ευχαρίστηση από το σοκ που της προσφέρουν απλόχερα οι γαργαλιστικές λεπτομέρειες της ζωής των απεκδυμένων από την ανθρώπινη ιδιότητα θυτών. Προς αποκορύφωση δε της τέρψης της παρακολουθεί κάθε ανατριχιαστική λεπτομέρεια του εκάστοτε εγκλήματος «για την εξαγωγή πληρέστερων συμπερασμάτων», λεπτομέρειες που αναπόφευκτα συνδέονται και με τα προσωπικά δεδομένα του θύματος. Οταν, μάλιστα, η παραβατική συμπεριφορά τυχαίνει να εμπίπτει στη σφαίρα των σεξουαλικών εγκλημάτων, οι λεπτομέρειες αυτές που προσλαμβάνουν πορνογραφικά χαρακτηριστικά αποκτούν ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Το «ανθρώπινο» αυτό ενδιαφέρον και τη δίψα για «απονομή δικαιοσύνης» έρχονται να καλύψουν τα ΜΜΕ με τους τηλεδικαστές να ρίχνονται σε μάχη για το ποιος θα καταφέρει να σοκάρει περισσότερο τον τηλεθεατή με τις αποκαλύψεις του.

Ετσι, έχουμε το μοναδικό προνόμιο να παρακολουθούμε στους δέκτες μας το ξεψάχνισμα των πιο προσωπικών από τις στιγμές και τα αντικείμενα τόσο του δράστη όσο και του θύματος. Και ενώ αναφωνούμε έκπληκτοι «ωωωω» και μένουμε με το στόμα ανοιχτό, ο προ ολίγων δευτερολέπτων καταρρακωμένος από το βάρος των αποκαλύψεων παρουσιαστής μάς υπενθυμίζει να στείλουμε μήνυμα για να συμμετάσχουμε στον διαγωνισμό με έπαθλο το χ χρηματικό ποσό, προτού προχωρήσει στην εξίσου συγκλονιστική αποκάλυψη των αποτυχημένων πλαστικών στις οποίες υποβλήθηκε γνωστή σελέμπριτι. Πλαστικές και διαζύγια τηλεαστέρων, βιασμοί και δολοφονίες ανηλίκων, συμβουλές φίτνες και γυμναστικής στριμώχνονται σε ένα μισάωρο της εκπομπής και εναλλάσσονται σχεδόν με την ίδια ταχύτητα που διαβάζουμε τίτλους χορηγούμενων ειδήσεων στο facebook. Μέσα σε αυτόν τον καταιγισμό από πληροφορίες, από όπου απουσιάζει οποιαδήποτε κριτική και στοχαστική διάθεση, διεξάγονται ολόκληρες δίκες και καταδικάζονται, θύτες και θύματα, σε έναν άνευ ορίων και ελέους βιασμό της προσωπικότητάς τους. Και είναι πλέον η καθοδηγούμενη από τους διεξάγοντες την αποδεικτική διαδικασία παρουσιαστές κοινωνία αυτή που βιαιοπραγεί συμμετέχοντας ομαδικά στην πράξη.

Αξίζει να έχουμε κατά νου ότι ειδικά σε συνθήκες διάχυτου φόβου και πανικού (όπως αυτές που βιώνουμε υπό το κράτος των διαρκών οικονομικών και αντιδημοκρατικών πιέσεων των αλλεπάλληλων καπιταλιστικών κρίσεων στις οποίες έχουμε ανεπιστρεπτί εισέλθει) έχει παρατηρηθεί πως «το άτομο εξαφανίζεται ολοκληρωτικά» και κυριαρχεί «ένα γενικό αμόκ, μια παγκόσμια και μοιραία δύναμη, που ενάντια στη συντριπτική της επίδραση, το άτομο είναι ανίκανο να αμυνθεί». Αυτές οι συνθήκες δημιουργούν τους όχλους. Ομως, ο «όχλος είναι από τη φύση του πάντα ανώνυμος και ανεύθυνος». «Μια τέτοια κατάσταση δημιουργεί τις προϋποθέσεις για το συλλογικό έγκλημα» (από το βιβλίο του Jung «Το αρχέτυπο του ολοκληρωτισμού»).

Ας χρησιμοποιήσει, λοιπόν, ο καθένας τον κοινό νου που διαθέτει προτού σπεύσει να οπλιστεί με χολή και μπαρούτι και εκτονώσει σε υποδεικνυόμενους από τα μέσα θύτες τη συσσωρευμένη του αγωνία εκμηδενίζοντάς τους ως ανθρώπους και ας προσανατολίσει με ψυχραιμία τη φαιά του ουσία προς τις ρίζες των προβλημάτων. Μόνο σε εξαθλιωμένες ή έρμαια οργανωμένων μηχανισμών προπαγάνδας μάζες έχουν απήχηση και εφαρμογή οι «εβδομάδες μίσους» που περιέγραφε ο Οργουελ. Δεν είμαστε ούτε ο θύτης ούτε το θύμα μιας εγκληματικής πράξης, αξιολογούμε, συν-πονάμε, ψύχραιμα, με κριτική διάθεση, με τη σκέψη και την ανθρωπιά που όλοι διαθέτουμε και όχι με τα βίαια ένστικτα που μας καλλιεργούν. Αυτό δεν μας κάνει λιγότερο αλλά περισσότερο ανθρώπους, όπως άλλωστε μας δίδαξαν οι διαφωτιστές αφήνοντας πίσω τον σαδομισμό και την κτηνωδία του Μεσαίωνα. Και αν αυτοί δεν είχαν προλάβει να αντιληφθούν τον κίνδυνο από την εδραίωση του καπιταλισμού και τις αναπόφευκτες τριβές που αυτή προκάλεσε στην ελεύθερη ανάπτυξη του ανθρώπου και της κοινωνίας όπως την οραματίζονταν, στο χέρι μας είναι να προχωρήσουμε τη σκέψη τους ένα βήμα παραπέρα, ξεκινώντας από την εμπέδωση της αξίας της θέσης ότι ο άνθρωπος (ο ΚΑΘΕ άνθρωπος, συμπεριλαμβανομένων και ημών και των θυτών και των θυμάτων) είναι πάνω από τα κέρδη.

Αφήνω ως ΥΓ. τα λόγια της Αλκυόνης Παπαδάκη: «Να τους πονάτε, ρε, τους ανθρώπους. Να μη δακρύζετε μόνο με τα πάθη των αγίων. Αγιοι δεν υπάρχουν, μόνο άνθρωποι. Κι όλοι μας είμαστε βασανισμένες ψυχές. Να στέκεστε με οδύνη δίπλα στο πάθος και την ώρα τη σκληρή του καθενός. Μη διψάτε για αίμα. Διψάστε για λύτρωση».

*Δικηγόρος