Με αφορμή τη συμπλήρωση 50 χρόνων από τη Μεταπολίτευση και μπροστά στις έντονες κοινωνικές και πολιτικές διεργασίες της εποχής, θεωρήσαμε, με τον Αντώνη Κοτσακά, σημαντικό να αποτυπώσουμε βιώματα και εμπειρίες που συνδέονται με τη συμμετοχή μας στο ΠΑΣΟΚ και αργότερα στον ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία. Προσπαθήσαμε να υπερβούμε τον υποκειμενισμό και να καταθέσουμε μια μαρτυρία που μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο κατανόησης για τον αναγνώστη, ο οποίος έχει τη δική του κοσμοαντίληψη.
Το βιβλίο αυτό δεν είναι απλώς μια αφήγηση των γεγονότων των τελευταίων πέντε δεκαετιών. Συμπυκνώνει τις εμπειρίες και τις τομές που σημάδεψαν το ΠΑΣΟΚ και τον ΣΥΡΙΖΑ ως δυνάμεις εναλλακτικής προοδευτικής πλειοψηφίας. Ταυτόχρονα, επιχειρεί να αναδείξει πώς αυτά τα βιώματα μπορούν να αξιοποιηθούν σήμερα, σε μια περίοδο νέων γεωπολιτικών ανακατατάξεων και επιστημονικών μεταβολών, ώστε να διαμορφωθούν προτάσεις κοινωνικής και παραγωγικής διεξόδου – και όχι μικροκομματικής περιχαράκωσης.
Ενα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η πολιτική επιλογή του Ανδρέα Παπανδρέου. Αντί να ηγηθεί της Ενωσης Κέντρου, επέλεξε να ιδρύσει ένα νέο κόμμα διακυβέρνησης, στο οποίο ενώθηκαν τα ρεύματα του προοδευτικού τόξου με στόχο την κοινωνική αλλαγή. Το ΠΑΣΟΚ εξέφρασε τότε την κοινωνική πλειοψηφία μέσα από τη συμμετοχή και την αυτοοργάνωση. Αυτή η επιλογή αποδείχθηκε καταλυτική, γιατί συνδύαζε την προγραμματική ενότητα με τη βαθιά κοινωνική ρίζα.
Σήμερα, πενήντα χρόνια μετά, η ανάγκη για μια «νέα Μεταπολίτευση» είναι εμφανής. Η κοινωνία ζητά αξιόπιστη πολιτική έκφραση διακυβέρνησης, μακριά από εσωκομματικές περιχαρακώσεις και προσωπικές στρατηγικές. Το πολιτικό σύστημα κινδυνεύει να αποκοπεί από την κοινωνία και να περιοριστεί σε μια αντιπαράθεση προσώπων, απομακρυσμένη από τις κοινωνικές ανάγκες.
Η Μεταπολίτευση άφησε παρακαταθήκη: κόμματα που αντιπαρατίθενταν με προγράμματα διακυβέρνησης και όχι με επικοινωνιακά τεχνάσματα. Αυτή η κουλτούρα πολιτικού ανταγωνισμού ενίσχυσε τη δημοκρατία και έκανε τον πολίτη ενεργό διαμορφωτή. Σήμερα, αυτή η παράδοση απειλείται. Οι προοδευτικές δυνάμεις καλούνται να αξιοποιήσουν τη διαλεκτική σκέψη για να διαμορφώσουν νέες συνθέσεις προς όφελος της κοινωνικής πλειοψηφίας, μακριά από τις επιταγές των οικονομικών ελίτ.
Στις κυβερνητικές περιόδους του ΠΑΣΟΚ και αργότερα του ΣΥΡΙΖΑ, όπως περιγράφονται στο βιβλίο, αποτυπώνονται οι κοινωνικές συμμαχίες που διαμόρφωσαν ή αποδόμησαν την προοδευτική πλειοψηφία. Το συμπέρασμα είναι σαφές: κάθε φορά που η διακυβέρνηση απομακρυνόταν από τις κοινωνικές της ρίζες, έχανε τη νομιμοποίησή της. Αυτή η διαπίστωση παραμένει εξαιρετικά επίκαιρη.
Το βιβλίο αναδεικνύει επίσης ότι οι πολιτικές συγκρούσεις της Μεταπολίτευσης συνδέονταν και με εσωτερικές αντιθέσεις των συστημικών κέντρων. Οταν ο προοδευτικός χώρος κατανοούσε αυτές τις αντιθέσεις, μπορούσε να αποσπά οφέλη για τη χώρα και την παραγωγική της βάση. Αυτό προϋποθέτει κόμματα δημοκρατικά, ανοιχτά και συμπεριληπτικά – όχι γραφειοκρατικούς μηχανισμούς ελέγχου.
Η Μεταπολίτευση βοήθησε επίσης να δημιουργηθούν κόμματα με πραγματική κοινωνική αντιπροσώπευση. Ο γιος του εργάτη ή του αγρότη μπορούσε να έχει λόγο στα κοινά. Αυτή η δυνατότητα, που ενίσχυσε τη δημοκρατία, σήμερα απειλείται από την κυριαρχία των τεχνολογιών χειραγώγησης. Τα κόμματα τείνουν να μετατρέπονται σε προσωποκεντρικά «εξουσιοδοτικά» σχήματα, αποκομμένα από τη βάση τους.
Με το βιβλίο αυτό επιχειρούμε όχι απλώς να καταγράψουμε την Ιστορία, αλλά να φωτίσουμε τις διεργασίες που τη διαμόρφωσαν. Η ελπίδα μας είναι να συμβάλουμε στην ενίσχυση της δημοκρατίας και στην επαναφορά της πολιτικής στο επίκεντρο της κοινωνίας – εκεί όπου αναμετρώνται προγράμματα διακυβέρνησης και όχι πρόσωπα.
Ο πολίτης πρέπει να επιστρέψει από την αποχή και την ιδιώτευση στη συλλογική συμμετοχή. Η κοινωνική αντιπολίτευση πρέπει να συναντηθεί ξανά με την πολιτική. Οι προοδευτικές δυνάμεις οφείλουν να υπερβούν τις μικροκομματικές περιχαρακώσεις και να συμβάλουν στη διαμόρφωση μιας προγραμματικής ενότητας διακυβέρνησης, ικανής να αντιπαρατεθεί στις νεοφιλελεύθερες πολιτικές της Ν.Δ.
Η συμμετοχή στις παρουσιάσεις του βιβλίου σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Γιάννενα, Πάτρα και τώρα στο Ηράκλειο δείχνει ότι η κοινωνία αναζητά πολιτική ανασύνθεση, δημοκρατική αυτονομία και προγραμματική σαφήνεια. Δεν υπάρχει χρόνος για εσωκομματικές αντιπαραθέσεις· χρειάζεται δράση και συνεννόηση για την οικοδόμηση μιας νέας προοδευτικής πλειοψηφίας.
Η ευθύνη όλων είναι να συμβάλουν στην ανασύνθεση του προοδευτικού χώρου και στη δέσμευση πως η συνεργασία με τη Ν.Δ. δεν μπορεί να αποτελεί επιλογή. Η κοινωνία δεν ζητά καλύτερη διαχείριση του ίδιου μοντέλου, αλλά αλλαγή πολιτικής – μια νέα πορεία με κοινωνικό, παραγωγικό και δημοκρατικό πρόσημο.
*Πρώην βουλευτής
