Πολιτική και δικαιοσύνη στον πλανήτη των δασμών

Τον φετινό Αύγουστο η θερμοκρασία της διεθνούς πολιτικής συναγωνίστηκε εκείνη του πλανήτη με κινητήριο μοχλό τον Αμερικανό πρόεδρο και εργαλείο την επιβολή δασμών στους εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ. Αν και οι εκπλήξεις δεν απουσιάζουν από το δασμολόγιο Τραμπ, η επιβολή δασμών 50% στις περισσότερες από τις εξαγωγές της Ινδίας εξέπληξε επειδή η πρώτη σχετική ανακοίνωση προέβλεπε το μισό από το ποσοστό αυτό. Οι δασμοί Τραμπ επηρεάζουν το 70% των εξαγωγών της Ινδίας προς τις ΗΠΑ και η αιτιολογία της επιβολής τους, η προμήθεια ρωσικού πετρελαίου, δημιουργεί εύλογες απορίες εφόσον πρόκειται για μια παγιωμένη κατάσταση ανάλογη με αυτήν ορισμένων ευρωπαϊκών χωρών που δεν έχουν τρόπο απαγκίστρωσης από το ρωσικό πετρέλαιο.

Πρέπει να επισημανθεί και μια πτυχή του θέματος που αφορά πιο άμεσα τη χώρα μας. Εδώ και δύο χρόνια (8.9.2023) η Ινδία αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο ενός εμπορικού διαδρόμου που θα συνδέει την Ασία με την Ευρώπη και τις ίδιες τις ΗΠΑ. Ο διάδρομος αυτός, γνωστός ως «Διάδρομος Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρωπαϊκής Ενωσης» (ΙΜΕC), περιλαμβάνει στα ιδρυτικά του μέλη τις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ενωση και, το εντυπωσιακότερο, διέρχεται από το έδαφος της Σαουδικής Αραβίας, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων αλλά και του Ισραήλ! Κύριος στόχος του διαδρόμου ήταν να συνδεθούν σιδηροδρομικά αλλά και διά θαλάσσης η Ασία και ο Περσικός Κόλπος με την Ευρώπη και να αποτελέσει αντίβαρο τόσο στη Διώρυγα του Σουέζ όσο, κυρίως, στο κινεζικής έμπνευσης και διαχείρισης Belt and Road Initiative. Μάλιστα η δημιουργία του IMEC και ο αποκλεισμός της Τουρκίας από αυτόν είχαν προκαλέσει τις έντονες διαμαρτυρίες του Ερντογάν.

Η επιβολή δασμών 50% στις εξαγωγές της προς τις ΗΠΑ βλάπτει καίρια την οικονομία της Ινδίας, της οποίας αποτελεί τον μεγαλύτερο εξαγωγικό προορισμό αξίας 86,5 δισ. δολ., από τα οποία τώρα τα 60,2 δισ. θα υπόκεινται στους νέους δασμούς. Η αυστηρότητα του μέτρου δείχνει ακόμη περισσότερο δυσεξήγητη δεδομένου ότι μόλις πριν από τρία χρόνια η τότε υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Τζάνετ Γέλεν είχε δηλώσει ότι οι ΗΠΑ δεν έχουν αντίρρηση να αγοράζει η Ινδία ρωσικό πετρέλαιο. Η επιβολή δασμών 50% επικρίθηκε και από Αμερικανούς σχολιαστές που επισήμαναν ότι ανατρέπει διακομματική πολιτική δεκαετιών για τη σύσφιγξη των σχέσεων με το Νέο Δελχί και υποβιβάζει το επίπεδο των σχέσεων με αυτή τη χώρα σε εκείνο της Συρίας. Υπενθυμίζεται ότι σε αντίθεση με την Ινδία, η οποία έχει απόλυτη ανάγκη να εξασφαλίσει ενέργεια σε τιμή προσιτή στους 1,4 δισ. κατοίκους της, στο παρελθόν τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Ευρωπαϊκή Ενωση διατήρησαν στενές εμπορικές σχέσεις με τη Ρωσία χωρίς να υπάρχει ανάλογη στρατηγικής φύσεως ανάγκη.

Οσα ακολούθησαν θα μπορούσαν να αποτελέσουν θέμα μιας κινηματογραφικής υπερπαραγωγής. Λίγες ημέρες μετά την επιβολή των δασμών πραγματοποιείται η πρώτη, ύστερα από επτά χρόνια, επίσκεψη Ινδού προέδρου στο Πεκίνο και μάλιστα με την ευκαιρία της πραγματοποίησης της συνόδου κορυφής του Οργανισμού Συνεργασίας της Σανγκάης στην οποία μετέχουν είτε ως μέλη είτε ως εταίροι περί τα τριάντα κράτη. Πρόκειται για τον μεγαλύτερο, από πλευράς έκτασης και πληθυσμού, περιφερειακό οργανισμό του πλανήτη που καλύπτει το 42% του πληθυσμού και το 24% της έκτασής του. Οπως ήταν αναμενόμενο, οι οικοδεσπότες αξιοποίησαν την περίσταση για να εκφράσουν τη θερμή τους συμπαράσταση στην Ινδία, τον μεγάλο τους ανταγωνιστή στον αγώνα για τη κυριαρχία στην Ασία (με τον οποίο είχαν φτάσει πολλές φορές στα πρόθυρα πολέμου – τελευταία το 2022 στον ποταμό Γκαλβάν). Το ίδιο και άλλοι από τους συμμετέχοντες, της Ρωσίας συμπεριλαμβανομένης.

Βέβαια όλα αυτά πρέπει να λαμβάνονται υπόψη με κάποια επιφύλαξη. Μόλις πριν από τρεις μήνες η Κίνα παρείχε στο Πακιστάν υλική συνδρομή στη συνοριακή σύγκρουσή του με την Ινδία και είναι εξαιρετικά αμφίβολο εάν το Πεκίνο είναι διατεθειμένο να θυσιάσει αυτή τη στρατηγικής σημασίας σχέση για να αποκτήσει κάποια συγκυριακά οφέλη. Ενώ και ο πρόεδρος Μόντι επισκέφτηκε την Ιαπωνία πριν πάει στη Σανγκάη και δεν θα παραστεί στη μεγάλη στρατιωτική παρέλαση του Πεκίνου.

Υστερόγραφο. Στις 30 Αυγούστου το Ομοσπονδιακό Εφετείο της Ουάσινγκτον με ψήφους 7 έναντι 4 κατέληξε στην απόφαση ότι «ο νόμος δίνει τη δυνατότητα στον πρόεδρο να προβαίνει σε συγκεκριμένες ενέργειες για την αντιμετώπιση μιας άμεσης εθνικής ανάγκης, όμως καμία από τις ενέργειες αυτές δεν παραχωρεί εξουσία επιβολής δασμών ή φόρων». Πολλοί από τους δασμούς που επέβαλε ο Τραμπ δεν έχουν σαφή όρια όσον αφορά την εμβέλεια, το ύψος και τη διάρκειά τους και ασκούν μια εξουσία επεκτατική που δεν αναγνωρίζει σαφή όρια άσκησης». Η απόφαση, που θα ισχύσει μετά τη 14η Οκτωβρίου, αποτελεί το μεγαλύτερο μέχρι σήμερα πλήγμα κατά των πολιτικών Τραμπ και κατά πάσα πιθανότητα θα κριθεί αμετάκλητα στο Ανώτατο Δικαστήριο. Μέχρι τότε ο πλανήτης, οι θεσμοί και λειτουργίες του θα πρέπει να περιμένουν.

*Πρώην καθηγητής και πρύτανης του Παντείου