Αναζητώντας νέο πολιτικό και μιντιακό πλαίσιο για τη Λωρίδα της Γάζας

Προτού επιβληθεί η ορολογία του «αφηγήματος», στη δημοσιογραφία μας δίδασκαν ότι το να βάζουμε τα θέματα μέσα σε ένα πλαίσιο είναι μία από τις πιο σημαντικές λειτουργίες σε ένα μέσο επικοινωνίας. Το πλαίσιο ήταν το σημαντικό. Και εξακολουθεί να είναι, διότι αποτελεί την ουσία της δημοσιογραφίας: δεν είναι τίποτα άλλο πέρα από το να ψάχνεις ποιο κομμάτι της αλήθειας θα αφηγηθείς, με τα βασικά του στοιχεία και τα περιφερειακά που το ολοκληρώνουν, δίνοντάς του νόημα ή λόγο ύπαρξης.

Η Λωρίδα της Γάζας είναι ένας πίνακας με μια προβληματική κορνίζα, ένα πολύ κακό πλαίσιο. Αυτή η κακή πλαισίωση –από τα ΜΜΕ, τους διπλωμάτες και τους αναλυτές– έχει την τάση να μετατρέπει τα περιφερειακά στοιχεία σε κεντρικά και τα βασικά σε περιστασιακά ή ανύπαρκτα. Αντί να μας βοηθά να κατανοήσουμε την πραγματικότητα, το πλαίσιο που έχουν θέσει στην εικόνα της Γάζας την παραμορφώνει σε βαθμό γελοιότητας.

Aν κοιτάξουμε με προσοχή αυτό που συνέβη στις 7 Οκτωβρίου του 2023, θα διαπιστώσουμε ότι στην πραγματικότητα δεν έγινε κάτι που θα πρέπει να μας φαίνεται έξω από τα καθιερωμένα, αν αντιλαμβανόμαστε ως καθιερωμένο αυτό που συνέβη κι εξακολουθεί να συμβαίνει εντός του παλαιστινιακού πλαισίου εδώ και δεκαετίες.

Η ιδέα ότι εκείνη η ημερομηνία σηματοδοτεί ένα πριν κι ένα μετά επειδή η μία από τις πλευρές έκανε κάτι σε μια εντελώς διαφορετική διάσταση από ό,τι έκανε ώς τότε, ένα είδος αλλαγής των κανόνων του παιχνιδιού, κρύβει σκοπιμότητα. Η οποία εξυπηρετεί το Ισραήλ, φυσικά. Εκείνη την ημέρα, μια στρατιά από πολιτοφυλακές (άτακτες ένοπλες δυνάμεις) εξαπέλυσαν μια επιχείρηση εντός του εδάφους που έχουμε «συμφωνήσει» να αποκαλούμε «κράτος του Ισραήλ», ενάντια σε στρατιωτικούς στόχους και σε αμάχους – και ως εκ τούτου αθέμιτους στόχους.

Η ύπαρξη αυτών των τελευταίων είναι που φαίνεται να πέρασε τα όρια, συρρικνώνοντας τα πάντα πίσω από την ταμπέλα της τρομοκρατίας. Ομως η συμπερίληψη αμάχων δεν είναι κάτι καινούργιο σε αυτή τη σύγκρουση και δεν χρειάζεται να σκάψουμε πολύ βαθιά στην ειδησεογραφία για να το ανακαλύψουμε. Δίπλα στους θεμιτούς στόχους, όπως μια στρατιωτική βάση, ένα τανκ ή κάποια ένοπλη παραστρατιωτική ομάδα, από την αρχή του παλαιστινιακού αγώνα όλες οι εμπλεκόμενες ομάδες –Βρετανοί, σιωνιστικές και παλαιστινιακές ένοπλες ομάδες– έχουν επιτεθεί σε σχολεία, νοσοκομεία, λεωφορεία, χωριά, οικιστικές ζώνες κι ένα ατελείωτο «και τα λοιπά».

Οι Παλαιστίνιοι προσφεύγουν σε άτακτες ομάδες επειδή, προφανώς, δεν διαθέτουν στρατό. Ομως και το Ισραήλ χρησιμοποιεί άτακτες ομάδες, πολιτοφυλακές. Το έκανε πριν από το 1948 και συνεχίζει να το κάνει. Εδώ και τουλάχιστον δυο χρόνια ένοπλες ομάδες Εβραίων εποίκων στη Δυτική Οχθη δρουν εναντίον του παλαιστινιακού πληθυσμού διαρκώς και συντονισμένα. Ας μην εθελοτυφλούμε. Η μοναδική καινοτομία της 7ης Οκτωβρίου 2023 ήταν η ικανότητα σχεδιασμού και το εύρος της επιχείρησης των ένοπλων παλαιστινιακών ομάδων.

Υπάρχουν κάποια απλοϊκά κάδρα –σαν αυτά που αγοράζουμε για να διακοσμούμε τα σπίτια– που η επιτυχία τους είναι σίγουρη γιατί φαίνονται να ταιριάζουν σε οποιοδήποτε χώρο. Μέχρι που συνειδητοποιούμε πόσο απλοϊκά ήταν. Κάτι τέτοιο συμβαίνει, για παράδειγμα, με το χρονολογικό πλαίσιο γύρω από την Παλαιστίνη. Ανάμεσα σε τόσα μηνύματα αλληλεγγύης, θα πετύχατε εκείνο το γράφημα με τους δυο χάρτες της «παλαιστινιακής διοίκησης»: στον ένα, αριστερά, απεικονίζονται τα εδάφη το 1947, με έντονο χρώμα που αντιπροσωπεύει την «αραβική» πλειοψηφία.

Και ο άλλος, στα δεξιά, δείχνει το παρόν. Σε εκείνον, το έντονο χρώμα έχει περιοριστεί σε μικρές και διάσπαρτες κηλίδες που απεικονίζουν τις περιοχές στις οποίες ζουν σήμερα οι Παλαιστίνιοι. Εκ πρώτης όψεως, το πλαίσιο μοιάζει καλό γιατί βλέπουμε τη συρρίκνωση του παλαιστινιακού ζωτικού χώρου. Ομως, κατά βάθος, είναι παραπλανητικό: μια σύνθεση όλων σχεδόν των πραγμάτων που έχουν παραποιηθεί.

Κατ’ αρχάς, τα περί «διοίκησης». Είναι η λέξη, το νομικό τέχνασμα που χρησιμοποίησε ένας κατακτητής, το Ηνωμένο Βασίλειο, προκειμένου να δικαιολογήσει την υφαρπαγή της παλαιστινιακής κυριαρχίας. Η Παλαιστίνη κατακτήθηκε και έγινε αποικία το 1917. Εκτοτε, το Ηνωμένο Βασίλειο ήταν εκείνο που έθετε τα «πλαίσια» και το έκανε πάντα με βάση τα συμφέροντά του. Αν η εικόνα που έχουμε για εκείνο τον τόπο εξακολουθήσει να εξαρτάται από κάτι που θέλησε να θέσει στο «επίκεντρο» μια υπερδύναμη, θα συνεχίσουμε σε μια δυναμική μη κατανόησης και επιβολής στην παλαιστινιακή κοινωνία του «δικού μας» τρόπου αντίληψης.

Ο χάρτης για τον οποίο μιλούσαμε προηγουμένως είναι πάντα ο χάρτης του 1947. Και η επιλογή της χρονιάς δεν είναι ουδέτερη. Ηδη το 1947 τα αποικιοκρατικά συμφέροντα είχαν σχεδιάσει ένα πανόραμα που δεν αντιστοιχούσε στις επιθυμίες της παλαιστινιακής κοινωνίας. Διαλύθηκαν δεσμοί αιώνων με τη γύρω περιοχή: την Αίγυπτο, τον Λίβανο, τη Συρία και την Υπεριορδανία.

Με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον, θα αναφερθούμε σε ένα τελευταίο σφάλμα σε σχέση με τα πλαίσια, που είναι ίσως το πιο σημαντικό που θα πρέπει να διορθώσουμε στην παρούσα φάση: πώς να βγούμε από την κατάσταση που δημιούργησε ένας αιώνας υποταγής και λεηλασίας του λαού της Παλαιστίνης. Από τη δεκαετία του 1990, το εν λόγω «πλαίσιο» ήταν η ειρηνευτική διαδικασία και η λύση των δύο κρατών. Δεν είναι τώρα η στιγμή να αναλύσουμε εκείνη τη διαδικασία και τη βιωσιμότητα ή μη της συγκεκριμένης λύσης. Το πλαίσιο αυτό έχει πεθάνει εδώ και δυο δεκαετίες κι έχει θαφτεί οριστικά, τόσο από την παλαιστινιακή κοινωνία όσο και από το Ισραήλ και τον πολιτικο-οικονομικο-στρατιωτικό μηχανισμό του.

H επιμονή των ευρωπαϊκών υπουργείων Εξωτερικών, καθώς και διαφόρων πολιτικών και ειδικών να αναμασούν κάτω από αυτές τις συνθήκες την καραμέλα των δύο κρατών, είναι σχεδόν συγκινητική με αυτή τη νοσταλγία για τον χαμένο χρόνο που κουβαλά. Ακόμα και κάποιος σαν τον Ζοζέπ Μπορέλ, τον πρώην ύπατο αρμοστή της Εξωτερικής Πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ενωσης, που καταδικάζει απερίφραστα τη γενοκτονία, τελειώνει τις ομιλίες του για τη Γάζα με αναφορές σε εκείνο το πλαίσιο των δύο κρατών. Τονίζει μάλιστα την απουσία εναλλακτικής σε αυτή τη νεκροζώντανη φόρμουλα.

Προκαλεί εντύπωση η απουσία εναλλακτικής. Eδώ και χρόνια δεν υπάρχει μια πολιτική ανάλυση στους διπλωματικούς κύκλους που να αναγνωρίζει ότι η ιδέα των δύο κρατών έχει πεθάνει, για Παλαιστίνιους και για Ισραηλινούς. Δεν γίνεται να περιφέρεται αυτή η λύση σαν τον Ελ Σιντ στην τελευταία του μάχη. Aφού δεν έγινε αυτή η επεξεργασία, συνεχίζουμε βαλτωμένοι, χωρίς τα πρόσωπα στα οποία υποσχόμαστε να τους βρούμε λύσεις να είναι σε θέση να διακρίνουν μια διέξοδο που να συνάδει έστω και ελάχιστα με την πραγματικότητα.

Υπήρξε ίσως κάποια στιγμή όπου οι συμβιβαστικές λύσεις (τύπου δύο κρατών) ήταν εφικτές. Εδώ και δυο χρόνια, όμως, έχουμε μια κοινωνία που θέτει όλα της τα μέσα στην υπηρεσία της καταστροφής –φυσικής, πολιτικής και πνευματικής– του λαού της Παλαιστίνης. Η διαιώνιση της γενοκτονίας πρέπει να έχει συνέπειες για τους υπεύθυνους. Ο μόνος εφικτός συμβιβασμός υπό αυτές τις συνθήκες είναι να ξεριζωθεί το τρομοκρατικό αποικιοκρατικό σύστημα που οικοδομήθηκε πριν από έναν αιώνα.

*Ισπανός δημοσιογράφος