Πρόκες

Ο Πλάτωνας στον «Κρατύλο» γράφει πως «όποιος γνωρίζει το όνομα, γνωρίζει και τα πράγματα». Και μέσα μου, σαν σπόρος που έπεσε σε γόνιμο χώμα, η φράση αυτή βλάστησε, μεγάλωσε κι έγινε κραυγή.

Γιατί τι άλλο είναι ο άνθρωπος αν όχι οι λέξεις του; Οι λέξεις που πλάθει, που ξεστομίζει, που σιωπά. Δεν υπάρχουμε χωρίς αυτές. Μας σηκώνουν όρθιους απέναντι στο χάος. Κι όπως το παιδί μαθαίνει να λέει «μητέρα» και βάζει το πρώτο λιθαράκι για να φτιάξει τον δικό του κόσμο, έτσι κι εμείς μέσα από τα ονόματα βεβαιωνόμαστε πως υπάρχουμε.

Τα ονόματα είναι οι γέφυρες ανάμεσα στην άβυσσο και στον άνθρωπο. Μα οι λέξεις δεν είναι μόνο σκιές. Είναι μαχαίρια. Είναι και βάλσαμο. Μπορούν να κόψουν τον άνθρωπο στα δυο, να τον ταπεινώσουν, να τον σβήσουν, μα μπορούν και να τον αναστήσουν. Ενα «σ’ αγαπώ», σε ιστορίες παλιές, μπορούσε να κάνει τους νεκρούς να γυρίσουν απ’ τον Αδη, ενώ μια απουσία της ίδιας δήλωσης να καταδικάσει ψυχές σε θάνατο. Οι λέξεις είναι πιο πραγματικές κι από τα ίδια τα πράγματα, γιατί τα πράγματα τα σαπίζει ο χρόνος, μα οι λέξεις ταξιδεύουν, γίνονται μνήμη, γίνονται Ιστορία.

Η αλήθεια είναι μία: δεν είμαστε τίποτα χωρίς τη γλώσσα. Αν μας την πάρουν, θα σβήσουμε. Θα ’μαστε σαν πέτρα άφωνη στο χείλος του δρόμου. Ο άνθρωπος γίνεται άνθρωπος όταν αρθρώσει ήχο, όταν ονοματίσει τα πράγματα γύρω του, όταν δώσει μορφή στο άμορφο. Το χάος το κουμαντάρει με τις λέξεις του. Κι είναι βάρος, μεγάλο βάρος, να ξέρεις τη δύναμή τους. Γιατί τότε καταλαβαίνεις πως δεν έχεις δικαίωμα να πεις ψέματα. Το ψέμα δεν είναι απλώς μια αστοχία. Κάποιοι το θεωρούν προδοσία της ίδιας της ύπαρξης. Γιατί η λέξη είναι δημιουργία. Αν είναι ψεύτικη, φτιάχνεις μια ψεύτικη πραγματικότητα – κι αυτή αργά ή γρήγορα θα σε πνίξει.

Ο Πλάτωνας ήξερε: το όνομα κουβαλά την ουσία. Μα εγώ το νιώθω ακόμα πιο βαθιά. Δεν είναι μόνο πως όποιος ξέρει το όνομα ξέρει το πράγμα. Είναι πως το ίδιο το όνομα γεννά το πράγμα. Οταν επικοινωνείς κάτι, το φέρνεις από την ανυπαρξία στην ύπαρξη.

Γι’ αυτό να φοβάσαι τις λέξεις σου. Να τις αγαπάς και να τις φοβάσαι. Μίλα σαν να χτίζεις ναό, όχι σαν να πετάς πέτρες. Μην ξεστομίζεις λέξη που δεν είσαι έτοιμος να την πληρώσεις με το αίμα σου. Γιατί οι λέξεις είναι ο όρκος μας απέναντι στο χάος και η σφραγίδα μας στον κόσμο.

«Σαν πρόκες πρέπει να καρφώνονται οι λέξεις, να μην τις παίρνει ο άνεμος» έγραφε ο Αναγνωστάκης. Και με βρίσκει απόλυτα σύμφωνη. Γιατί υπάρχει ο κίνδυνος να μας πάρει κι εμάς ο άνεμος χωρίς αυτές.