«Η Ελλάδα δεν χρειάζεται άλλο ένα κόμμα· χρειάζεται μια αξιόπιστη εναλλακτική.»
Η φημολογούμενη -και όπως όλα δείχνουν, επικείμενη- ίδρυση νέου κόμματος από τον Αλέξη Τσίπρα δεν είναι απλώς ένα προσωπικό στοίχημα· είναι ένα γεγονός που μπορεί να αναδιαμορφώσει ριζικά το πολιτικό τοπίο της χώρας. Είτε κανείς τον συμπαθεί είτε όχι, ο Τσίπρας εξακολουθεί να διαθέτει κάποιο πολιτικό κεφάλαιο, εμπειρία εξουσίας και μια αναγνωρισιμότητα που καμία άλλη προσωπικότητα της Αριστεράς δεν διαθέτει σήμερα. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν θα το επιχειρήσει – αλλά αν το νέο αυτό εγχείρημα μπορεί να πετύχει.
Η εμπειρία δείχνει ότι τα νέα κόμματα από πρώην ηγέτες έχουν ελάχιστες πιθανότητες διατηρήσιμης επιτυχίας. Χρειάζονται κοινωνικό υπόβαθρο, ιδεολογική καθαρότητα και νέα και κυρίως ικανά πρόσωπα για να μην εγκλωβιστούν στην ανάμνηση του παλιού. Ο Τσίπρας διαθέτει αναγνωρισιμότητα και πολιτική εμπειρία, αλλά αντιμετωπίζει το δίλημμα της υπέρβασης του ίδιου του εαυτού του. Αν καταφέρει να πείσει πως δεν πρόκειται για έναν νέο ΣΥΡΙΖΑ, αλλά για μια νέα δημοκρατική πρόταση με σύγχρονη ατζέντα, μπορεί να ξαναφέρει στο τραπέζι τον διάλογο για την προοδευτική λαϊκή διακυβέρνηση της χώρας. Διαφορετικά, θα προστεθεί στη μακριά λίστα πολιτικών εγχειρημάτων που έσβησαν πριν καν προλάβουν να δικαιωθούν.
Στην παρούσα συγκυρία, η Αριστερά βρίσκεται σε κρίση ταυτότητας. Ο ΣΥΡΙΖΑ έχει χάσει το ριζοσπαστικό του προφίλ και μεγάλο μέρος της αξιοπιστίας του, μετατρεπόμενος σε ένα κόμμα χωρίς καθαρό στίγμα. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν σταθερή κάμψη, ενώ οι εσωτερικές έριδες και η απομάκρυνση παραδοσιακών στελεχών επιτείνουν την αποσύνθεση. Σε αυτό το κενό επιχειρεί να επανέλθει ο Τσίπρας, προβάλλοντας την ανάγκη ενός «νέου ξεκινήματος» που θα ενώσει, υποτίθεται, τους απογοητευμένους και θα επαναφέρει την Αριστερά στο προσκήνιο.
Οι πρώτες ενδείξεις είναι εντυπωσιακές: σύμφωνα με ορισμένες μετρήσεις, έως και 27% των ψηφοφόρων δηλώνει θετικά διατεθειμένο απέναντι σε ένα νέο κόμμα με αρχηγό τον πρώην πρωθυπουργό. Πρόκειται όμως για πρόθεση υπό όρους, περισσότερο έκφραση ελπίδας ή νοσταλγίας παρά ώριμη πολιτική επιλογή. Η ελληνική κοινωνία, πληγωμένη από την κρίση, την ακρίβεια, τη διαφθορά και την αναξιοκρατία, αναζητά πολιτική διέξοδο. Ομως το ζητούμενο δεν είναι ένα νέο όνομα, αλλά ένα νέο όραμα. Κι αυτό είναι το πρώτο μεγάλο στοίχημα του Τσίπρα.
Διότι ένα κόμμα δεν είναι απλώς ηγέτης και σύμβολα· είναι δομή, οργάνωση, ικανά στελέχη, και κυρίως σαφής πολιτική ταυτότητα. Αν το νέο εγχείρημα δεν καταφέρει να οριοθετηθεί ιδεολογικά και προγραμματικά από τον σημερινό ΣΥΡΙΖΑ, τότε κινδυνεύει να θεωρηθεί απλώς «ΣΥΡΙΖΑ 2.0» – με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Οι πολίτες είναι πλέον δύσπιστοι και οι αριστερές ευαισθησίες δεν αρκούν αν δεν συνοδεύονται από ρεαλιστικές προτάσεις και κοινωνική αξιοπιστία.
Αν όμως ο Τσίπρας καταφέρει να συγκροτήσει ένα κόμμα με σαφές κοινωνικό, προοδευτικό και δημοκρατικό προσανατολισμό, να πείσει ότι μπορεί να εκφράσει ξανά τη μεσαία και την εργατική τάξη και τη νέα γενιά, τότε η πολιτική ισορροπία θα αλλάξει ριζικά. Σε ένα τέτοιο σενάριο, ο ΣΥΡΙΖΑ θα αποδυναμωθεί περαιτέρω, το ΠΑΣΟΚ θα βρεθεί σε στρατηγικό αδιέξοδο και η Νέα Δημοκρατία θα αντιμετωπίσει για πρώτη φορά έναν πραγματικό αντίπαλο πόλο, όχι απλώς στα λόγια αλλά στην πράξη.
Υπάρχει βεβαίως και το εναλλακτικό σενάριο: η προσπάθεια να περιοριστεί σε ένα προσωπικό εγχείρημα χωρίς δομή και συνέχεια. Η ελληνική πολιτική ιστορία είναι γεμάτη από κόμματα-«πυροτεχνήματα» που έσβησαν τόσο γρήγορα όσο άναψαν. Αν το νέο κόμμα στηριχθεί μόνο στη φθορά των άλλων, χωρίς σαφές περιεχόμενο, τότε το πιθανότερο είναι να καταλήξει ακόμα μια απογοήτευση για τον προοδευτικό χώρο.
Πέρα όμως από τα κομματικά, η συζήτηση έχει και βαθύτερη διάσταση: τι είδους Αριστερά χρειάζεται η Ελλάδα το 2025; Μια Αριστερά του θυμού και της καταγγελίας ή μια Αριστερά της υπευθυνότητας, της επιστημονικής τεκμηρίωσης και της σύγχρονης διακυβέρνησης, διατηρώντας όμως το λαϊκό της πρόσωπο; Αν ο Τσίπρας επιλέξει το πρώτο, θα ξαναγυρίσει στο παρελθόν· αν επιλέξει το δεύτερο, μπορεί να γίνει το επίκεντρο ενός νέου προοδευτικού ρεύματος που θα συνδέει κοινωνική ευαισθησία με κυβερνητική ικανότητα.
Η προσωπική μου εκτίμηση είναι πως ο Τσίπρας έχει τη δυνατότητα να ανασυγκροτήσει τον χώρο της Αριστεράς, αλλά μόνο αν υπερβεί τον εαυτό του: αν εγκαταλείψει τον αρχηγισμό, αν εμπιστευτεί νέους ανθρώπους και κυρίως ικανούς ανθρώπους που απέφυγε στο παρελθόν, αν προτείνει ένα σύγχρονο, θεσμικό και κοινωνικά ριζωμένο σχέδιο. Η Ελλάδα δεν χρειάζεται άλλο ένα κόμμα· χρειάζεται μια αξιόπιστη εναλλακτική. Αν αυτή η νέα προσπάθεια γεννηθεί με σοβαρότητα, συνέπεια και πολιτικό ήθος, μπορεί να γίνει αφετηρία αναγέννησης. Αν όχι, θα είναι απλώς το τελευταίο κεφάλαιο μιας μακράς περιόδου παρακμής.
*Ομότ. καθηγητής ΕΜΠ, πρ. πρύτανης
