Η Ελλάδα ως πολιτική κοινωνία βρίσκεται σε αδιέξοδο

Από τη θέση του πολιτικού φιλόσοφου σε καθημερινή βάση βρίσκομαι με συμπολίτες μου, οι οποίοι (όπως εγώ εξάλλου) πασχίζουν να «τα φέρουν βόλτα». Στα εμπορικά καταστήματα, στις λαϊκές αγορές η καθημερινότητα όλων μας οργανώνεται και λειτουργεί με τα κριτήρια της εκάστοτε κυβερνητικής πολιτικής.

Ολοι οι Ελληνες πολίτες μπροστά στο φάσμα της φτώχειας προσπαθούν να αυτοπροσδιοριστούν. Και λένε «Πώς και γιατί, ενώ ζούμε σε δημοκρατικό καθεστώς, διάγουμε μια ζωή στα όρια της φτώχειας;». Θυμάμαι τώρα τον «Αμερικανό φίλο» μου, τον Richard Rorty, με τον οποίο έζησα δύο ολόκληρα χρόνια στο Πανεπιστήμιο της Φρανκφούρτης. Ο Rorty, λοιπόν, μου έλεγε τότε (πέθανε το 2007) ότι όσο υπάρχει δημοκρατία, η ευημερία των ανθρώπων δεν θα βρεθεί μπροστά σε κίνδυνο. Το γνωστό σύνθημα της πολιτικής θεωρίας του ήταν: «Η δημοκρατία προηγείται της φιλοσοφίας». Πράγμα που σημαίνει πως οι σύγχρονες κοινωνίες, στον βαθμό που έχουν συγκροτηθεί ως πολιτικές κοινωνίες, μπορούν να εγκαινιάσουν ένα διάλειμμα στη σκέψη και τη φιλοσοφία.

Τα χρόνια πέρασαν και μετά τις απανωτές κρίσεις που ζήσαμε ως παγκόσμια πολιτική κοινωνία, αλλά και ως Ελλάδα, το «πνεύμα» (Geist), σύμφωνα με τον Hegel, ψάχνει νέους δρόμους αυτοπροσδιορισμού του. Η διεθνής χρηματοπιστωτική κρίση στην περίπτωση της Ελλάδας «μεταφράστηκε» σε δημοσιονομική κρίση. Και σε επίπεδο κοινωνικού βιόκοσμου έγινε υπαρξιακή κρίση.

Σε δύο-τρία χρόνια θα συμπληρωθεί εικοσαετία (2008-2028) από τότε που η Ελλάδα ως πολιτική κοινωνία επεξεργάσθηκε το πρόγραμμα «εξόδου από τα μνημόνια». Και ενώ θα περίμενε κανείς να προχωρήσουμε ως πολιτική κοινωνία στη θεσμοθέτηση κανόνων, οι οποίοι θα μας άνοιγαν το δρόμο προς την ευημερία και την ανάπτυξη βρισκόμαστε ξανά στο «σημείον μηδέν». Παρεμπιπτόντως, το ερώτημα που τίθεται είναι θεμελιώδες: Πού πήγαν τα δισ. του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας; Το ερώτημα αυτό ως πολιτική συνθήκη επαναφέρει στο προσκήνιο το ερώτημα: Πού πήγαν τα λεφτά του σχεδίου Μάρσαλ;

Η Ελλάδα ως πολιτική κοινωνία κατά τα τελευταία 80 χρόνια (1945-2025) δεν έζησε ούτε σε συνθήκες «δημοκρατικού καπιταλισμού» αλλά και ούτε σε συνθήκες «δημοκρατικού σοσιαλισμού». Η μεταπολεμική πολιτική ιστορία της Ελλάδας, ενώ σφραγίστηκε από τις κορυφαίες ιδεολογικές διαμάχες στο επίπεδο της πολιτικής συγκρότησής της, κατέληξε να είναι ένα «απείκασμα» πρακτικής εφαρμογής της διαπάλης των ιδεών.

Οποιος θέλει να ερευνήσει σε ποια κατάσταση βρίσκεται στις μέρες μας η Ελλάδα ως πολιτική κοινωνία δεν χρειάζεται παρά να κάνει δύο πράγματα: το πρώτο αναφέρεται στη συνθήκη των πολιτικών κομμάτων και το δεύτερο στη συνθήκη του κοινωνικού βιόκοσμου. Στην Ελλάδα σήμερα δεν υπάρχουν πολιτικά κόμματα. Αυτό που υπάρχει είναι ένα καθεστώς πολιτικών ενώσεων, οι οποίες υποδύονται τον ρόλο των αντιπροσώπων σε μια υπό κατάρρευση πολιτική κοινωνία. Εννοείται πως δεν αναφέρομαι σε προ-πολιτικές ενώσεις συμφερόντων τύπου Ελληνική Λύση ή Πλεύση Ελευθερίας. Πρωτίστως εννοώ τα κοινοβουλευτικά κόμματα (δηλ. τη Ν.Δ. και το ΠΑΣΟΚ), τα οποία, ενώ διαμόρφωσαν το πολιτικό πορτρέτο της μεταπολιτευτικής Ελλάδας ως πολιτιστικής κοινωνίας, στις μέρες μας (έτος 2025) δεν μπορούν να «κατασκευάσουν» το πολιτικό στη χώρα μας!

Η κυβερνητική διακυβέρνηση τύπου Μητσοτάκη έχει φτάσει στο τέλος της. Φαντάζομαι αυτό το «τέλος του Μητσοτάκη» να μη σημάνει και το τέλος της ελληνικής πολιτικής κοινωνίας!

* Πολιτικός φιλόσοφος